Daty

Kalendarz dat

1905

  • 2.1

    Wojna japońsko-rosyjska: Wojska japońskie zajęły twierdzę Port Artur.

  • 21.1

    W Granville urodził się Christian Dior, francuski projektant, założyciel domu mody.

  • 21.1

    W Krakowie urodziła się Wanda Wasilewska, działaczka socjalistyczna, komunistyczna, pisarka; członek Rady Naczelnej PPS (1934-1937); po wybuchu II wojny światowej przebywała we Lwowie, a następnie w Moskwie; od 1941 r. w WKP(b); w latach 1943-1946 przewodnicząca Związku Patriotów Polskich, organizacji powołanej przez komunistów polskich w ZSRS; wiceprzewodnicząca PKWN (1944).

  • 22.1

    W Petersburgu wojsko dokonało masakry uczestników pokojowej manifestacji robotniczej, idących z petycją do cara; zginęło około 200 osób, a około 800 zostało rannych; tzw. krwawa niedziela stała się początkiem rewolucji rosyjskiej.

  • 23.1

    Konstanty Ildefons Gałczyński. Fot. PAP/Reprodukcja

    W Warszawie urodził się Konstanty Ildefons Gałczyński, poeta, autor "Zaczarowanej dorożki", "Listów z fiołkiem", "Teatrzyku Zielona Gęś", "Kronik olsztyńskich", poematu "Niobe".

  • 27.1

    Początek strajku powszechnego w Królestwie Polskim.

  • 28.1

    Początek strajku szkolnego w Królestwie Polskim.

  • 3.2

    W Kongresówce doszło do strajku młodzieży gimnazjalnej domagającej się wprowadzenia nauczania w języku polskim.

  • 6.2

    Władysław Gomułka. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    W Białobrzegach Franciszkańskich koło Krosna urodził się Władysław Gomułka, działacz komunistyczny; od 1943 r. przywódca PPR; w latach 1944-1949 wicepremier, minister Ziem Odzyskanych (1945-1949); współodpowiedzialny za wprowadzenie terroru w Polsce; w październiku 1956 r. stanął na czele PZPR; odpowiedzialny za brutalne stłumienie studenckich protestów w 1968 r. i antysemicką nagonkę; zwolennik interwencji Układu Warszawskiego w Czechosłowacji; w grudniu 1970 r. podjął decyzję o użyciu broni przeciw protestującym robotnikom; 20 grudnia 1971 r. odsunięty od władzy.

  • 9.2

    W Sosnowcu przed bramą Huty Katarzyna policja otworzyła ogień do manifestujących robotników miejscowych zakładów pracy – zginęło 40 osób, ok. 150 zostało rannych.

  • 10.3

    Wojna rosyjsko-japońska: Klęska wojsk rosyjskich w bitwie pod Mukdenem, w której wzięło udział ponad pół miliona żołnierzy.

  • 19.3

    W Mannheim urodził się Albert Speer, architekt, członek NSDAP, w latach 1942-1945 szef Organizacji Todt oraz minister do spraw uzbrojenia i amunicji III Rzeszy; współodpowiedzialny za nazistowskie zbrodnie; skazany przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze na 20 lat więzienia.

  • 23.3

    W Krakowie zmarł Walery Eljasz-Radzikowski, malarz historyczny, pejzażysta, fotograf, współzałożyciel Towarzystwa Tatrzańskiego.

  • 24.3

    W Amiens zmarł Juliusz Verne, francuski pisarz, uważany za klasyka literatury science-fiction; autor powieści "20 000 mil podmorskiej żeglugi", "Tajemnicza Wyspa", "W 80 dni dookoła świata", "Dzieci kapitana Granta".

  • 25.3

    W Moskwie urodził się Karol Olgierd Borchardt, kapitan żeglugi wielkiej, pisarz, autor książek o tematyce marynistycznej, m.in. „Znaczy kapitan”, „Szaman morski”, „Krążownik spod Somosierry”.

  • 26.3

    Stefan Okrzeja. Źródło: CBN Polona

    W Warszawie Organizacja Bojowa PPS dokonała zamachu na carskiego oberpolicmajstra Karla Nolkena; uczestnik akcji Stefan Okrzeja, ranny podczas zamachu, został ujęty, skazany przez rosyjski sąd wojenny na karę śmierci i w lipcu 1905 r. stracony na stokach Cytadeli.

  • 1.4

    W Łodzi bojówka PPS dokonała udanego zamachu na wyróżniającego się okrucieństwem carskiego komisarza Michała Szatałowicza.

  • 3.4

    W Buenos Aires założono klub sportowy Boca Juniors.

  • 12.4

    Bohdan Korzeniewski. Fot. PAP/CAF/A. Rybczyński

    W Siedlcach urodził się Bohdan Korzeniewski, historyk i krytyk teatru, reżyser, tłumacz, pedagog.

  • 16.4

    W Kaiserslautern urodził się Ludwig Fischer, niemiecki prawnik, działacz NSDAP; w latach 1939-1945 nazistowski gubernator dystryktu warszawskiego; w 1947 r. skazany za zbrodnie wojenne na karę śmierci; wyrok wykonano w więzieniu mokotowskim w Warszawie.

  • 27.4

    Julian Stryjkowski. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Stryju urodził się Julian Stryjkowski, właściwie Pesach Stark, pisarz, dramaturg, autor m.in. powieści "Sen Azrila", "Głosy w ciemności" i "Austeria”.

  • 1.5

    W Warszawie wojsko rosyjskie zmasakrowało demonstrację pierwszomajową. Zginęło 37 osób, a kilkadziesiąt zostało rannych. Równie dramatycznie przebiegły manifestacje w Lublinie i Łodzi, gdzie zginęło po kilkanaście osób.

  • 3.5

    W Reading w Anglii urodził się George Bidwell, pisarz, autor powieści historycznych.

  • 16.5

    W Grand Island w stanie Nebraska urodził się Henry Fonda, amerykański aktor, laureat Oscara za całokształt twórczości (1981) oraz za rolę w filmie "Nad złotym stawem”; wystąpił również w filmach „Grona gniewu”, „Pewnego razu na Dzikim Zachodzie” i „Dwunastu gniewnych ludzi”.

  • 18.5

    Władysław Hańcza. Fot. PAP/W. Rozmysłowicz

    W Łodzi urodził się Władysław Hańcza, aktor, reżyser teatralny, pedagog; niezapomniany odtwórca ról Kargula w komediach Sylwestra Chęcińskiego, Macieja Boryny w "Chłopach" Jana Rybkowskiego i księcia Janusza Radziwiłła w "Potopie" Jerzego Hoffmana.

  • 24.5

    W Warszawie kilkusetosobowa zorganizowana grupa robotników zaatakowała na ul. Krochmalnej kryminalistów, którzy terroryzowali okolicę. Walki robotników z kryminalistami trwały dwa dni, przenosząc się do Śródmieścia oraz na Stare i Nowe Miasto.

  • 28.5

    Wojna rosyjsko-japońska: Klęska floty rosyjskiej w bitwie koło wyspy Cuszima.

  • 3.6

    W Weiden w Górnym Palatynacie urodził się Martin Gottfried Weiss, nazistowski zbrodniarz, SS-Sturmbannfuehrer, komendant niemieckich obozów koncentracyjnych Neuengamme, Majdanek i Dachau; w 1946 r. skazany przez amerykański trybunał wojskowy na karę śmierci, wyrok wykonano.

  • 18.6

    Początek kilkudniowych walk robotników z rosyjskim wojskiem i kozakami w Łodzi. Łącznie w wyniku starć trwających do 23 czerwca w mieście zginęło około 160 osób, a kilkakrotnie więcej zostało rannych.

  • 21.6

    W Paryżu urodził się Jean-Paul Sartre, filozof, jeden z czołowych przedstawicieli egzystencjalizmu, pisarz, krytyk literacki, zwolennik marksizmu; autor prac "Byt i nicość", "Egzystencjalizm jest humanizmem", a także powieści "Mdłości" i "Drogi do wolności"; w 1964 r. przyznano mu literacką Nagrodę Nobla, której nie przyjął.

  • 23.6

    Stefan Okrzeja. Źródło: CBN Polona

    Rosyjski sąd wojenny w Warszawie skazał na śmierć Stefana Okrzeję, socjalistę, współtwórcę OB PPS, aresztowanego w 1905 r. podczas zamachu na oberpolicmajstra Karla Nolkena.

  • 24.6

    W Pernitz w Austrii zmarł Kazimierz Kelles-Krauz, działacz PPS, teoretyk socjalizmu niepodległościowego.

  • 27.6

    Rewolucja rosyjska: Bunt załogi na czarnomorskim pancerniku „Potiomkin”.

  • 14.7

    W Warszawie urodził się Jerzy Borejsza, działacz komunistyczny, publicysta, wydawca, twórca dziennika „Rzeczpospolita”, tygodnika „Odrodzenie” i Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”, inicjator Światowego Kongresu Intelektualistów w Obronie Pokoju.

  • 21.7

    Stefan Okrzeja. Fot. Wikimedia Commons

    Na stokach warszawskiej Cytadeli stracony został Stefan Okrzeja, działacz socjalistyczny, współtwórca Organizacji Bojowej PPS, aresztowany podczas zamachu na oberpolicmajstra Karla Nolkena.

  • 16.8

    Marian Rejewski. Fot. Wikimedia Commons

    W Bydgoszczy urodził się Marian Rejewski, matematyk, kryptolog; odegrał kluczową rolę w złamaniu kodów niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma.

  • 24.8

    Hilary Minc. Fot. PAP/CAF

    W Kazimierzu Dolnym urodził się Hilary Minc, działacz komunistyczny, ekonomista; członek BP KC PZPR (1948-1954); w latach 1949-1956 wicepremier; współodpowiedzialny za wprowadzanie w Polsce sowieckiego modelu gospodarki.

  • 25.8

    W Głogowcu koło Łęczycy urodziła się Maria Helena Kowalska, imię zakonne Faustyna, siostra Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia, mistyczka; kanonizowana w 2000 r. przez papieża Jana Pawła II.

  • 25.8

    W guberni wołogodzkiej urodził się Iwan Sierow, sowiecki generał aparatu bezpieczeństwa; ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS na Ukrainie, organizator deportacji polskich obywateli w głąb ZSRS (1939-1941), mający bezpośredni udział w zbrodni katyńskiej; od 1941 r. zastępca szefa NKWD Ławrientija Berii, odpowiedzialny m.in. za brutalne represje wobec żołnierzy AK i rozbijanie struktur Polskiego Państwa Podziemnego; od 1954 do 1958 r. szef KGB; w 1956 r. w czasie rewolucji węgierskiej dowodził operacjami tłumiącymi opór powstańców; szef GRU (wywiadu wojskowego) w latach 1958-1962.

     

  • 5.9

    W Portsmouth Rosja i Japonia podpisały traktat pokojowy.

  • 5.9

    W Budapeszcie urodził się Arthur Koestler, pisarz, dziennikarz; autor powieści „Ciemność w południe”.

  • 8.9

    Na stokach warszawskiej Cytadeli władze carskie dokonały egzekucji Marcina Kasprzaka, działacza socjalistycznego, członka PPS zaboru pruskiego i SDKPiL.

  • 18.9

    W Sztokholmie urodziła się Greta Garbo, szwedzka aktorka, gwiazda Hollywood; wystąpiła w filmach „Anna Christie”, „Romans”, „Anna Karenina”, „Mata Hari”, „Ludzie w hotelu”, „Królowa Krystyna”, „Ninoczka” i „Dama kameliowa”; w 1955 r. nagrodzona honorowym Oscarem.

  • 3.10

    W Tuchowie urodził się Władysław Czapliński, historyk, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego; badacz dziejów XVII-wiecznej Rzeczpospolitej.

  • 7.10

    W Krakowie w cukierni Jana Michalika rozpoczął działalność kabaret „Zielony Balonik”.

  • 14.10

    Założono klub piłkarski Sewilla FC.

  • 15.10

    W Mińsku Litewskim Józef Piłsudski został szefem Wydziału Bojowego Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej.

  • 20.10

    W Stambule założono klub sportowy Galatasaray.

  • 30.10

    Car Mikołaj II wydał manifest zapowiadający przyznanie ludności „niewzruszonych swobód obywatelskich” oraz zwołanie Dumy, posiadającej uprawnienia ustawodawcze.

  • 10.11

    Car Mikołaj II wprowadził w Królestwie Polskim stan wojenny.

  • 15.11

    W Nakwaszy w okolicy Brodów urodził się Leopold Buczkowski, pisarz, malarz, grafik; autor powieści „Czarny potok”.

  • 17.11

    W Warszawie urodził się Adam Ważyk, poeta, prozaik, eseista, tłumacz.

  • 26.11

    W Ustroniu urodził się Andrzej Wantuła, teolog, duchowny Kościoła ewangelicko-augsburskiego; więzień niemieckich obozów koncentracyjnych Dachau i Mauthausen-Gusen; profesor i rektor Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej; biskup Kościoła ewangelicko-augsburskiego w Polsce (1959-1975); w latach 1963-1970 wiceprezydent Światowej Federacji Luterańskiej w Genewie.

  • 3.12

    Kazimierz Wajda - Szczepko. Źródło: NAC

    We Lwowie urodził się Kazimierz Wajda, aktor, w radiowej audycji „Wesoła lwowska fala” występował jako „Szczepko” w duecie z Henrykiem Vogelfangerem - „Tońko”; obaj aktorzy zagrali w filmach „Włóczęgi”, „Będzie lepiej” i „Serce batiara”.

  • 9.12

    Parlament francuski uchwalił ustawę o rozdziale kościoła od państwa.

  • 9.12

    Urodził się Dalton Trumbo, amerykański, reżyser, pisarz i scenarzysta, dwukrotny laureat Oscara; w 1947 r., powołując się na V poprawkę do Konstytucji USA, odmówił odpowiedzi na pytanie o przynależność do partii komunistycznej. W 1950 roku został z tego powodu skazany na rok więzienia, po opuszczeniu którego przez wiele lat nie mógł publikować pod własnym nazwiskiem.

  • 10.12

    Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury odebrał Henryk Sienkiewicz.

  • 30.12

    W wiedeńskim Theather an der Wien odbyła się prapremiera operetki Franciszka Lehara „Wesoła wdówka”.

  • 31.12

    W Siekierzyńcach na Wołyniu urodził się Tadeusz Breza, pisarz i dyplomata, autor powieści „Urząd” i zbioru esejów „Spiżowa brama”.

Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL