Holocaust

14.03.2011 aktualizacja 14.07.2016

Współudział Litwinów w Zagładzie Żydów nie jest tabu

Przed wojną społeczność żydowska na Litwie stanowiła około 200 tys. osób. Ponad 90 proc. litewskich Żydów zostało wymordowanych w czasie wojny. Zagłady Żydów dokonali naziści i kolaborujący z nimi Litwini.

"To nie jest tajemnica, albo temat tabu. O tym mówiło się nawet w czasach radzieckich, tylko wówczas akcentowano, że burżuazyjni nacjonaliści mordowali cywilów, obywateli radzieckich. Tylko nikt nie mówił wówczas wprost, że tymi obywatelami radzieckimi byli przede wszystkim Żydzi" - mówi w rozmowie z PAP litewski historyk, Arunas Bubnys.

Głośniej o holokauście na Litwie zaczęto mówić pod koniec lat 90.

"Po odzyskaniu niepodległości w 1990 roku większość litewskich historyków skoncentrowała się na tematach, które w czasach radzieckich były zakazane, albo przemilczane: przestępstwa okresu stalinowskiego, masowe wywózki, obozy, walka z partyzanckim ruchem oporu. Ale już w latach 1996-1998 wzrosło zainteresowanie tematem holokaustu na Litwie" - mówi historyk.

Według niego pierwszym impulsem do rozpoczęcia badań w tym temacie było zorganizowanie w 1993 roku w Wilnie międzynarodowej konferencji poświęconej 50-leciu likwidacji wileńskiego getta. Kolejnym ważnym bodźcem było powołanie przez ówczesnego prezydent kraju Valdasa Adamkusa międzynarodowej komisji do badań przestępstw dokonanych na terytorium Litwy w okresie okupacji nazistowskiej i radzieckiej.

"Jeżeli chodzi o okres okupacji nazistowskiej skoncentrowano się przede wszystkim na badaniu holokaustu. Rozpoczęto organizować konferencje naukowe, zaczęły ukazywać się artykuły i książki" - odnotowuje Bubnys.

"W okresie okupacji nazistowskiej stworzono nie mniej 26 batalionów policji litewskiej. 10 z nich w tej, czy innej formie uczestniczyło w holokauście, a dwa regularnie uczestniczyło w akcjach zagłady. W 1941 roku dwa bataliony zamordowały tysiące Żydów. Jeden batalion działał na Litwie, drugi na Białorusi, w obwodzie mińskim" - mówi litewski historyk.

Zaznacza, że prowadzone są też badania dotyczące kolaboracji Litwinów z nazistami.

"Osobiście badałem ten temat, koncentrując się głównie na działalności litewskiej policji w czasach okupacji nazistowskiej. Napisałem kilka prac o udziale batalionów litewskiej policji w zagładzie Żydów na Litwie i Białorusi, a także o udziale litewskiej bezpieki w likwidacji wileńskiego i kowieńskiego getta. Ten temat ciągle jest badany" - mówi Arunas Bubnys.

Bubnys zaznacza, że nie znana jest dokładna liczba Litwinów, którzy bezpośrednio mordowali Żydów.

"W okresie okupacji nazistowskiej stworzono nie mniej 26 batalionów policji litewskiej. 10 z nich w tej, czy innej formie uczestniczyło w holokauście, a dwa regularnie uczestniczyło w akcjach zagłady. W 1941 roku dwa bataliony zamordowały tysiące Żydów. Jeden batalion działał na Litwie, drugi na Białorusi, w obwodzie mińskim" - mówi litewski historyk.

Zaznacza, że "to są znane fakty". "Mówi się o tym w publikacjach naukowych, są wydawane książki, są organizowane wystawy, w telewizji można trafić na audycje na temat holokaustu, o tym się mówi w podręcznikach szkolnych. Ten, kto się interesuje tematyką holokaustu na Litwie, bez problemu znajdzie materiał" - twierdzi litewski historyk.

Odnotowuje, że wielką pracę badawczą na temat holokaustu prowadzi m.in. wileńskie muzeum Gaona. To ono poszukuje i rejestrację osoby, które w czasie wojny ratowały Żydów. Ustalono już około 3 tys. osób, mieszkańców Litwy różnej narodowości. Ponad 700 osób z Litwy zostało odznaczonych medalami Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

Litewski Sejm ten rok ogłosił Rokiem Pamięci Ofiar Holokaustu. W tym roku bowiem przypada 70 rocznica wybuch wojny niemiecko-radzieckiej, a także 70 rocznica najbardziej tragicznego okresu w historii litewskich Żydów, gdy w ciągu kilku miesięcy zostało wymordowanych około 80 proc. społeczności żydowskiej. Zdecydowana większość litewskich Żydów została zamordowana na Litwie, cześć zginęła w obozach koncentracyjnych poza granicami kraju.

W ramach Roku Pamięci Ofiar Holokaustu, zgodnie z ustaleniami rządowej komisji, na Litwie zostaną upamiętnione ofiary holokaustu, a także osoby, które ratowały Żydów, uporządkowane zostaną miejsca masowej zagłady, m.in. zespół pomnikowy w Ponarach w Wilnie. Ma być zrealizowanych szereg projektów edukacyjnych, o Holokauście mają przypominać ekspozycje.

"Jeżeli zamierzony plan zostanie zrealizowany solidnie, pozwoli to lepiej zrozumieć nam tę straszną tragedię, która się wydarzyła; pozwoli zgłębić historię naszego kraju, a także przyczyni się do budowania tolerancji głównie wśród młodzieży i szacunku dla ofiar" - powiedział historyk Arunas Bubnys.

Aleksandra Akińczo (PAP)

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL