Daty

Kalendarz dat

1914

  • 5.1

    W Warszawie urodził się Tadeusz Trepkowski, grafik, plakacista.

  • 15.1

    W Warszawie urodził się Stefan Bałuk, cichociemny, żołnierz AK, powstaniec warszawski; członek Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość; aresztowany w 1945 r. i skazany na 2,5 roku więzienia; fotograf, współautor pierwszego albumu o powstaniu warszawskim "Miasto nieujarzmione".

  • 13.2

    W Warszawie urodził się Tadeusz Sawicz, pilot myśliwski, uczestnik kampanii polskiej 1939 r. i Bitwy o Anglię, w czasie której walczył w 303. Dywizjonie Myśliwskim; w 1941 r. przeniesiony do 316. Dywizjonu "Warszawskiego"; od września 1942 r. dowodził 315. Dywizjonem "Dęblińskim"; w latach 1944-1945 dowódca 1. i 3. Polskiego Skrzydła Myśliwskiego.

  • 26.2

    W Taganrogu urodził się Witold Rowicki, dyrygent, pedagog, wieloletni dyrektor artystyczny Filharmonii Narodowej w Warszawie.

  • 24.3

    Krystyna Krahelska. Fot. PAP/CAF

    W Mazurkach nad Szczarą na Ziemi Nowogródzkiej urodziła się Krystyna Krahelska - harcerka, poetka, żołnierz ZWZ-AK ("Danuta"), autorka jednej z najpopularniejszych piosenek Polski Walczącej "Hej chłopcy, bagnet na broń!". 

  • 28.3

    W Warszawie urodził się Jan Mulak, lekkoatleta, trener, działacz RPPS i PPS, uczestnik powstania warszawskiego; współtwórca polskiej reprezentacji lekkoatletycznej, tzw. Wunderteamu; działacz PKOl; senator.

  • 4.4

    W Warszawie urodził się Ryszard Białous, "Jerzy", harcmistrz, żołnierz kampanii polskiej 1939 r., kapitan Armii Krajowej, powstaniec warszawski, dowódca Oddziału Specjalnego „Jerzy”, batalionu „Zośka” i brygady dywersji „Broda 53” zgrupowania „Radosław”; więzień obozów Bergen-Belsen i Sandbostel, od 1946 roku na emigracji w Argentynie.

  • 6.4

    W Kuklówce Zarzecznej na Mazowszu zmarł Józef Chełmoński, malarz, przedstawiciel realizmu, autor m.in. obrazów „Babie lato”, „Bociany”.

  • 6.4

    W Łodzi urodził się Arnold Mostowicz, lekarz, dziennikarz, pisarz, redaktor "Szpilek"; w czasie II wojny światowej kronikarz łódzkiego getta, więzień KL Auschwitz i innych niemieckich obozów koncentracyjnych.

  • 11.4

    W Berlinie zmarł Jakub Hirszberg, łódzki kupiec, przemysłowiec i działacz społeczny.

  • 24.4

    Jan Karski. Fot. PAP/A. Urbanek

    W Łodzi urodził się Jan Karski, właściwie Jan Kozielewski, legendarny emisariusz Polskiego Państwa Podziemnego, który jako pierwszy przekazał przywódcom państw alianckich informacje o zagładzie Żydów; po zakończeniu wojny pozostał na emigracji; historyk, prof. Uniwersytetu Georgetown w Waszyngtonie; autor książki "Tajne państwo".

  • 22.5

    W Sasowie w obwodzie riazańskim urodził się Nikołaj Makarow, sowiecki konstruktor broni strzeleckiej.

  • 27.5

    W Warszawie urodził się Bohdan Arct, pilot myśliwski; w czasie II wojny światowej w Polskich Siłach Powietrznych w Wielkiej Brytanii, m.in. dowódca eskadry "B" w Dywizjonie 303; autor wielu publikacji historycznych i wspomnień.

  • 10.6

    Henryk Tomaszewsk. Fot. PAP/J. Morek

    W Warszawie urodził się Henryk Tomaszewski, grafik, ilustrator, współtwórca polskiej szkoły plakatu.

  • 14.6

    Na kongresie w Paryżu Międzynarodowy Komitet Olimpijski zaprezentował flagę olimpijską.

  • 15.6

    Urodził się Jurij Andropow, sowiecki ambasador na Węgrzech (1953-1957), szef KGB (1967-1982); sekretarz generalny KC KPZR w latach 1982-1984.

  • 21.6

    W Wiedniu zmarła Bertha von Suttner, pisarka, dziennikarka, działaczka pacyfistyczna, pierwsza kobieta uhonorowana Pokojową Nagrodą Nobla.

  • 28.6

    Arcyksiążę Franciszek Ferdynand Habsburg. Źródło: Wikimedia Commons

    W Sarajewie od kul serbskiego zamachowca zginął austriacki następca tronu arcyksiążę Franciszek Ferdynand wraz z małżonką; wydarzenie to stało się bezpośrednią przyczyną wybuchu pierwszej wojny światowej.

  • 21.7

    W Zakroczymiu urodził się Zdzisław Szymański, aktor.

  • 23.7

    W Droniowicach k. Lublińca urodził się Adolf Dygacz, etnograf, folklorysta, badacz dziedzictwa kulturowego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego.

  • 23.7

    Austro-Węgry wystosowały wobec Serbii ultimatum z żądaniem m.in. dopuszczenia cesarsko-królewskich organów ścigania do śledztwa na terenie Serbii ws. zabójstwa arcyksięcia Franciszka Ferdynanda; niespełnienie tego warunku doprowadziło 28 lipca do wypowiedzenia przez Austro-Węgry wojny Serbii, która przekształciła się w konflikt światowy.

  • 28.7

    Cesarz Austrii i król Węgier Franciszek Józef I Habsburg. Fot. NAC

    Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii - początek I wojny światowej, w której straciło życie blisko 10 mln żołnierzy.

  • 30.7

    I wojna światowa: Rosja wypowiedziała wojnę Austro-Węgrom.

  • 31.7

    W Courbevoie we Francji urodził się Louis de Funes, aktor komediowy, scenarzysta, reżyser; znany m.in. z ról w filmach „Gamoń”, „Wielka włóczęga” oraz cyklu o żandarmie z Saint-Tropez.

  • 31.7

    Jean Jaures. Fot. Wikimedia Commons

    W Paryżu w zamachu zamordowany został Jean Jaures, historyk, filozof, jeden z przywódców II Międzynarodówki i francuskich socjalistów; założyciel i wydawca dziennika „L’Humanite”; przed wybuchem I wojny światowej zaangażowany w kampanię antywojenną.
     

  • 1.8

    I wojna światowa: Niemcy wypowiedziały wojnę Rosji.

  • 1.8

    W Wilnie urodził się Stefan Kryński, lekarz, bakteriolog, specjalista w dziedzinie badań nad zakażeniami, żołnierz Armii Krajowej.

  • 3.8

    I wojna światowa: Niemcy wypowiedziały wojnę Francji.

  • 3.8

    Tadeusz Kasprzycki. Fot. CAW

    W krakowskich Oleandrach zorganizowana została I Kompania Kadrowa. Na dowódcę kompanii Józef Piłsudski wyznaczył por. Tadeusza Kasprzyckiego - oficera Związku Strzeleckiego.

  • 4.8

    I wojna światowa: Niemcy wypowiedziały wojnę Belgii – oddziały niemieckie zaatakowały Liege.

  • 4.8

    I wojna światowa: Armia niemiecka rozpoczęła systematyczny ostrzał Kalisza, trwające kilkanaście dni bombardowania oraz towarzyszące im podpalenia i represje doprowadziły do zniszczenia miasta i exodusu jego mieszkańców.

  • 4.8

    I wojna światowa: Wielka Brytania wypowiedziała wojnę Niemcom.

  • 6.8

    Józef Piłsudski. Źródło: CAW

    I Kompania Kadrowa wyruszyła z krakowskich Oleandrów w kierunku granicy Królestwa Polskiego.

  • 6.8

    I wojna światowa: Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Rosji.

  • 8.8

    Naczelna Komenda armii austro-węgierskiej wydała odezwę, w której zapowiadała Polakom "wyzwolenie spod jarzma moskiewskiego".

  • 10.8

    Witold Małcużyński. Fot. PAP/S. Dąbrowiecki

    W Warszawie urodził się Witold Małcużyński, pianista; w 1937 r. został laureatem Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina - III nagroda.

  • 10.8

    I wojna światowa: Francja i Wielka Brytania wypowiedziały wojnę Austro-Węgrom.

  • 12.8

    Józef Piłsudski. Fot. CAW

    I wojna światowa: Oddziały I Kompanii Kadrowej wkroczyły do Kielc.

  • 12.8

    I wojna światowa: Francja i Wielka Brytania wypowiedziały wojnę Austro-Węgrom.

  • 13.8

    Austriackie władze wojskowe zażądały od Józefa Piłsudskiego zaprzestania samodzielnych wystąpień zbrojnych i zapowiedziały wcielenie oddziałów będących pod jego rozkazami do armii austro-węgierskiej.

  • 14.8

    Odezwa głównodowodzącego wojskami rosyjskimi w. księcia Mikołaja Mikołajewicza do Polaków, wzywająca do wspólnej walki i obiecująca zjednoczenie polskich ziem pod berłem Romanowów, autonomię oraz swobody religijne.

  • 15.8

    Otwarto Kanał Panamski, łączący Ocean Atlantycki z Oceanem Spokojnym; długość kanału to 81,6 km.

  • 16.8

    W Krakowie powstał Naczelny Komitet Narodowy (NKN). Pod jego patronatem zaczęto tworzyć Legiony Polskie.

  • 17.8

    I wojna światowa: Ofensywa rosyjska na Prusy Wschodnie.

  • 20.8

    Pius X. Źródło: Wikimedia Commons

    W Rzymie zmarł papież Pius X, od 1954 r. święty Kościoła Katolickiego.

  • 26.8

    W Brukseli urodził się Julio Cortazar, argentyński pisarz, autor m.in. powieści „Gra w klasy”.

  • 26.8

    Witold Zacharewicz. Fot. NAC

    W Płocku urodził się Witold Zacharewicz, aktor filmowy i teatralny; zamordowany w KL Auschwitz w 1943 r.

  • 27.8

    Rozkaz Naczelnej Komendy armii austro-węgierskiej dotyczący utworzenia Legionów Polskich - Zachodniego w Krakowie i Wschodniego we Lwowie.

  • 28.8

    I wojna światowa: Zwycięstwo brytyjskiej floty w bitwie z niemieckimi okrętami na Morzu Północnym koło Helgolandu.

  • 30.8

    Gen. Paul von Hindenburg. Fot. Wikimedia Commons ze zbiorów Library of Congress

    W Prusach Wschodnich w kilkudniowej bitwie pod Tannenbergiem (obecnie Stębark) rosyjska 2. armia gen. Aleksandra Samsonowa została rozbita przez niemiecką 8. armię dowodzoną przez gen. Paula von Hindenburga.

  • 1.9

    W Podolszycach, obecnie dzielnica Płocka, urodził się Stefan Niedzielak, kapelan Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego, współzałożyciel Rodziny Katyńskiej, proboszcz parafii św. Karola Boromeusza na Powązkach; zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach w nocy z 20 na 21 stycznia 1989 r., najprawdopodobniej w wyniku morderstwa politycznego.

  • 2.9

    Stefania Grodzieńska. Fot. PAP/Z. Januszewski

    W Łodzi urodziła się Stefania Grodzieńska, aktorka estradowa i teatralna, pisarka.

  • 3.9

    Lwów został zajęty przez wojska rosyjskie.

  • 3.9

    Początek pontyfikatu papieża Benedykta XV (1914-1922).

  • 5.9

    Początek bitwy nad jeziorami mazurskimi, w której wojska niemieckie pod dowództwem gen. Paula von Hindenburga pokonały armię rosyjską gen. Pawła von Rennenkampfa.

  • 5.9

    Rozpoczęła się I bitwa nad Marną, zakończona porażką wojsk niemieckich.

  • 5.9

    Na ziemiach Królestwa Polskiego, zajętych przez wojska niemieckie, Józef Piłsudski powołał Polską Organizację Narodową.

  • 6.9

    Paul von Hindenburg. Fot. NAC

    Początek I bitwy nad jeziorami mazurskimi, w której wojska niemieckie pod dowództwem gen. Paula von Hindenburga pokonały armię rosyjska gen. Pawła von Rennenkampfa.

  • 7.9

    W Pradze urodziła się Lida Baarova, legendarna czeska aktorka; związana romansem z ministrem propagandy III Rzeszy Josephem Goebelsem; opuściła Niemcy na bezpośrednie polecenie Adolfa Hitlera; po zakończeniu II wojny światowej oskarżona o kolaborację z Niemcami i więziona.

  • 10.9

    W Winchester w stanie Indiana urodził się Robert Wise, reżyser, montażysta i producent filmowy; twórca wyróżnionej 10 Oscarami filmowej wersji "West Side Story", a także musicalu „Dźwięki muzyki” nagrodzonego pięcioma Oscarami.

  • 10.9

    Walki 1 pułku Legionów Polskich pod Nowym Korczynem, Opatowem, Uściskowem, Grotnikami, Winiarami, Ksanami i Czarkową.

  • 12.9

    W Ryżawce w rejonie humańskim urodził się Janusz Żurakowski, pilot myśliwski, oblatywacz; uczestnik kampanii polskiej 1939 r. i Bitwy o Anglię; od 1942 r. dowódca polskiego 316. Dywizjonu Myśliwskiego; od 1944 r. pilot doświadczalny w brytyjskim ośrodku badawczym lotnictwa wojskowego w Boscombe Down; pierwszy Polak pilotujący samoloty odrzutowe i pionier odrzutowej akrobacji.

  • 15.9

    I wojna światowa: Zakończyła się I bitwa nad Jeziorami Mazurskimi, w której wojska niemieckie pod dowództwem gen. Paula von Hindenburga pokonały armię rosyjską gen. Pawła von Rennenkampfa; straty niemieckie: 40 tys. zabitych i rannych; straty rosyjskie: 145 tys. zabitych, rannych i wziętych do niewoli.

  • 24.9

    Andrzej Panufnik. Fot. PAP/CAF/S. Dąbrowiecki

    W Warszawie urodził się Andrzej Panufnik, kompozytor, dyrygent; pierwsze większe utwory, m.in. dwie symfonie, ukończył w czasie II wojny światowej; twórca muzyki do pieśni "Warszawskie dzieci"; w 1954 r. wyemigrował do Wielkiej Brytanii, tam powstała większość jego znanych kompozycji, w tym symfonii i innych utworów orkiestrowych; za zasługi dla kultury muzycznej uhonorowany przez królową Elżbietę II tytułem szlacheckim.

  • 26.9

    I wojna światowa: W czasie walk na froncie w Szampanii zginął August Macke, niemiecki malarz, członek grupy ekspresjonistów - Der Blaue Reiter.

  • 2.10

    Jan Nowak-Jeziorański. Fot. PAP/S. Kraszewski

    W Berlinie urodził się Jan Nowak Jeziorański, żołnierz AK, legendarny "kurier z Warszawy", wieloletni dyrektor sekcji polskiej Radia Wolna Europa, dziennikarz, pisarz, publicysta.

  • 6.10

    W Larviku urodził się Thor Heyerdahl, norweski badacz, podróżnik; światową sławę zyskał w 1947 r. dzięki podróży z Ameryki Południowej do Polinezji na tratwie z drzewa balsa, wykonanej na wzór tratw Inków; licząca 6900 km podróż udowodniła, że możliwe były migracje z Ameryki Południowej do Polinezji.

  • 7.10

    Josef František. Źródło: NAC

    W Otaslavicach na Morawach urodził się Josef František, jeden z najlepszych lotników alianckich w czasie II wojny światowej, pilot Dywizjonu 303.

  • 9.10

    W Jakubowicach koło Ożarowa Józef Piłsudski wręczył pierwsze nominacje oficerskie 136 dowódcom strzeleckim, m.in. Kazimierzowi Sosnkowskiemu, Edwardowi Śmigłemu-Rydzowi, Michałowi Karaszewiczowi-Tokarzewskiemu. Nominacje te stały się symbolem niezależności od władz austriackich.

  • 18.10

    Dowództwo rosyjskie wyraziło zgodę na tworzenie u boku armii rosyjskiej przez Witolda Gorczyńskiego ochotniczego oddziału polskiego, nazywanego później Legionem Puławskim lub Legionem Gorczyńskiego.

  • 19.10

    Zwycięskie walki 2 pułku Legionów Polskich na froncie karpackim pod Zieloną i Rafajłową.

  • 19.10

    I wojna światowa: Początek I bitwy pod Ypres.

  • 22.10

    Józef Piłsudski. Fot. NAC

    W Warszawie z inicjatywy Józefa Piłsudskiego powstała Polska Organizacja Wojskowa (POW) - tajna organizacja zbrojna, tworzona od sierpnia 1914 r. w oparciu o członków Związku Walki Czynnej i Polskich Drużyn Strzeleckich.

  • 22.10

    Początek walk pododdziałów piechoty 1 pułku Legionów Polskich pod Laskami i Anielinem.

  • 23.10

    Walki pododdziałów kawalerii 1 pułku Legionów Polskich pod Łowiczem. Na froncie karpackim zwycięskie boje pod Pasieczną i Pniowem toczył 2 pułku Legionów.

  • 27.10

    W Warszawie urodził się Jan Kott, krytyk literacki i teatralny, eseista, tłumacz.

  • 29.10

    I wojna światowa: Bitwa Legionów Polskich z wojskami rosyjskimi pod Mołotkowem.

  • 2.11

    I wojna światowa: Wielka Brytania ogłosiła blokadę morską Niemiec.

  • 2.11

    I wojna światowa: Rosja i Serbia wypowiedziały wojnę Turcji.

  • 3.11

    W Krakowie zmarł Georg Trakl, austriacki poeta, przedstawiciel ekspresjonizmu.

  • 5.11

    W Cieszynie urodził się Herbert Czaja, w latach 1970-1994 prezes Związku Wypędzonych (BdV), deputowany CDU do Bundestagu (1953-1990).

  • 5.11

    I wojna światowa: Francja i Wielka Brytania wypowiedziały wojnę Turcji.

  • 5.11

    I wojna światowa: Wojska rosyjskie rozpoczęły drugie oblężenie Twierdzy Przemyśl.

  • 9.11

    Józef Piłsudski, dowódca I Brygady Legionów. 1914 r. Fot. NAC

    Rozpoczęła się operacja „Ulina Mała”, w wyniku której trzy bataliony 1. Pułku Legionów Polskich dowodzone przez Józefa Piłsudskiego przedostały się pomiędzy wojskami austriackimi i rosyjskimi do Krakowa.

  • 11.11

    I wojna światowa: Początek Bitwy pod Łodzią.

  • 21.11

    Uroczystości rocznicowe bitwy pod Krzywopłotami przed pomnikiem poległych. 1937 r. Fot. NAC

    Pod Krzywopłotami na zachód od Wolbromia Legiony Polskie zakończyły dwutygodniowe walki z wojskami rosyjskimi.

  • 22.11

    I wojna światowa: Zakończyła się pierwsza bitwa pod Ypres; straty aliantów: 126 tys. ofiar; straty niemieckie: 134 tys. ofiar.

  • 23.11

    Na Przełęczy Chyszówki w Beskidzie Wyspowym mjr Edward Śmigły-Rydz przeprowadził udany atak na pozycje rosyjskie, zdobywając ponad 80 jeńców i konie.

  • 25.11

    W Warszawie powstał Komitet Narodowy Polski. W jego skład weszli przedstawiciele Narodowej Demokracji, Stronnictwa Polityki Realnej oraz bezpartyjni.

  • 2.12

    I wojna światowa: Początek bitwy pod Limanową, w której Legiony Polskie u boku wojsk austro-węgierskich walczyły przeciwko armii rosyjskiej.

  • 5.12

    W Ostródzie, niem. Osterode, urodził się Hans Hellmut Kirst, niemiecki pisarz, autor powieści dotyczących II wojny światowej „08/15”, „Bunt żołnierzy”, „Fabryka oficerów”.

  • 5.12

    Stanisław Dygat. Fot.PAP/P.Barącz

    W Warszawie urodził się Stanisław Dygat, pisarz, autor powieści "Jezioro Bodeńskie", "Disneyland", "Dworzec w Monachium".

  • 5.12

    I wojna światowa: Ewakuacja wojsk rosyjskich z Łodzi; następnego dnia miasto zajęły wojska niemieckie. W "Operacji Łódzkiej", w czasie kilkunastu dni walk, zginęło około 110 tys. żołnierzy rosyjskich i około 90 tys. żołnierzy niemieckich; wśród poległych byli nie tylko Rosjanie, Niemcy i Austriacy, ale także Polacy, Litwini, Czesi, Ukraińcy, Łotysze i Tatarzy.

  • 8.12

    I wojna światowa: Bitwa morska koło Falklandów, zakończona porażką niemieckiej floty.

  • 13.12

    W Trowbridge w Anglii urodził się Allan Bullock, historyk, profesor uniwersytetu w Oksfordzie, autor książki "Hitler i Stalin. Żywoty równoległe".

  • 19.12

    Oficerowie 6 batalionu I Brygady Legionów w okopach nad Nidą. 1915 r. Fot. NAC

    Władze austriackie oficjalnie powołały do życia I Brygadę Legionów pod dowództwem Józefa Piłsudskiego.

  • 21.12

    W Berlinie urodził się Zygmunt Maciejewski, aktor teatralny i filmowy.

  • 22.12

    Łowczówek. Kaplica na cmentarzu legionistów. Fot. NAC

    I Brygada Legionów Polskich podjęła walkę przeciwko wojskom rosyjskim pod Łowczówkiem koło Tarnowa; bitwa trwała do 26 grudnia.

  • 24.12

    I wojna światowa: W okopach pod Ypres w Belgii żołnierze niemieccy i brytyjscy zaprzestali działań zbrojnych, opuścili okopy, śpiewali kolędy, a nawet grali w piłkę; wydarzenia te przeszły do historii jako rozejm bożonarodzeniowy.

  • 26.12

     Legioniści pod Łowczówkiem. Fot. CAW

    Pod Łowczówkiem zakończyła się kilkudniowa bitwa, w której żołnierze I Brygady Legionów Polskich walczyli z wojskami rosyjskimi.

  • 26.12

    Richard Widmark. Fot. PAP/EPA

    W Sunrise Township w stanie Minnesota urodził się Richard Widmark, aktor, wystąpił m.in. w filmach „Pocałunek śmierci”, „Przeklęte wzgórza”, „Proszę nie pukać”, „Alamo”, „Długie łodzie wikingów” i „Śmierć rewolwerowca”.

  • 30.12

    W Oakland w Kalifornii urodziła się Jo Van Fleet, aktorka, nagrodzona Oscarem za rolę w filmie „Na wschód od Edenu” (1955).

Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL