Auschwitz

10.11.2016

75. rocznica egzekucji przed Ścianą Straceń w Auschwitz mija w Święto Niepodległości

Egzekucja pod Ścianą Straceń - obraz byłego więźnia KL Auschwitz W. Siwka. Fot. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau Egzekucja pod Ścianą Straceń - obraz byłego więźnia KL Auschwitz W. Siwka. Fot. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau

76 więźniów, niemal wyłącznie Polaków, rozstrzelali 11 listopada 1941 r. Niemcy w obozie Auschwitz. Masakra w Święto Niepodległości była pierwszą egzekucją dokonaną przed Ścianą Straceń. W tym miejscu Niemcy rozstrzelali później co najmniej kilka tysięcy osób.

Jak podkreślił historyk z Muzeum Auschwitz Adam Cyra, była to zarazem pierwsza egzekucja dokonana przez strzał w tył głowy z broni małokalibrowej. Wykonał ją podoficer raportowy Gerhard Palitzsch, każdorazowo ładując do karabinka nowy nabój.

27 skazańców Niemcy wybrali spośród więźniów umieszczonych między 10 października a 2 listopada 1941 r. w obozowym areszcie w podziemiach bloku 11.

Zgładzono także 49 więźniów, których gestapo wezwało z innych bloków Auschwitz. Wszyscy oni w obozowych aktach zgonu mają odnotowane w języku niemieckim: „Erschiessung wegen Widerstand gegen die Staatsgewalt”, czyli „rozstrzelany z powodu oporu przeciw władzy państwowej”.

Jak podkreślił historyk z Muzeum Auschwitz Adam Cyra, była to zarazem pierwsza egzekucja dokonana przez strzał w tył głowy z broni małokalibrowej. Wykonał ją podoficer raportowy Gerhard Palitzsch, każdorazowo ładując do karabinka nowy nabój.

Skazańcy rozebrani do naga, ze skrępowanymi z tyłu rękami, byli rozstrzeliwani pojedynczo. „Przed egzekucją wypisano każdemu z nich numer obozowy na piersiach. Jej przebieg obserwował komendant obozu Rudolf Hoess oraz kierownik obozu i lekarz obozowy” – powiedział Adam Cyra.

Wśród straconych był sędzia Stanisław Wąsowicz, którego brat Tadeusz również był więziony w Auschwitz, a następnie w Buchenwaldzie, gdzie doczekał wolności. Po wojnie został współtwórcą i pierwszym dyrektorem Muzeum Auschwitz. Zmarł w listopadzie 1952 r.

Zginął wówczas Władysław Żydkowicz. Po wojnie w książce „Pajda Chleba” jego przyjaciel i współwięzień ks. Adam Zięba opisał ich ostatnią rozmowę. „Adam! Ty przetrzymasz. Wyjdziesz na pewno. Jak będziesz w Sączu powiedz mej żonie, że po Bogu i Ojczyźnie ją tylko kochałem. Chłopca niech dobrze wychowa. On musi mnie pomścić. Tu masz płatek róży, com dostał od niej. (…) Pomódl się czasem za mnie!” – zacytował duchowny słowa skazańca.

W swoim raporcie rtm. Witold Pilecki, który dobrowolnie stał się więźniem Auschwitz, by stworzyć w obozie konspirację, napisał, że wśród ofiar egzekucji, celowo przeprowadzonej przez Niemców w rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości, był też por. rez. Tadeusz Lech z okolic Bochni. Na kilka godzin przed śmiercią powiedział do Pileckiego: „Cieszy mnie chociaż to, że zginę 11 listopada”.

Wraz ze straconymi Polakami rozstrzelany został też niemiecki homoseksualista Max Paul Alfred Sonntag. Przed śmiercią przez kilka dni był więziony w bunkrze bloku 11. W muzealnym archiwum zachowało się jego obozowe zdjęcie i akt zgonu. Miał 54 lata.

Ciała zamordowanych zostały spalone w obozowym krematorium.

Możliwe, że 11 listopada w obozie rozstrzelano również 80 Polaków przywiezionych z więzienia śledczego w Mysłowicach. Wspominają o tym byli więźniowie, ale jak dotychczas nie znalazło to odzwierciedlenia w dokumentach.

Niemcy przeprowadzali egzekucję przed Ścianą Straceń niemal do końca 1943 r. Pod koniec lutego 1944 r. została rozebrana. Ściana, która obecnie stoi w Muzeum jest repliką.

Rtm. Witold Pilecki uciekł z obozu w 1943 r. Po ucieczce napisał raport dla Komendy Głównej AK, w którym alarmował o zbrodniach w Auschwitz na Polakach, Cyganach i masowej zagładzie Żydów. Później był jednym z dowódców Kedywu AK. Walczył w Powstaniu Warszawskim. Trafił do niemieckiej niewoli. Po wyzwoleniu wstąpił do 2. Korpusu Polskiego na Zachodzie. Na osobisty rozkaz generała Władysława Andersa przedostał się do Polski. W maju 1947 r. został aresztowany przez UB. Komuniści rozstrzelali go rok później. W 2006 r. prezydent Lech Kaczyński przyznał mu pośmiertnie Order Orła Białego.

Niemcy założyli obóz Auschwitz w 1940 r., aby więzić w nim Polaków. Auschwitz II-Birkenau powstał dwa lata później. Stał się miejscem zagłady Żydów. W kompleksie obozowym funkcjonowała także sieć podobozów. W Auschwitz Niemcy zgładzili co najmniej 1,1 mln ludzi, głównie Żydów, a także ok. 70 tys. Polaków oraz tysiące Romów, jeńców sowieckich i osób innej narodowości.(PAP)

szf/ mhr/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL