Okupacja niemiecka

09.12.2016

74. rocznica pierwszej deportacji Polaków z Zamojszczyzny do Auschwitz

Zamojszczyzna, 1942 r. Akcja wysiedlania ludności ze wsi Zamojszczyzny trwała do końca 1942 r.  Nz. Obóz w Biłgoraju. Fot. PAP/CAF Zamojszczyzna, 1942 r. Akcja wysiedlania ludności ze wsi Zamojszczyzny trwała do końca 1942 r. Nz. Obóz w Biłgoraju. Fot. PAP/CAF

74 lata temu, 10 grudnia 1942 roku, z obozu przejściowego w Zamościu wyruszył pierwszy transport 640 Polaków z Zamojszczyzny do niemieckiego obozu Auschwitz. W kolejowych wagonach byli tak stłoczeni, że nie mogli usiąść. W drodze nie dostali żywności i wody.

Infografika

Transport, z którego zbiegło 14 osób, dotarł do obozu nocą z 12 na 13 grudnia 1942 r. Polacy zostali umieszczeni w Auschwitz II-Birkenau. Po przywiezieniu kobiety oddzielono od mężczyzn. Wśród deportowanych byli dwaj kilkuletni chłopcy - Tadeusz Rycyk i Mieczysław Rycaj. Matki chciały ich zachować przy sobie. Przebrały je za dziewczynki. Niemcy dowiedzieli się o tym 17 grudnia. Przenieśli ich do obozu męskiego, a kilka tygodni później zamordowali dosercowymi zastrzykami fenolu.

Do KL Auschwitz Niemcy przywieźli w trzech transportach ok. 1,3 tys. mieszkańców Zamojszczyzny. 80 proc. z nich zginęło.

Deportacje do Auschwitz były częścią zaplanowanych przez Niemców wysiedleń Polaków z Zamojszczyzny, które wiązały się z planami stworzenia "niemieckiej przestrzeni życiowej" na Wschodzie.

Wysiedlani Polacy mieli przede wszystkim trafić do pracy przymusowej. Ok. 20 proc. miało podlegać eksterminacji w obozach koncentracyjnych. Rodzicom odbierano dzieci. Wiele z nich nie przeżyło wojny. "W latach 1942-1943, kiedy rozpoczęto szeroko zakrojoną realizację planów, (…) na ogólną liczbę 600 wsi, wysiedlono, spalono i spacyfikowano 297, wypędzając z nich ok. 110 tys. Polaków, w tym ok. 30 tys. dzieci" - podaje Adam Cyra.

Zdaniem historyka z Muzeum Auschwitz Adama Cyry "polityka ta znalazła odzwierciedlenie w Generalnym Planie Wschodnim". "Przewidywał on w perspektywie 20-30 lat nie tylko germanizację, lecz także wysiedlenie i eksterminację biologiczną ok. 50 mln Słowian, przede wszystkim Polaków, Rosjan, Białorusinów i Ukraińców, oraz skolonizowanie znacznych obszarów Europy środkowej i wschodniej przez osadników niemieckich" - napisał historyk na swoim blogu.

Niemcy rozpoczęli germanizację od tzw. dystryktu lubelskiego, w którego skład wchodziła Zamojszczyzna. Następnie chcieli stworzyć wzdłuż Bugu "germański wał ochronny", sięgający od krajów bałtyckich po Siedmiogród w Rumunii.

Wysiedlani Polacy mieli przede wszystkim trafić do pracy przymusowej. Ok. 20 proc. miało podlegać eksterminacji w obozach koncentracyjnych. Rodzicom odbierano dzieci. Wiele z nich nie przeżyło wojny. "W latach 1942-1943, kiedy rozpoczęto szeroko zakrojoną realizację planów, (…) na ogólną liczbę 600 wsi, wysiedlono, spalono i spacyfikowano 297, wypędzając z nich ok. 110 tys. Polaków, w tym ok. 30 tys. dzieci" - podaje Adam Cyra.

Jedną z miejscowości, którą dotknęły wywózki, był Skierbieszów. Jako dziecko mieszkał tam prezydent II RP Ignacy Mościcki. "Do tej miejscowości, 28 listopada 1942 r., czyli nazajutrz po wysiedleniu polskich mieszkańców, wśród osiedleńców niemieckich przybyła wielodzietna rodzina Koehlerów. 22 lutego 1943 r. urodził się tam Horst Koehler, późniejszy prezydent Niemiec" - napisał Cyra.

Koehlerowie zajęli gospodarstwo Józefa Węcławika, którego część rodziny trafiła 13 grudnia 1942 r. do Auschwitz. W obozie zginął jego syn Antoni, brat Józef i jego Anna oraz syn Antoni.

Niemcy wstrzymali akcję wysiedleńczą, gdy skomplikowała się sytuacja ich wojsk na Wschodzie, a na Zamojszczyźnie narastał ruch oporu.

Przed wysiedleniem Polaków, wymordowali większość Żydów.

Niemcy założyli obóz Auschwitz w 1940 r., aby więzić w nim Polaków. Auschwitz II-Birkenau powstał dwa lata później. Stał się miejscem zagłady Żydów. W kompleksie obozowym funkcjonowała także sieć podobozów. W Auschwitz Niemcy zgładzili co najmniej 1,1 mln ludzi, głównie Żydów, a także Polaków, Romów, jeńców sowieckich i osób innej narodowości.

Polacy byli drugą pod względem liczebności grupą więźniów. W czasie istnienia obozu Niemcy deportowali do Auschwitz ok. 150 tys. Polaków. Prawie 70 tys. zostało zgładzonych. (PAP)

szf/pat/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL