Lata 1921-1926

04.02.2016 aktualizacja 03.02.2017

95. rocznica ustanowienia Orderu Odrodzenia Polski

Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Fot. PAP/T. Gzell Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Fot. PAP/T. Gzell

4 lutego 1921 r. Sejm ustanowił Order Odrodzenia Polski w celu nagrodzenia zasług położonych w służbie dla Państwa i społeczeństwa. Order Odrodzenia Polski, nazywany po łacinie Polonia Restituta, to drugi, co do ważności (po Orderze Orła Białego) order cywilny.

W myśl ustawy sprzed 95 lat odznaczani mogą być nim obywatele „nieskazitelnego charakteru i sumiennej pracy, którzy zasłużyli się szczególnie Ojczyźnie przez dokonanie czynów wybitnych” (Dz.U.RP Nr 24 z 1921 r.).

Order w kształcie krzyża maltańskiego z białym orłem w koronie i napisem „Polonia Restituta” na rewersie, służy uhonorowaniu za wybitną twórczość naukową, artystyczną i literacką. Ma być – zgodnie z zamysłem jego twórców – wyrazem uznania dla czynów męstwa i odwagi, sumiennej, wieloletniej służby na rzecz państwa w urzędach cywilnych i wojskowych, a także pracy o charakterze filantropijnym.

Order dzielił się początkowo na cztery klasy. W kwietniu 1922 r. Sejm wprowadził kolejną, piąta klasę. Najważniejszy order I – klasy, czyli Krzyż Wielki noszony jest na czerwonej wstędze z białymi paskami po bokach, zakładanej przez prawe ramię do lewego boku. Kolejne klasy to: Krzyż Komandorski z Gwiazdą, Krzyż Komandorski, Krzyż Oficerski i Krzyż Kawalerski.

Przed II wojną światową Krzyżem Wielkim zostali odznaczeni m.in.: prezydenci Ignacy Mościcki i Gabriel Narutowicz, marszałek Edward Rydz-Śmigły, ministrowie spraw zagranicznych: Roman Dmowski i Józef Beck, a także pisarz Stefan Żeromski - pisze Wanda Bigoszewska w książce „Polskie ordery i odznaczenia”.

Podczas wojny i po niej, aż do 1990 r. order Polonia Restituta był nadawany przez rząd polski na uchodźstwie. Krzyżem Kawalerskim przez rząd londyński został uhonorowany m.in. Stefan Niesiołowski. W 1944 r. Polonia Restituta został także włączony do orderów i odznaczeń państwa „ludowego”. Ogólny wygląd pozostał niezmienny w stosunku do przedwojennego, jednak orła pozbawiono korony, a na rewersie zmieniono daty. Zamiast roku 1918 pojawił się 1944. Do wersji z 1921 r. zaprojektowanej przez Mieczysława Kotarbińskiego powrócono dopiero w 1990 r.

Godności orderu strzeże – jak u jego początków - kapituła z Wielkim Mistrzem na czele. Pierwszym był Naczelnik Państwa Józef Piłsudski. W skład pierwszej kapituły wchodzili m.in. pisarz, noblista Władysław Reymont i artysta malarz Leon Wyczółkowski. Obecnie, zgodnie z ustawą o orderach i odznaczeniach prezydent RP, z tytułu wyboru na ten urząd, staje się Kawalerem Orderu Odrodzenia Polski klasy I i przewodniczy Kapitule, jako Wielki Mistrz Orderu. (PAP)

wka/ ls/
 

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL