I wojna światowa

31.07.2014 aktualizacja 31.08.2016

100. rocznica powstania Legionów Polskich

100 lat temu, 6 sierpnia 1914 r., z krakowskich Oleandrów w kierunku Królestwa Polskiego wyruszyła I Kompania Kadrowa, składająca się ze słuchaczy szkół oficerskich Strzelca i Polskich Drużyn Strzeleckich - organizacji mających wykształcić kadry przyszłego Wojska Polskiego.

W przemówieniu do jej żołnierzy Józef Piłsudski powiedział: "Wszyscy, co tu jesteście zebrani, jesteście żołnierzami polskimi.(...) Jedynym waszym znakiem jest odtąd orzeł biały.(...) Spotkał was ten zaszczyt niezmierny, że pierwsi pójdziecie do Królestwa i przestąpicie granicę rosyjskiego zaboru, jako czołowa kolumna wojska polskiego idącego walczyć za oswobodzenie ojczyzny. Wszyscy jesteście równi wobec ofiar, jakie ponieść macie. Wszyscy jesteście żołnierzami. Nie naznaczam szarż, każę tylko doświadczeńszym wśród was pełnić funkcje dowódców. Szarże uzyskacie w bitwach. Każdy z was może zostać oficerem, jak również każdy oficer może znów zejść do szeregowców, czego oby nie było... Patrzę na was, jako na kadry, z których rozwinąć się ma przyszła armia polska, i pozdrawiam was, jako pierwszą kadrową kompanię".

I Kompania Kadrowa stała się zalążkiem Legionów Polskich - pierwszej polskiej formacji wojskowej XX w. W czasie I wojny światowej w Legionach służyło około 35-40 tys. żołnierzy. Poległo ok. 3 tysięcy. 1358 żołnierzy Legionów otrzymało order Virtuti Militari.

Kalendarium

Rok 1914

2 sierpnia

Józef Piłsudski, Komendant Główny oddziałów strzeleckich wysyła rozpoznawczy siedmioosobowy patrol strzelców dowodzony przez Władysława Belinę - Prażmowskiego na teren zaboru rosyjskiego. Po północy 3 sierpnia patrol przechodzi granicę.

3 sierpnia

Piłsudski tworzy z członków Związków Strzeleckich i Polskich Drużyn Strzeleckich liczącą 144 żołnierzy I Kompanię Kadrową. Jej dowódcą zostaje Tadeusz Kasprzycki. Piłsudski mówi: „Wszyscy, co tu jesteście zebrani, jesteście żołnierzami polskimi”.

6 sierpnia

Wymarsz z krakowskich Oleandrów I Kompanii Kadrowej, przekroczenie granicy austriacko - rosyjskiej. Wejście na teren zaboru rosyjskiego.

10-13 sierpnia

Politycy galicyjscy m.in. Juliusz Leo i Leon Biliński rozmawiają w Wiedniu z władzami austriackimi na temat stworzenia polskich oddziałów ochotniczych.

12 sierpnia

I Kompania idąc przez Miechów i Jędrzejów wkracza do Kielc. Żołnierze jej przyjmowani są jednak przez mieszkańców Królestwa chłodno.

12-14 sierpnia

Potyczki strzelców z oddziałami rosyjskimi.

13 sierpnia

Wobec braku rezultatów działalności strzelców – miało nim być wywołanie powstania w Królestwie Polskim – władze austriackie żądają rozwiązania oddziałów strzeleckich lub wcielenia ich do austriackiego pospolitego ruszenia.

16 sierpnia

Ww Krakowie utworzony został przez wszystkie galicyjskie ugrupowania polityczne Naczelny Komitet Narodowy, będący "najwyższą instancją w zakresie wojskowej, skarbowej i politycznej organizacji zbrojnych sił polskich". Pod jego patronatem zaczęto tworzyć Legiony Polskie.

22 sierpnia

Piłsudski wydaje rozkaz do strzelców, w którym zapowiada ich wejście w skład formujących się Legionów.

23 sierpnia

Naczelna Komenda armii austro-węgierskiej (AOK) nadaje oddziałom Piłsudskiego nazwę 1. Pułku Piechoty Legionu Polskiego.

27 sierpnia

Rozkaz austriackiej Naczelnej Komendy o formowaniu Legionu Zachodniego i Legionu Wschodniego.

5 września

1. Pułk Piechoty składa w Kielcach przysięgę na wierność Austro-Węgrom.

25 września

Austriacka Komenda Naczelna powołuje Komendę Legionów z gen. Karolem Trzaską-Durskim na czele.

2 października

Legioniści otrzymują prawa kombatanckie.

9 października

Rozkaz Józefa Piłsudskiego nadający ponad 130 strzelcom stopień oficerski. Oficerami zostają m.in. Kazimierz Sosnkowski, Edward Śmigły-Rydz, Michał Żymierski, Michał Karaszewicz-Tokarzewski.

22 października

Batalion mjr. Edwarda Rydza Śmigłego z 1. Pułku Piechoty Legionów walczy pod Anielinem z trzema batalionami rosyjskimi.

29 października

Pięć batalionów późniejszej II Brygady walczy pod Mołotkowem w Karpatach Wschodnich z dwukrotnie silniejszymi oddziałami rosyjskimi.

15 listopada

Piłsudski zostaje mianowany brygadierem.

grudzień 1914 - styczeń 1915

Reorganizacja 1 Pułku Legionów Polskich w I Brygadę.

22-25 grudnia

Najcięższe w 1914 r. walki 1 Pułku pod Łowczówkiem. Dowodzi płk Kazimierz Sosnkowski.

Rok 1915

8 marca

Rozkaz AOK o formowaniu III Brygady Legionów. Pierwszym jej dowódcą został austriacki oficer płk Wiktor Grzesicki.

kwiecień

Powstaje II Brygada Legionów. Dowódcą zostaje austriacki oficer płk Ferdynand Kuettner.

16-25 maja

Ciężki bój I Brygady pod Konarami. Dziesięciodniowe walki w okolicy Konar były częścią walk pod Opatowem jakie  toczyły ze sobą wojska austriackie i rosyjskie.

13 czerwca

Trwająca ok. 15-2- minut szarża dowodzonych przez rtm. Zbigniewa Dunin-Wąsowicza ułanów II Brygady pod Rokitną.  Pod prowadzonym z kilku stron ogniem karabinów maszynowych udało się im przedrzeć przez trzy linie rosyjskich okopów, lecz nie udało się pokonać ostatniej, czwartej linii. Podczas szarży z ok. 70 ułanów poległo 15, w tym dowodzący dywizjonem ułanów rtm. Zbigniew Dunin-Wąsowicz. Rany odniosło 27 ułanów, kilku trafiło do niewoli rosyjskiej, gdzie jeden zmarł na skutek odniesionych ran. Tylko sześciu ułanów wróciło konno, w tym czterech rannych.

22 czerwca

Piłsudski otrzymuje austriacki order Żelaznej Korony.

lato-jesień

Legiony liczą ponad 25 tys. żołnierzy, w tym 9,5 tys. w jednostkach liniowych, 6 tys. pomocniczych i 10 tys. tyłowych.

Rok 1916

luty

Na czele Komendy Legionów staje gen. Stanisław Puchalski, zastępując na tym stanowisku gen. Karola Trzaskę-Durskiego.

4-6 lipca

Najkrwawsze ze wszystkich walki Legionów Polskich pod Kostiuchnówką na Wołyniu, w której uczestniczą wszystkie trzy brygady. Bitwa pod Kostiuchnówką była najkrwawszym starciem, jakie stoczyły Legiony Polskie w okresie pierwszej wojny światowej. Trzy legionowe brygady, które pod dowództwem Józefa Piłsudskiego skutecznie odpierały przeważające liczebnie wojska rosyjskie, miały blisko dwa tysiące ofiar śmiertelnych, rannych i zaginionych. Bitwa ta była kulminacją trwającej od jesieni 1915 r. kampanii wołyńskiej przeciwko Rosji i przyczyniła się do umiędzynarodowienia sprawy polskiej przed 1918 r. .

11 lipca 1916

Dowódcą II Brygady zostaje płk Józef Haller.

29 lipca

Józef Piłsudski składa podanie o dymisję z Legionów.

6 sierpnia

Józef Piłsudski ustanawia dla I Brygady odznakę „Za wierną służbę”.

30 sierpnia

Rada Pułkowników, organ doradczy przy Komendzie Legionów wysyła, podpisany m.in. przez Piłsudskiego, memoriał żądający, by NKN oświadczył wobec rządu austriackiego konieczność uznania Legionów za wojsko polskie, które bije się o niepodległość Polski. Memoriał postuluje powołanie tymczasowego rządu polskiego. Żąda też usunięcia z Legionów oficerów austriackich.

20 września

AOK zapowiada przekształcenie Legionów w Polski Korpus Posiłkowy składający się z dwóch dywizji.

27 września

Józef Piłsudski otrzymuje decyzję o dymisji z Legionów.

7 października

Ostatni dzień Legionów na froncie.

18 października

Na konferencji austriacko-niemieckiej zapada postanowienie, że Legiony zostaną przekazane do dyspozycji niemieckiego generała Hansa von Beselera.

5 listopada

Cesarze Niemiec i Austrii proklamują w tzw. Akcie 5 listopada powstanie Królestwa Polskiego. Akt 5 listopada był przejawem realizacji niemieckiej koncepcji Mitteleuropy, która zakładała powstanie na wschód od niemieckich granic systemu państw wasalnych, gospodarczo, politycznie i wojskowo uzależnionych od Berlina, odgradzających Rzeszę od Rosji i odpychających ją od Europy.

koniec listopada

Legiony zostają przetransportowane do Królestwa Polskiego.

1 grudnia

Uroczyste wejście oddziałów legionowych do Warszawy. Było to wydarzenie wyjątkowe; po raz pierwszy od 1831 roku do Warszawy przybyła uzbrojona i umundurowana polska formacja zbrojna. Legiony Polskie zostały oficjalnie powitane przez niemieckie władze wojskowe, a przede wszystkim ludność polską stolicy.

Rok 1917

11 stycznia

Józef Piłsudski otrzymuje nominację na członka Tymczasowej Rady Stanu i staje na czele Komisji Wojskowej.

10 kwietnia

Uroczyste przekazanie formacji legionowych władzom niemieckim. Gen. Beseler zostaje naczelnym dowódcą wojsk Królestwa Polskiego – Polskiej Siły Zbrojnej.

2 lipca

Józef Piłsudski ustępuje z Tymczasowej Rady Stanu.

lipiec

Kryzys przysięgowy. Większość żołnierzy I i III Brygady – mieszkańców Królestwa Polskiego - zgodnie z wolą Piłsudskiego odmawia złożenia przysięgi na braterstwo broni z armiami państw centralnych. Odmawiający przysięgi oficerowie wywodzący się z Królestwa Polskiego zostali internowani w Beniaminowie, podoficerowie i szeregowcy w Szczypiornie. Oficerowie i żołnierze, obywatele Austro-Węgier solidaryzujący się z odmawiającymi przysięgi zostają wcieleni do wojska austriackiego. Żołnierzy II Brygady, którzy postanowili trwać w szeregach przeniesiono do Galicji. II Brygada stała się główną jednostką reaktywowanego Polskiego Korpusu Posiłkowego, znajdującego się pod komendą austriacką.

22 lipca

Niemcy aresztują Józefa Piłsudskiego. Od końca sierpnia 1917 r. więziony był w twierdzy magdeburskiej.    

Rok 1918

15-16 lutego

Na wieść o traktacie brzeskim zawartym przez państwa centralne z Ukraińską Centralną Radą, przewidującym, że Chełmszczyzna i część Podlasia wejdzie w skład państwa ukraińskiego, II Brygada pod dowództwem płk Józefa Hallera przebija się przez front na stronę rosyjską pod Rarańczą. Żołnierze, którzy nie zdołali przejść linii frontu, zostali internowani, a potem wcieleni do wojska austriackiego. Ponad 100 żołnierzy postawiono przed sądem za zdradę i bunt. Proces został przerwany a następnie umorzony w październiku 1918 roku.

11 maja

Bój II Brygady pod Kaniowem z oddziałami niemieckimi i jej kapitulacja.

(PAP)

tst/ mjs/ ls/ abe/

Postacie

  • Gen. Józef Haller. Fot. CAW

    Haller Józef

    -
  • Tadeusz Kasprzycki. Fot. CAW

    Kasprzycki Tadeusz

    -
  • Józef Piłsudski. Fot. CAW

    Piłsudski Józef

    -
  • Marszałek Edward Rydz-Śmigły. Fot. CAW

    Rydz-Śmigły Edward

    -
  • Władysław Sikorski. Fot. CAW

    Sikorski Władysław

    -
  • Walery Sławek. Fot. NAC

    Sławek Walery

    -
  • Kazimierz Sosnkowski. Fot. CAW

    Sosnkowski Kazimierz

    -
  • Gen. Stanisław Szeptycki. Fot. CAW

    Szeptycki Stanisław

    -
  • Bolesław Wieniawa-Długoszowski. Fot. NAC

    Wieniawa-Długoszowski B.

    -
  • Gen. Włodzimierz Zagórski. Fot. NAC

    Zagórski Włodzimierz

    -

Multimedia

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL