Daty

Kalendarz dat

1939

  • 2.1

    W Drozdowie pod Łomżą zmarł Roman Dmowski, główny ideolog polskiego nacjonalizmu, przywódca obozu narodowego, dyplomata, współtwórca niepodległej Polski.

  • 3.1

    W Warszawie urodziła się Joanna Papuzińska, pisarka, krytyczka literacka, autorka wielu książek dla dzieci.

  • 5.1

    W Berchtesgaden doszło do spotkania szefa polskiej dyplomacji Józefa Becka z kanclerzem III Rzeszy Adolfem Hitlerem.

  • 6.1

    Minister spraw zagranicznych Józef Beck. Źródło: NAC

    Szef polskiej dyplomacji Józef Beck spotkał się w Monachium z ministrem spraw zagranicznych III Rzeszy Joachimem von Ribbentropem.

  • 7.1

    Na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie odbył się pogrzeb Romana Dmowskiego, przywódcy obozu narodowego, głównego ideologa polskiego nacjonalizmu, współtwórcy niepodległej Polski.

  • 12.1

    Urodziła się Grażyna Hase, projektantka mody, kostiumolog.

  • 12.1

    W Warszawie urodził się Arkadiusz Bazak, aktor, wystąpił m.in. w filmach „Westerplatte”, „Potop”, „Katastrofa w Gibraltarze”, a także serialu „Naznaczony”.

  • 13.1

    Jacek Gmoch. Fot. PAP/B. Zborowski

    W Pruszkowie urodził się Jacek Gmoch, piłkarz, reprezentant Polski; trener; w latach 1976-1978 selekcjoner reprezentacji Polski, z którą zajął 5-8 miejsce na Mistrzostwach Świata w Argentynie w 1978 r.

  • 21.1

    Anna Polony. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Krakowie urodziła się Anna Polony, aktorka teatralna i filmowa, reżyser, pedagog, związana z krakowskim Starym Teatrem i Państwową Wyższą Szkołą Teatralną w Krakowie; znana m.in. z roli Anieli Dulskiej w filmie Andrzeja Wajdy "Z biegiem lat, z biegiem dni".

  • 25.1

     Minister spraw zagranicznych III Rzeszy Joachim von Ribbentrop i szef polskiej dyplomacji Józef Beckna dworcu w Warszawie. 25.01.1939. Źródło: NAC

    Początek wizyty ministra spraw zagranicznych III Rzeszy Joachima von Ribbentropa w Warszawie.

  • 31.1

    Premiera filmu Henryka Szaro „Kłamstwo Krystyny” z Elżbietą Barszczewską, Kazimierzem Junoszą - Stępowskim i Jerzym Śliwińskim w rolach głównych.

  • 2.2

    W holenderskiej stoczni Vlissingen uroczyście podniesiono polską banderę wojenną na okręcie podwodnym ORP "Orzeł".

  • 7.2

    W Warszawie urodziła się Ewa Krzyżewska, aktorka, znana m.in. z filmów „Popiół i diament”, „Zbrodniarz i panna”, „Zazdrość i medycyna”.

  • 10.2

    W Rzymie zmarł papież Pius XI (Achille Ratti); w latach 1919-1921 nuncjusz apostolski w Polsce; kardynał, arcybiskup Mediolanu; papież od 1922 r.

  • 11.2

    W Zakopanem rozpoczęły się Mistrzostwa Świata w Narciarstwie Klasycznym.

  • 16.2

    Czesław Niemen. Fot. PAP/S.Kraszewski

    W Starych Wasiliszkach koło Nowogródka urodził się Czesław Niemen, właściwie Czesław Wydrzycki, jeden z najważniejszych wokalistów i muzyków polskich XX wieku; do jego największych przebojów należą "Sen o Warszawie", "Pod papugami", "Dziwny jest ten świat".

  • 18.2

    Wizyta Reichsfuehrera SS i szefa policji III Rzeszy Heinricha Himmlera w Warszawie.

  • 18.2

    W Stalowej Woli urodził się Jacek Żemantowski, dziennikarz sportowy, szermierz, szachista, prezes Polskiego Związku Szachowego.

  • 20.2

    W Poznaniu urodził się Józef Robakowski, artysta multimedialny, autor filmów, zapisów wideo, cykli fotograficznych, rysunków, instalacji; historyk sztuki, nauczyciel akademicki.

  • 20.2

    W Łańcucie urodził się Ryszard Marek Groński - satyryk, felietonista, poeta, autor książek "Nauka pływania dla topielców", "Suche oczy", "Jeż na kaktusie".

  • 20.2

    W Berdyczowie urodziła się Antonina Girycz, aktorka filmowa i teatralna, znana z ról w filmach „Katastrofa”, „Polowanie na muchy” oraz seriali „Czterdziestolatek” i „Dziewczyna z Mazur”.

  • 24.2

    W Poznaniu zmarł Marian Seyda, prawnik, polityk ruchu narodowego, członek Ligi Narodowej i Naczelnego Komitetu Narodowego w powstaniu wielkopolskim, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego (1924-29).

  • 26.2

    Sztuką Aleksandra Fredry „Piosnka wujaszka” na deskach warszawskiego Teatru Letniego jako reżyser teatralny zadebiutował Aleksander Bardini.

  • 28.2

    W Gliwicach urodził się Józef Gałeczka, piłkarz, trener, król strzelców polskiej ligi w roku 1964, strzelec 98 bramek w ekstraklasie.

  • 2.3

    Włoski kardynał Eugenio Pacelli wybrany został papieżem; przyjął imię Piusa XII.

  • 4.3

    W sztabie Głównym Wojska Polskiego rozpoczęto prace nad planem obronnym na wypadek wojny z Niemcami o kryptonimie "Zachód".

  • 5.3

    We Lwowie zmarł Jan Gwalbert Pawlikowski, ekonomista, polityk, historyk literatury, taternik, członek władz Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego i Związku Ludowo-Narodowego, honorowy członek Związku Górali, laureat złotego Wawrzynu Akademickiego Polskiej Akademii Literatury.

  • 10.3

    W Bieńkówce koło Makowa Podhalańskiego urodził się Stanisław Radwan, kompozytor muzyki teatralnej i filmowej m.in. do filmów „Blizna” i „Sprawa Gorgonowej”.

  • 14.3

    W Bratysławie proklamowano powstanie państwa słowackiego z księdzem Jozefem Tiso jako premierem. 

  • 15.3

    Węgrzy rozpoczęli zajmowanie Ukrainy Podkarpackiej (15-18 III) - powstanie granicy węgiersko-polskiej. 

  • 16.3

    Adolf Hitler. Fot. NAC

    Dekret kanclerza III Rzeszy Adolfa Hitlera o utworzeniu Protektoratu Czech i Moraw

  • 26.3

    W Berlinie podczas spotkania z ministrem spraw zagranicznych Joachimem von Ribbentropem ambasador RP Józef Lipski przedstawił polskie stanowisko wobec żądań wysuniętych przez III Rzeszę: Polska odmawia zgody na eksterytorialne drogi tranzytowe; w sprawie Gdańska proponuje zawarcie dwustronnego porozumienia, połączonego z wyjęciem wolnego miasta spod opieki Ligi Narodów; propozycja przystąpienia do bloku państw skupionych wokół Niemiec zostaje pominięta milczeniem.

  • 31.3

    Premier Wielkiej Brytanii Arthur Neville Chamberlain. Fot. NAC

    Premier Wielkiej Brytanii Arthur Neville Chamberlain zadeklarował w Izbie Gmin, że brytyjski rząd "będzie uważał się za zobowiązany do okazania rządowi polskiemu całkowitego poparcia, jakiegokolwiek będzie w stanie udzielić". 

  • 3.4

    Walery Sławek. Fot. NAC

    W Warszawie zmarł Walery Sławek, jeden z najbliższych współpracowników Józefa Piłsudskiego, współtwórca Organizacji Bojowej PPS, żołnierz Legionów Polskich, członek Komendy Naczelnej POW, oficer WP, twórca BBWR, trzykrotny premier i marszałek Sejmu.

  • 3.4

    Adolf Hitler. Fot. NAC

    Naczelne dowództwo niemieckich sił zbrojnych przedstawiło Hitlerowi projekt dyrektywy w sprawie gotowości bojowej armii na lata 1939-1940; jej część, tzw. Wariant Biały (Fall Weiss) dotyczył ewentualnego ataku na Polskę; dokument został podpisany 11 kwietnia 1939 r.

  • 4.4

    Początek kilkudniowej wizyty ministra spraw zagranicznych RP Józefa Becka w Londynie, zakończonej wydaniem dwustronnego komunikatu oznaczającego zawarcie wstępnego porozumienia między Polską a Wielką Brytanią o wzajemnej pomocy na wypadek wojny.

  • 5.4

    Premiera filmu „Włóczęgi” w reżyserii Michała Waszyńskiego.

  • 11.4

    Adolf Hitler podpisał przedstawiony przez Naczelne Dowództwo Niemieckich Sił Zbrojnych projekt dyrektywy w sprawie gotowości bojowej armii na lata 1939-40. Jej część, tzw. Fall Weiss , dotyczyła ataku na Polskę.

  • 15.4

    Odbył się ogólnopolski zjazd założycielski Stronnictwa Demokratycznego.

  • 27.4

    Kardynał Stanisław Dziwisz. Fot. PAP/S. Rozpędzik

    W Rabie Wyżnej urodził się metropolita krakowski kardynał Stanisław Dziwisz; doktor teologii, od 1967 do 1978 r. kapelan ks. kardynała Karola Wojtyły; w latach 1978-2005 pełnił funkcję osobistego sekretarza papieża Jana Pawła II.

  • 28.4

    Adolf Hitler. Fot. PAP/CAF

    W przemówieniu wygłoszonym w Reichstagu Adolf Hitler wypowiedział polsko-niemiecką deklarację o nieagresji z 1934 r. oraz brytyjsko-niemiecki układ o ograniczeniu zbrojeń morskich z 1935 r.

  • 5.5

    Minister spraw zagranicznych Józef Beck wygłosił w Sejmie przemówienie będące reakcją na wypowiedzenie przez Adolfa Hitlera niemiecko-polskiego paktu o nieagresji; swoje wystąpienie Beck zakończył słowami: "My w Polsce nie znamy pojęcia pokoju za wszelką cenę. Jest jedna tylko rzecz w życiu ludzi, narodów i państw, która jest bezcenna: tą rzeczą jest honor".

  • 10.5

    W Poznaniu urodził się Witold Woyda, szermierz, zdobywca dwóch złotych medali na igrzyskach olimpijskich w Monachium w 1972 r. - w turnieju indywidualnym i drużynowym; wielokrotny medalista mistrzostw świata.

  • 13.5

    Włodzimierz Press. Fot. PAP/A. Rybczyński

    We Lwowie urodził się Włodzimierz Press, aktor, związany z warszawskimi scenami: Teatrem Ludowym, Teatrem Kwadrat oraz Teatrem Dramatycznym; znany m.in. z roli Grigorija Saakaszwilego w serialu „Czterej pancerni i pies”.

  • 14.5

    Początek wizyty polskiej delegacji wojskowej z ministrem spraw wojskowych gen. Tadeuszem Kasprzyckim w Paryżu. Rozmowy przyniosły sprecyzowanie francuskich zobowiązań sojuszniczych.

  • 19.5

    W Warszawie urodził się Tomasz Sikorski, kompozytor, pianista.

  • 19.5

    Gen. Tadeusz Kasprzycki. Fot. NAC

    Minister spraw wojskowych gen. Tadeusz Kasprzycki podpisał w Paryżu protokół o niezwłocznej pomocy Francji dla Polski w przypadku niemieckiej agresji.

  • 21.5

    Ernest Wilimowski. Źródło: NAC

    W meczu piłkarskim pomiędzy Ruchem Chorzów i Unionem Touring Łódź Ernest Wilimowski strzelił dziesięć bramek - do dziś jest to rekord polskiej ligi.

  • 22.5

    III Rzesza i Włochy podpisały pakt przyjaźni, tzw. pakt stalowy, sojusz polityczno-militarny, do którego następnie przystąpiła Japonia.

  • 24.5

    Prof. Aleksander Brueckner. Fot. NAC

    W Berlinie zmarł prof. Aleksander Brueckner, polski filolog slawista, historyk kultury, autor "Dziejów literatury polskiej w zarysie", "Dziejów kultury polskiej" i "Encyklopedii Staropolskiej".

  • 26.5

    Prezydent Ignacy Mościcki. Fot. PAP/CAF/Reprodukcja

    Prezydent Ignacy Mościcki otrzymał od Sejmu uprawnienia do wydawania dekretów w zakresie obrony państwa.

  • 26.5

    Andrzej Milczanowski. Fot. PAP/P. Kula

    W Równem na Wołyniu urodził się Andrzej Milczanowski, prawnik, współpracownik KSS KOR, działacz Solidarności; w 1982 r. skazany na 5 lat więzienia za kierowanie strajkiem w Stoczni Szczecińskiej w grudniu 1981 r.; po wyjściu na wolność stanął na czele podziemnej Rady Koordynacyjnej NSZZ "Solidarność" Pomorze Zachodnie, region ten reprezentował w Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej; uczestnik obrad Okrągłego Stołu; szef UOP (1990-1992); w latach 1992-1995 minister spraw wewnętrznych.

  • 28.5

    W Warszawie urodził się Wojciech Karolak, pianista i kompozytor jazzowy.

  • 29.5

    Matka Urszula Ledóchowska. Fot. NAC

    W Rzymie zmarła Urszula Ledóchowska, założycielka Zgromadzenia Sióstr Urszulanek Serca Jezusa Konającego (urszulanek szarych), kanonizowana w 2003 r. przez papieża Jana Pawła II.

  • 3.6

    W Warszawie na Torze Wyścigów Konnych na Służewcu rozegrano pierwszą gonitwę.

  • 4.6

    Ireneusz Iredyński. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Stanisławowie urodził się Ireneusz Iredyński, prozaik, poeta, dramaturg, scenarzysta.

  • 5.6

    W Aleksandrowie Kujawskim urodził się Grzegorz Królikiewicz, reżyser, scenarzysta, pedagog; autor filmu "Przypadek Pekosińskiego".

  • 8.6

    Prof. Norman Davies. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Bolton w Anglii urodził się Norman Davies, brytyjski historyk walijskiego pochodzenia, profesor Uniwersytetu Londyńskiego, autor prac na temat historii Europy, Polski i Wysp Brytyjskich.

  • 11.6

    W Milton w Szkocji urodził się Jackie Stewart, mistrz świata kierowców Formuły 1 w latach 1969, 1971 oraz 1973.

  • 14.6

    Marek Gaszyński Fot.PAP/Rafał Guz

    W Warszawie urodził się Marek Gaszyński, dziennikarz i prezenter muzyczny, autor tekstów piosenek "Nie zadzieraj nosa", "Sen o Warszawie", "Gdzie się podziały tamte prywatki", a także książek, m.in. o Czesławie Niemenie i Czerwonych Gitarach.

  • 14.6

    W Łodzi urodził się Czesław Majewski, kompozytor, pianista, aktor kabaretowy.

  • 17.6

    W Tokio urodziła się Ludmiła Jakubczak, piosenkarka, tancerka.

  • 17.6

    Krzysztof Zanussi. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Warszawie urodził się Krzysztof Zanussi, reżyser, scenarzysta, autor filmów "Struktura kryształu", "Życie rodzinne", "Iluminacja", "Bilans kwartalny", "Barwy ochronne", "Spirala", "Kontrakt", "Constans", "Z dalekiego kraju", "Życie za życie. Maksymilian Kolbe", "Rok spokojnego słońca" - uhonorowany Złotym Lwem w Wenecji, "Dotkniecie ręki", "Cwał", "Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową", "Persona non grata" i "Obce ciało"; od 1980 r. kieruje Studiem Filmowym TOR.

  • 22.6

    Jerzy Grzegorzewski. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    W Łodzi urodził się Jerzy Grzegorzewski, reżyser teatralny, scenograf, dyrektor artystyczny Teatru Narodowego w Warszawie w latach 1997-2003.

  • 2.7

    Iga Cembrzyńska. Fot. PAP/S. Kraszewski

    W Radomiu urodziła się Iga Cembrzyńska, aktorka, piosenkarka, producentka filmowa; zagrała w filmach „Rękopis znaleziony w Saragossie”, „Hydrozagadka”, „Motodrama”, „Jak to się robi”, „Gwiezdny pył”, „Cztery pory roku”, „Wrzeciono czasu”, „Słoneczny zegar”, a także w serialu „Stawka większa niż życie”.

  • 14.7

    W Pilznie urodził się Karel Gott, czeski piosenkarz, jeden z najpopularniejszych czeskich artystów, wykonawca przeboju „Lady Carneval”.

  • 14.7

    W Pradze zmarł Alfons Mucha, grafik i malarz, jeden z głównych przedstawicieli austriackiej secesji.

  • 19.7

    Bogdan Cywiński. Fot.PAP/B.Zborowski

    W Milanówku urodził się Bogdan Cywiński, historyk, publicysta, działacz opozycji antykomunistycznej, redaktor naczelny miesięcznika "Znak" (1973-1977), członek Klubu Inteligencji Katolickiej, współorganizator Towarzystwa Kursów Naukowych; zastępca redaktora naczelnego "Tygodnika Solidarność" (1981). 

  • 20.7

    Wojciech Korfanty. Fot. PAP/Reprodukcja

    Wojciech Korfanty został zwolniony przez władze sanacyjne po trzech miesiącach uwięzienia na Pawiaku. Ciężko chory zmarł miesiąc później. 

  • 24.7

    Premier Węgier Pal Teleki w depeszy do Adolfa Hitlera odmówił poparcia dla planowanej niemieckiej inwazji na Polskę tłumacząc, że „nie może przedsięwziąć żadnej akcji militarnej przeciw Polsce ze względów moralnych".

  • 29.7

    Witold Gombrowicz. Fot. PAP/J. Grelowski

    Z Gdyni do Ameryki Południowej wypłynął w swój pierwszy rejs transatlantyk MS „Chrobry”, na jego pokładzie był m.in. Witold Gombrowicz.

  • 2.8

    Pod Jordanowem 10. Brygada Kawalerii (Zmotoryzowana) płk. Stanisława Maczka powstrzymała marsz niemieckiego XXII Korpusu Armijnego.

  • 2.8

    W Nowym Jorku urodził się Benjamin Barber, politolog, filozof, propagator społeczeństwa obywatelskiego, autor książek "Dżihad kontra McŚwiat", "Imperium strachu. Wojna, terroryzm i demokracja" oraz "Skonsumowani".

  • 3.8

    W Poznaniu urodził się Andrzej Dłużniewski, malarz, rysownik, twórca instalacji artystycznych, pisarz, długoletni profesor warszawskiej ASP.

  • 9.8

    W Warszawie urodziła się Maria Czubaszek, poetka, satyryk, felietonistka.

  • 9.8

    W Scandiano urodził się Romano Prodi, prawnik, działacz chadecki, premier Włoch w latach 1996-1998 i 2006-2008; przewodniczący Komisji Europejskiej (1999-2004).

  • 12.8

    Premiera filmu „Czarnoksiężnik z Oz”.

  • 17.8

    Wojciech Korfanty. Fot. PAP/Reprodukcja

    W Katowicach zmarł Wojciech Korfanty, dyktator III Powstania Śląskiego, poseł, jeden z przywódców Chrześcijańskiej Demokracji, wicepremier rządu RP (1923), więzień brzeski, współtwórca antysanacyjnego Frontu Morges.

  • 19.8

    W Berlinie podpisana została niemiecko-sowiecka umowa handlowo-kredytowa.

  • 20.8

     Wojciech Korfanty. Fot. PAP/Reprodukcja

    W Katowicach odbył się pogrzeb Wojciecha Korfantego, dyktatora III powstania śląskiego, posła, jednego z przywódców Chrześcijańskiej Demokracji, wicepremiera rządu RP (1923), więźnia brzeskiego, współtwórcy antysanacyjnego Frontu Morges.

  • 23.8

    Podpisanie paktu. Moskwa, 23.08.1939. Fot. PAP/DPA

    W Moskwie III Rzesza i ZSRS zawarły pakt Ribbentrop-Mołotow. W dodatkowym protokole rozgraniczono strefy interesów w Europie Śr. i Wsch., oznaczające faktyczny rozbiór Polski.

  • 23.8

    Edward Linde-Lubaszenko. Fot. PAP/M. Bielecki

    W Białymstoku urodził się Edward Linde-Lubaszenko, aktor, wystąpił m.in. w filmach „Ktokolwiek wie …”, „Oko proroka”, „Piłkarski poker”, „Psy”, „Pamiętnik znaleziony w garbie”, „Róża”, a także w serialach „Droga”, „Układ krążenia”, „Kasia i Tomek”.

  • 25.8

    Okręt szkolny Schleswig Holstein podczas ostrzału Westerplatte. 01.09.1939 r. Fot. CAW

    Do portu gdańskiego, pod pretekstem kurtuazyjnej wizyty, wpłynął niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein”; 1 września okręt rozpoczął ostrzał polskiej Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte.

  • 25.8

    Podpisanie w Londynie przez Polskę i Wielką Brytanię układu o wzajemnej pomocy w przypadku wojny.

  • 26.8

    Adolf Hitler wśród żołnierzy podczas walk o Warszawę. Wrzesień 1939 r. Fot. NAC

    Niemiecka grupa dywersyjna, nie poinformowana przez dowództwo o zmianie terminu agresji na Polskę, zaatakowała stację kolejową w Mostach koło Jabłonkowa na Zaolziu; atak dywersantów został odparty.

  • 27.8

    Ernest Wilimowski, zdobywca trzech bramek w zwycięskim meczu z Wegrami w 1939 r. Fot. NAC

    Na stadionie warszawskiej Legii Polska pokonała wicemistrzów świata Węgrów 4:2. Był to ostatni przed wybuchem wojny mecz piłkarskiej reprezentacji Polski.

  • 28.8

    Adolf Hitler. Fot. PAP/EPA

    Hitler wyznaczył nowy termin ataku na Polskę - 1 września; pierwotnie miał on nastąpić 26 sierpnia, ale 25 sierpnia Hitler, m.in. na wieść o polsko-brytyjskim traktacie, wstrzymał decyzję o wojnie.

  • 28.8

    Dworzec kolejowy w Tarnowie po zamachu z 28 sierpnia 1939 r. Fot. ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Tarnowie. Źródło: IPN

    Niemieccy dywersanci dokonali zamachu bombowego na dworcu kolejowym w Tarnowie; w jego wyniku 14 osób zginęło, a 38 zostało rannych.

  • 30.8

    Ogłoszenie mobilizacji powszechnej w Polsce; wstrzymane na 24 godziny na skutek interwencji ambasad Francji i Wielkiej Brytanii.

  • 30.8

    ORP "Błyskawica". Fot. NAC

    Na rozkaz Dowództwa Floty trzy niszczyciele ORP "Błyskawica", ORP "Burza" i ORP "Grom" opuściły Gdynię i skierowały się do Wielkiej Brytanii.

  • 31.8

    Nadawcza stacja radiowa w Gliwicach. Fot. CAW

    W leżących na terenie III Rzeszy Gliwicach niemieccy dywersanci udający Polaków napadli na radiostację i nadali komunikat po polsku; Niemcy użyli prowokacji do uzasadnienia agresji na Polskę.

  • 31.8

    Ponowne ogłoszenie mobilizacji powszechnej w Polsce.

  • 31.8

    Niszczyciel ORP "Burza" na morzu. Fot. NAC

    Na rozkaz Dowództwa Floty trzy kontrtorpedowce: "Burza", "Błyskawica" i "Grom" opuściły Gdynię i skierowały się do Wielkiej Brytanii.

  • 1.9

    Niemiecki samolot Ju-87. 09.1939. Źródło: CAW

    1 września 1939 r. wojska niemieckie przekroczyły granice Polski, rozpoczynając II wojnę światową. Osamotnione WP nie mogło skutecznie przeciwstawić się agresji Niemiec i sowieckiej inwazji rozpoczętej 17 września.

  • 2.9

    Niemcy rozpoczęli budowę obozu koncentracyjnego Stutthof.

  • 2.9

    Gen. Felicjan Sławoj Składkowski. Fot. CAW

    Ostatnie posiedzenia Sejmu i Senatu V kadencji. Premier gen. Felicjan Sławoj Składkowski przedstawił oświadczenie w sprawie wojny, posłowie i senatorowie zadeklarowali poparcie dla władz państwa i armii.

  • 2.9

    Pod Jordanowem 10. Brygada Kawalerii (Zmotoryzowana) płk. Stanisława Maczka powstrzymała marsz niemieckiego XXII Korpusu Armijnego.

  • 2.9

    Nalot bombowy na Westerplatte wywołał poważne zniszczenia, dowództwo przejął kpt. Franciszek Dąbrowski, reorganizując ugrupowanie i opanowując kryzys obrony.

  • 3.9

    Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę III Rzeszy. Konflikt z Polską przekształcił się w wojnę światową.

  • 3.9

    W Bydgoszczy niemieccy dywersanci ostrzeliwali wycofujące się jednostki WP. W rezultacie doszło do walk ulicznych z udziałem polskiej i niemieckiej ludności cywilnej. Część Niemców pojmanych z bronią w ręku rozstrzelano. Propaganda niemiecka nadała tym wydarzeniom nazwę "Blutsonntag" ("krwawa niedziela"). Po wkroczeniu Wehrmachtu rozpoczęły się szeroko zakrojone represje wobec ludności polskiej.

  • 3.9

    Wojska niemieckie zajęły Częstochowę, Radomsko i Katowice oraz zmusiły armię "Modlin" do odwrotu na linię Wisły. Koniec walk na Górnym Śląsku oraz o pozycję umocnioną pod Węgierską Górką bronioną przez oddział kpt. Tadeusza Semika.

  • 4.9

    Początek ewakuacji z Warszawy korpusu dyplomatycznego, rządu i instytucji państwowych oraz złota Banku Polskiego.

  • 6.9

    Naczelny Wódz wydał rozkaz strategicznego odwrotu na tzw. "przedmoście rumuńskie". Rumunia ogłosiła neutralność w wojnie polsko-niemieckiej. Tego samego dnia Niemcy zajęli Kraków.

  • 7.9

    Obrońcy Westerplatte - por. Stefan Grodecki, kpt. Mieczysław Słaby, kpt. Franciszek Dąbrowski. Fot. PAP/CAF/Reprodukcja

    Kapitulacja Westerplatte. Przez 7 dni ok. 200 żołnierzy WP pod dowództwem mjr. Sucharskiego i kpt. Dąbrowskiego bohatersko broniło placówki przed atakami z morza, lądu i powietrza.

  • 8.9

    Kampania polska: Początek walk o pozycję umocnioną pod Wizną.

  • 8.9

    Marszałek Edward Śmigły-Rydz. Źródło: NAC

    Kampania polska: Decyzja marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza o oparciu obrony o rzeki Bug-Wisła-San.

  • 8.9

    Kampania polska: Pod Ciepielowem Niemcy zamordowali kilkuset polskich jeńców.

  • 8.9

    Kampania polska: Wojska niemieckie wkroczyły do Łodzi i Krosna.

  • 8.9

    Kampania polska: Nieudana próba zdobycia Warszawy z marszu przez wojska niemieckiej 4. Dywizji Pancernej, szturm odparto na skraju zwartej zabudowy miasta w rejonie skrzyżowania ulic Grójeckiej i Częstochowskiej. Radio i prasa niemiecka doniosły o rzekomym zdobyciu stolicy Polski.

  • 8.9

    Stefan Starzyński. Fot. PAP/CAF/Reprodukcja

    Kampania polska: Utworzenie Armii "Warszawa" pod dowództwem gen. Juliusza Rómmla. Prezydent stolicy Stefan Starzyński mianowany komisarzem cywilnym przy Dowództwie Obrony Warszawy.

  • 9.9

    Wojska niemieckie zajęły Poznań; dotarły też do środkowej Wisły i Sanu.

  • 9.9

    Gen. Tadeusz Kutrzeba. Fot. CAW

    Kampania polska: Armia "Poznań", dowodzona przez gen. Tadeusza Kutrzebę uderzeniem z rejonu Łęczycy na lewe skrzydło niemieckiej 8. Armii rozpoczęła bitwę nad Bzurą (zwaną też bitwą pod Kutnem).

  • 9.9

    W Warszawie urodził się Zbigniew Namysłowski, jeden z najbardziej znanych polskich jazzmanów; multiinstrumentalista - z wykształcenia wiolonczelista, z wyboru puzonista, saksofonista altowy i sopranowy, flecista a także kompozytor i aranżer.

  • 9.9

    Podpisanie polsko-francuskiej umowy o formowaniu polskich jednostek wojskowych na terenie Francji.

  • 9.9

    Józef Czechowicz. Źródło: NAC

    W Lublinie w czasie bombardowania miasta przez Niemców zginął Józef Czechowicz, poeta.

  • 9.9

    Żołnierze niemieccy podczas walk o Warszawę. Wrzesień 1939 r. Fot. NAC

    Kampania polska 1939: Ponowne nieudane natarcie 4. DPanc. na Warszawę. W walkach na Woli i Ochocie Niemcy stracili około połowy wozów bojowych.

  • 10.9

    Gen. Kazimierz Sosnkowski. Fot. NAC

    Marsz. Śmigły-Rydz utworzył Front Południowy z gen. Kazimierzem Sosnkowskim na czele.

  • 10.9

    Kpt. Władysław Raginis. Fot. NAC

    Kampania polska 1939: Padła polska pozycja umocniona pod Wizną; jej dowódca kpt. Władysław Raginis popełnił samobójstwo.

  • 10.9

    Kampania polska: Początek odwrotu Armii "Modlin" znad dolnego Bugu.

  • 10.9

    Kampania polska: Pierwsza masowa egzekucja Polaków w Bydgoszczy; łącznie rozstrzelano około 1500 osób.

  • 12.9

    Pierwsze oddziały niemieckie zaatakowały Lwów.

  • 12.9

    Francusko-brytyjska konferencja polityczno-wojskowa w Abbeville podjęła decyzję o wstrzymaniu alianckich działań zaczepnych na froncie zachodnim. Władze RP nie zostały o tym poinformowane.

  • 13.9

    Gen. Wiktor Thommee. Fot. CAW

    Kampania polska 1939: Gen. Wiktor Thommee dotarł wraz z częścią oddziałów Armii "Łódź" do twierdzy Modlin i objął jej dowództwo.

  • 13.9

    Kampania polska 1939: Sztab Naczelnego Wodza opuścił Brześć nad Bugiem i przeniósł się do Kowla.

  • 13.9

    Kampania polska 1939: Okrążone resztki Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Narew" skapitulowały pod Zambrowem.

  • 14.9

    Kampania polska 1939: Natarcie Armii "Poznań" i "Pomorze" na Łowicz i Skierniewice zakończone przejściem do obrony na linii Bzury.

  • 14.9

    Kampania polska 1939: Wojska niemieckie zamknęły pierścień okrążenia wokół stolicy, zajęły Przemyśl oraz Gdynię.

  • 14.9

    Kampania polska 1939: Okręt podwodny "Wilk" opuścił Bałtyk kierując się do Wielkiej Brytanii.

  • 14.9

    Kampania polska 1939: Do walki w obronie Warszawy wyruszył pierwszy batalion ochotniczy.

  • 15.9

    W Tallinie doszło do bezprawnego internowania okrętu podwodnego "Orzeł".

  • 15.9

    Kampania polska 1939: wojska niemieckie zajęły Białystok.

  • 16.9

    Kampania polska: Sztab Naczelnego Wodza przeniósł się do Kołomyi.

  • 16.9

    Gen. Józef Kustroń. Źródło: NAC

    Kampania polska: Pod Koziejówką w okolicach Lubaczowa, prowadząc atak na bagnety, poległ gen. Józef Kustroń, dowódca 21. Dywizji Piechoty Górskiej.

  • 16.9

    Kampania polska: Natarcie oddziałów Armii "Małopolska" pod Jaworowem zadało ciężkie straty elitarnemu pułkowi SS "Germania".

  • 16.9

    Kampania polska: Nieudany szturm niemiecki na twierdzę w Brześciu nad Bugiem; wobec braku amunicji nocą nastąpiła ewakuacja polskiej załogi.

  • 16.9

    W bitwie nad rzeką Chałchin-Goł oddziały Armii Czerwonej, dowodzone przez gen. Gieorgija Żukowa, pokonały po kilkumiesięcznych walkach wojska japońskie.

  • 17.9

    O godz. 4.20 oddziały KOP koło Podwołoczysk na Podolu podjęły jako pierwsze walkę jednostkami Armii Czerwonej przekraczającymi granicę RP.

  • 17.9

    Niemcy zajęli Brześć nad Bugiem i Lublin.

  • 17.9

    Józef Stalin. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    Łamiąc polsko-sowiecki pakt o nieagresji, Armia Czerwona dokonała napaści na Polskę, realizując ustalenia zawarte w tajnym protokole paktu Ribbentrop-Mołotow.

  • 17.9

    "Czarna niedziela" w Warszawie: najcięższe dotąd bombardowanie stolicy przyniosło m.in. pożar Zamku Królewskiego.

  • 17.9

    Obrady rządu RP w Kołomyi - wobec możliwości zagrożenia przez Sowietów zapadła decyzja o przekroczeniu granicy Rumunii i udaniu się na uchodźstwo w celu kontynuowania wojny. Przed północą władze Rzeczypospolitej opuściły kraj przez most w Kutach.

  • 17.9

    Na Atlantyku niemiecki okręt podwodny „U 29” zatopił brytyjski lotniskowiec „Courageous”; z liczącej 1200 osób załogi zginęło 519 ludzi, wśród nich dowódca komandor William T. Makeing Jones.

  • 17.9

    Marsz. Śmigły-Rydz wydał dyrektywę nakazującą oddziałom polskim wycofanie się do Rumunii i na Węgry oraz unikanie starć z siłami sowieckimi.

  • 18.9

    Armia Czerwona zajęła Lidę i Nowogródek.

  • 18.9

    Gen. Franciszek Wład. Fot. NAC

    W wyniku ran odniesionych w bitwie nad Bzurą zmarł gen. Franciszek Wład, dowódca 14. Wielkopolskiej Dywizji Piechoty.

  • 18.9

     Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy), Autoportret, 1927 r. Fot. PAP/I. Jarosińska

    W Jeziorach na Polesiu popełnił samobójstwo Stanisław Ignacy Witkiewicz, malarz, pisarz, filozof, fotograf, jeden z najoryginalniejszych twórców kultury polskiej; autor m.in. dramatu "Szewcy” oraz powieści "Pożegnanie jesieni" i "Nienasycenie".

  • 18.9

    W oficjalnym komunikacie niemiecko-sowieckim podano, że zadaniem obu armii jest "przywrócenie w Polsce porządku i spokoju".

  • 18.9

    Marsz. Śmigły-Rydz wraz ze sztabem i ewakuowanym Ministerstwem Spraw Wojskowych przekroczył w Kutach granicę Rumunii.

  • 18.9

    Pierwsze oddziały Armii "Poznań" przebiły się przez Puszczę Kampinoską do Warszawy.

  • 18.9

    Rząd Rumunii podjął decyzję o internowaniu polskich władz państwowych.

  • 18.9

    Kampania polska: Oddziały Armii "Kraków" i "Lublin" dowodzone przez gen. Tadeusza Piskora rozpoczęły pierwszą bitwę pod Tomaszowem Lubelskim.

  • 18.9

    "Orzeł" wpływa do portu w Gdyni. Źródło: NAC

    Internowany polski okręt podwodny "Orzeł" wydostał się z portu w Tallinie.

  • 19.9

    Padła Kępa Oksywska. Dowódca Lądowej Obrony Wybrzeża płk Stanisław Dąbek popełnił samobójstwo.

  • 19.9

    Armia Czerwona zajęła przejściowo Wilno. W październiku miasto wraz z okręgiem zostało przekazane Litwie.

  • 19.9

    Triumfalny wjazd Adolfa Hitlera do Gdańska.

  • 19.9

    Stanisław Grzmot-Skotnicki. Fot. Wikipedia

    W wyniku ran odniesionych w bitwie nad Bzurą zmarł gen. Stanisław Grzmot-Skotnicki, dowódca Grupy Operacyjnej "Czersk".

  • 20.9

    Kampania polska: W czasie zajmowania Kut przez wojska sowieckie zginął Tadeusz Dołęga-Mostowicz, pisarz, scenarzysta; autor powieści „Kariera Nikodema Dyzmy”, „Znachor”.

  • 20.9

    Gen. Tadeusz Kutrzeba. Fot. CAW

    Kampania polska: Koniec bitwy nad Bzurą; gen. Tadeusz Kutrzeba wraz ze sztabem i resztkami oddziałów przebił się do stolicy, gdzie objął funkcję zastępcy dowódcy Grupy Armii "Warszawa".

  • 20.9

    Kampania polska: Koniec pierwszej bitwy pod Tomaszowem Lubelskim - kapitulacja sił Armii "Lublin" i "Kraków".

  • 20.9

    Kampania polska: Armia Czerwona szturmowała Grodno, Kowel i Lwów.

  • 21.9

    Kampania polska: Resztki obrońców Grodna złożyły broń przed Sowietami. Armia Czerwona zajęła Kowel.

  • 22.9

    Wacław Przeździecki. Fot. NAC

    W nocy z 21 na 22 września oddziały Armii Czerwonej zajęły Grodno, które przez dwa dni stawiało opór sowieckim agresorom.

  • 22.9

    III Rzesza i ZSRS uzgodniły w Moskwie przebieg tzw. linii demarkacyjnej na ziemiach polskich.

  • 22.9

    W Kołomaniu koło Kielc urodził się Marian Kasprzyk, bokser, mistrz olimpijski z Tokio (1964).

  • 22.9

    Gen. Władysław Langner. Fot. CAW

    Załoga Lwowa pod dowództwem gen. Władysława Langnera, nie chcąc oddać miasta w ręce Niemców, skapitulowała przed oddziałami Armii Czerwonej. Sowieci złamali wkrótce warunki kapitulacji i internowali obrońców.

  • 22.9

    Kampania polska: Pod Warszawą zginął gen. Werner von Fritsch, były naczelny dowódca niemieckich wojsk lądowych, jedyny generał Wehrmachtu poległy w kampanii polskiej.

  • 22.9

    Oddziały Armii Czerwonej wkroczyły do opuszczonego przez Niemców Białegostoku i Brześcia; w Brześciu odbyła się tzw. defilada zwycięzców.

  • 22.9

    Wojska Frontu Północnego gen. Emila Krukowicza-Przedrzymirskiego atakując niemiecki VIII Korpus Armijny rozpoczęły drugą bitwę pod Tomaszowem Lubelskim.

  • 22.9

    Pod Sopoćkiniami w okolicach Grodna żołnierze sowieccy zastrzelili gen. Józefa Olszynę-Wilczyńskiego, dowódcę Zgrupowania "Grodno".

  • 22.9

    Gen. Mikołaj Bołtuć

    W bitwie pod Łomiankami Górnymi, prowadząc atak na bagnety, poległ gen. Mikołaj Bołtuć; dowódca GO „Wschód" w składzie Armii „Pomorze"; próbował przebić się do walczącej Warszawy.

  • 23.9

    Janusz Gajos. Fot. PAP/S. Leszczyński

    W Dąbrowie Górniczej urodził się Janusz Gajos, aktor Teatru Narodowego w Warszawie, przez wiele lat związany z warszawskim Teatrem Powszechnym; wystąpił w filmach "Przesłuchanie", "Ucieczka z kina +Wolność+", "Szwadron", „Psy”, „Trzy kolory. Biały”, „Śmierć jak kromka chleba”, „Akwarium”, „Żółty szalik”, „Zemsta”, „Przedwiośnie”, „Jasminum”, „Układ zamknięty”, „Body/Ciało”; popularny jako Janek Kos z serialu "Czterej pancerni i pies", znany także z występów w Kabarecie Olgi Lipińskiej i kabarecie Pod Egidą.

  • 23.9

    Po uszkodzeniu niemieckimi pociskami elektrowni rozgłośnia Polskiego Radia w Warszawie przerwała nadawanie stałego programu.

  • 23.9

    Sigmund Freud. Fot. PAP/CAF/Reprodukcja

    W Londynie zmarł Sigmund Freud, austriacki neurolog, psychiatra, twórca psychoanalizy.

  • 24.9

    Niemiecki ostrzał artyleryjski Warszawy zniszczył liczne urzędy i zabytki; ustała praca elektrowni i filtrów.

  • 24.9

    W Warszawie zmarł na skutek obrażeń odniesionych w czasie niemieckiego bombardowania Oskar Sosnowski, profesor Politechniki Warszawskiej, architekt, teoretyk sztuki, konserwator zabytków; autor kościoła Niepokalanego Poczęcia NMP w Warszawie oraz kościoła św. Rocha w Białymstoku.

  • 25.9

    Przygotowanie do niemieckiego szturmu generalnego na Warszawę - najsilniejsze podczas oblężenia bombardowanie lotnicze i artyleryjskie miasta.

  • 25.9

    Kampania polska: Na Helu bateria nadbrzeżna im. Heliodora Laskowskiego podjęła zwycięski pojedynek z niemieckimi pancernikami szkolnymi "Schlesien" i "Schleswig-Holstein".

  • 26.9

    Kampania polska: Kapitulacja oddziałów Frontu Północnego zakończyła drugą bitwę pod Tomaszowem Lubelskim.

  • 26.9

    Kampania polska: Zamość został zajęty przez Armię Czerwoną.

  • 26.9

    Marszałek Edward Śmigły-Rydz. Fot. NAC

    Kampania polska: Naczelny Wódz marszałek Edward Śmigły-Rydz wydał ostatni rozkaz dla dowódcy Armii "Warszawa" gen. Juliusza Rómmla, w którym dziękował wszystkim żołnierzom za bohaterską obronę stolicy.

  • 27.9

    Kampania polska: Pod Szackiem rozpoczęła się bitwa zgrupowania gen. Wilhelma Orlika-Rueckemanna z Armią Czerwoną, zakończona odejściem oddziałów polskich za Bug.

  • 27.9

    W Warszawie powołano Szare Szeregi, konspiracyjną organizację Związku Harcerstwa Polskiego; Szare Szeregi były najliczniejszą młodzieżową organizacją konspiracyjną, która w połowie 1944 r. skupiała ponad 15 tys. członków, w tym ok. 7 tys. harcerek.

  • 27.9

    Kampania polska: Dowództwo obrony Warszawy podjęło decyzję o poddaniu miasta.

  • 27.9

    Pomnik Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego w Warszawie. Fot. PAP/G. Jakubowski

    Polskie Państwo Podziemne: W Warszawie powstała konspiracyjna Służba Zwycięstwu Polski, na jej czele stanął gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski; SZP stanowiła zalążek Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej.

  • 28.9

    Kampania polska: Armia Czerwona przejęła od Niemców Przemyśl.

  • 28.9

    Kampania polska: W Zakroczymiu Niemcy dokonali zbrodni na wziętych do niewoli żołnierzach polskich z twierdzy "Modlin" i ludności cywilnej.

  • 28.9

    Gen. Władysław Sikorski. Fot. PAP/CAF

    Gen. Władysław Sikorski objął dowództwo Armii Polskiej we Francji.

  • 28.9

    Kampania polska: O godz. 13.15 podpisany został akt kapitulacji Warszawy.

  • 28.9

    Komisarz ludowy Wiaczesław Mołotow i minister spraw zagranicznych Rzeszy Joachim von Ribbentrop. 1940.11.12. Fot. NAC

    W Moskwie ministrowie spraw zagranicznych Niemiec Joachim von Ribbentrop i ZSRS Wiaczesław Mołotow podpisali niemiecko-sowiecki układ "o granicy i przyjaźni", ustala linię graniczną na obszarze Polski wzdłuż linii: Pisa-Narew-Bug-San (tzw. II pakt Ribbentrop-Mołotow).

  • 29.9

    Do Warszawy wkroczyły pierwsze oddziały niemieckie.

  • 29.9

    Przed Niemcami skapitulowała załoga twierdzy Modlin.

  • 30.9

    Ignacy Mościcki. Fot.PAP/reprodukcja

    Ignacy Mościcki zrzekł się urzędu prezydenta RP. Jego następcą, rezydującym na uchodźstwie, został Władysław Raczkiewicz. Nowy szef państwa przyjął dymisję rządu gen. Felicjana Sławoja Składkowskiego i powierzył misję utworzenia nowego gabinetu gen. Władysławowi Sikorskiemu.

  • 2.10

    Gen. Franciszek Kleeberg. Fot. CAW

    W rejonie Kocka rozpoczęła się ostatnia bitwa kampanii polskiej, toczona przez Samodzielną Grupę Operacyjną "Polesie" gen. Franciszka Kleeberga i niemiecki zmotoryzowany XIV Korpus Armijny.

  • 2.10

    Kapitulacja Rejonu Umocnionego "Hel" - zakończenie walk na Wybrzeżu.

  • 5.10

    Niemcy rozstrzelali 38 obrońców Poczty Polskiej w Gdańsku.

  • 5.10

    W Warszawie zmarł Ludwik Urstein, pianista i pedagog, zwany „królem akompaniatorów”, brat psychiatry Maurycego Ursteina i aktora Józefa „Pikusia” Ursteina.

  • 5.10

    W Warszawie Adolf Hitler odebrał defiladę oddziałów Wehrmachtu.

  • 5.10

    Gen. Franciszek Kleeberg. Fot. CAW

    Kampania 1939: pod Kockiem zakończyła się ostatnia bitwa wojny obronnej stoczonej przez Samodzielną Grupę Operacyjną "Polesie" pod dowództwem gen. Franciszka Kleeberga. Datę przyjmuje się za koniec regularnej wojny obronnej wobec agresji III Rzeszy Niemieckiej i Związku Sowieckiego.

  • 6.10

    W Makowlanach urodził się Wacław Baehr, biolog.

  • 6.10

    Kampania polska: Pod Wolą Gułowską złożyli broń żołnierze Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Polesie".

  • 8.10

    Szef Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA) Reinhard Heydrich. Źródło: Wikimedia/Bundesarchiv

    Niemieckie władze okupacyjne utworzyły w Piotrkowie Trybunalskim pierwsze na zajętych ziemiach polskich getto.

  • 8.10

    W Berlinie Adolf Hitler podpisał dekret o włączeniu do III Rzeszy polskich ziem zachodnich i północnych.

  • 8.10

    ORP "Orzeł", jako ostatnia jednostka polskiej floty, opuścił Bałtyk, rozpoczynając rejs do Wielkiej Brytanii.

  • 9.10

    Mjr Henryk Dobrzański. Fot. PAP/CAF

    W gajówce Podgórze koło Łagowa w rejonie Gór Świętokrzyskich mjr Henryk Dobrzański podjął decyzję o pozostaniu wraz ze swoim oddziałem na terytorium kraju do czasu wiosennej ofensywy Sprzymierzonych na Zachodzie -faktyczny początek istnienia Oddziału Wydzielonego WP mjr. "Hubala".

  • 9.10

    Ukazał się ostatni numer wydawanego od 1821 r. dziennika „Kurier Warszawski”.

  • 10.10

    W Moskwie podpisano sowiecko-litewski pakt, na mocy którego ZSRS przekazał Litwie zajęty we wrześniu 1939 r. okręg wileński.

  • 10.10

    W Warszawie z połączenia m.in. Narodowej Partii Robotniczej i Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji powstało Stronnictwo Pracy.

  • 11.10

    Zenon Grocholewski Fot.PAP/Bogdan Borowiak

    W Bródkach koło Nowego Tomyśla urodził się Zenon Grocholewski, kardynał, prefekt watykańskiej Kongregacji Wychowania Katolickiego.

  • 11.10

    Ukazał się pierwszy numer „Nowego Kuriera Warszawskiego”, tzw. gadzinówki, niemieckiego dziennika w języku polskim.

  • 12.10

    Dekret Adolfa Hitlera o utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa.

  • 13.10

    W Warszawie powstała Narodowa Organizacja Wojskowa, konspiracyjna formacja Stronnictwa Narodowego.

  • 14.10

    W bazie Royal Navy w Scapa Flow niemiecki okręt podwodny „U 47” zatopił pancernik HMS „Royal Oak”; w wyniku ataku zginęło 833 brytyjskich marynarzy.

  • 15.10

    W lesie koło wsi Bratian niemieckie oddziały Selbstschutz (wywodzącej się niemieckiej mniejszości narodowej) rozstrzelały ok. 150 przedstawicieli polskiej elity intelektualnej i politycznej z Ziemi Lubawskiej.

  • 16.10

    Polska Partia Socjalistyczna przekształciła się w konspiracyjną organizację „Wolność-Równość-Niepodległość”.

  • 20.10

    Okupacyjny komisarz Rzeszy na Warszawę Helmut Otto podpisał obwieszczenie o natychmiastowej konfiskacie wszelkich aparatów radiowych, które należało oddać do 5 listopada.

  • 22.10

    Na terenach polskich zagarniętych przez Związek Sowiecki, w atmosferze terroru i pod kontrolą NKWD, przeprowadzono "wybory" do Zgromadzenia Ludowego Zachodniej Białorusi i Zachodniej Ukrainy.

  • 23.10

    Prezes Rady Żydowskiej w getcie warszawskim - inż. Adam Czerniaków, III 1942 (AWAR I-2). Źródło: ŻIH

    Wydano urzędowy komunikat o utworzeniu w Warszawie Rady Starszych Gminy Żydowskiej (Judenratu) pod przewodnictwem inż. Adama Czerniakowa.

  • 24.10

    W Pittsburghu w stanie Pensylwania urodził się Fahrid Murray Abraham, aktor, nagrodzony Oscarem za rolę Antonio Salieriego w filmie „Amadeusz” Miloša Formana.

  • 26.10

    Hans Frank podpisał proklamację o utworzeniu "Generalnego Gubernatorstwa dla okupowanych polskich obszarów".

  • 27.10

    Stefan Starzyński. Fot. NAC

    W warszawskim Ratuszu Gestapo aresztowało prezydenta stolicy Stefana Starzyńskiego.

     

  • 27.10

    W Weston-super-Mare urodził się John Cleese, aktor komediowy, scenarzysta, reżyser, współzałożyciel "Latającego Cyrku Monty Pythona".

  • 30.10

    Wacław Gąsiorowski. Fot. NAC

    W Konstancinie pod Warszawą zmarł Wacław Gąsiorowski, powieściopisarz, działacz społeczny, prezes Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej we Francji; autor powieści "Huragan", "Rok 1809", "Szwoleżerowie gwardii" i "Księżna Łowicka".

  • 30.10

    Zarządzenie Reichsfuehrera SS Heinricha Himmlera o przesiedleniu do Generalnego Gubernatorstwa ludności polskiej i żydowskiej z ziem polskich włączonych do Rzeszy.

  • 31.10

    Zwracając się do delegatów V Nadzwyczajnej Sesji Rady Najwyższej ZSRS Wiaczesław Mołotow użył odnośnie Polski sformułowania o "poczwarnym bękarcie Traktatu Wersalskiego, który żył kosztem niepolskich narodowości".

  • 1.11

     Katyń, Rosja, 1943 r. Ekshumacja zwłok polskich oficerów zamordowanych w Katyniu w 1940 r. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    Wszyscy polscy jeńcy-oficerowie zostali umieszczeni w sowieckich obozach w Kozielsku i Starobielsku, natomiast funkcjonariusze policji, KOP i więziennictwa w obozie w Ostaszkowie (1-4 XI).

  • 1.11

    Rada Najwyższa ZSRS podjęła decyzję o przyłączeniu do Białoruskiej i Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej anektowanych ziem wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej (1-2 XI).

  • 5.11

    Armia Krajowa. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    Ukazał się pierwszy numer „Biuletynu Informacyjnego” - pisma konspiracyjnego, centralnego organu prasowego Związku Walki Zbrojnej i AK, wydawanego w latach II wojny światowej w Warszawie i Krakowie.

  • 5.11

    Jan Nowicki. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Kowalu k. Włocławka urodził się Jan Nowicki, jeden z najpopularniejszych polskich aktorów, tytułowy Wielki Szu w filmie Sylwestra Chęcińskiego, Ketling w "Panu Wołodyjowskim", odtwórca głównej roli w "Magnacie" Filipa Bajona.

  • 6.11

    Prof. Władysław Konopczyński, aresztowany przez Gestapo w ramach Sonderaktion Krakau. Fot. NAC

    Sonderaktion Krakau: Gestapo aresztowało 183 pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Górniczo-Hutniczej, którzy zostali następnie wywiezieni do obozów koncentracyjnych.

  • 7.11

    Gen. Władysław Sikorski. Fot. NAC

    Dekretem prezydenckim gen. Władysław Sikorski powołany został na stanowisko Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych.

  • 9.11

    W Warszawie założona została Tajna Armia Polska.

  • 9.11

    Niemcy rozpoczęli Sonderaktion Lublin, aresztując kilkuset przedstawicieli polskiej inteligencji: w kolejnych miesiącach na terenie dystryktu lubelskiego aresztowano ok. 2 tys. przedstawicieli inteligencji. Spośród nich kilkuset zostało rozstrzelanych, a kilkudziesięciu trafiło do obozów koncentracyjnych.

  • 13.11

    W Paryżu powołany został Komitet Ministrów dla Spraw Kraju, na jego czele stanął gen. Kazimierz Sosnkowski, który jednocześnie objął funkcję Komendanta Głównego ZWZ.

  • 18.11

    W Londynie podpisano umowę o współpracy Polskiej Marynarki Wojennej z Królewską Marynarką Wielkiej Brytanii na okres wojny; był to jeden z pierwszych aktów międzynarodowych podpisanych przez polski rząd na uchodźstwie.

  • 20.11

    Jan Szczepański Fot.PAP/Andrzej Rybczyński

    We wsi Małecz w okolicach Tomaszowa Mazowieckiego urodził się Jan Szczepański, bokser, mistrz olimpijski z Monachium (1972), złoty medalista  mistrzostw Europy w Madrycie (1971).

     

  • 22.11

    W Kaliszu urodził się Waldemar Kuczyński, ekonomista, publicysta; członek PZPR (1959-1966); w marcu 1968 r. aresztowany pod zarzutem organizowania studenckich protestów, zwolniony po pół roku; współzałożyciel Towarzystwa Kursów Naukowych; w sierpniu 1980 r. doradca MKS w Stoczni Gdańskiej; zastępca redaktora naczelnego „Tygodnika Solidarność” (1981-1982); internowany w stanie wojennym; zwolniony w 1982 r. wyemigrował do Paryża;  minister przekształceń własnościowych (1990-1991); członek Unii Demokratycznej, następnie Unii Wolności.

  • 26.11

    W Nutbush w stanie Tennessee urodziła się Tina Turner, amerykańska gwiazda rockowa.

  • 26.11

    U wybrzeży wschodniej Anglii zatonął MS „Piłsudski”, statek pasażerski, transatlantyk, przebudowany po wybuchu wojny na wojskowy transportowiec; spośród liczącej 260 osób załogi, zginęło kilku ludzi, wśród nich dowódca kpt. Mamert Stankiewicz; przyczyny zatonięcia statku nie zostały do dziś ustalone, ale najprawdopodobniej wszedł on na miny pozostawione przez niemieckie okręty.

  • 29.11

    Dekret Prezydium Rady Najwyższej ZSRS o nadaniu sowieckiego obywatelstwa polskim obywatelom, którzy w dniach 1 i 2 listopada 1939 r. znajdowali się na wschodnich terenach Rzeczypospolitej Polskiej wcielonych do Związku Sowieckiego.

  • 30.11

     Fińscy żołnierze przy porzuconym podczas Wojny Zimowej sowieckim czołgu T-26. Styczeń 1940 r. Fot. Wikimedia Commons

    Początek sowieckiej agresji na Finlandię.

  • 1.12

    W Paryżu powstał Polski Uniwersytet na Obczyźnie; od 1940 r. działający w Londynie.

  • 1.12

    Niemieckie władze okupowanej Warszawy wydały zarządzenie o obowiązku noszenia przez Żydów powyżej 12. roku życia opasek z gwiazdą Dawida oraz o oznakowaniu żydowskich sklepów i przedsiębiorstw.

  • 4.12

    Gen. Kzimierz Sosnkowski 1944 r. Źródło: NAC

    Gen. Kazimierz Sosnkowski podpisał "Instrukcję Nr 1" dotyczącą organizowania w kraju Związku Walki Zbrojnej.

  • 9.12

    We Lwowie NKWD aresztowało ok. dwóch tysięcy oficerów Wojska Polskiego, których później wywieziono w głąb ZSRS.

  • 9.12

    Władysłąw Raczkiewicz. Źródło: NAC

    Prezydent RP Władysław Raczkiewicz podpisał dekret o powołaniu Rady Narodowej.

  • 13.12

    II wojna światowa: Bitwa u ujścia La Platy pomiędzy okrętami brytyjskimi i niemieckim pancernikiem „Admiral Graf Spee”.

  • 14.12

    W związku z agresją na Finlandię Związek Sowiecki został wykluczony z Ligi Narodów.

  • 15.12

    Premiera filmu „Przeminęło z wiatrem” w reżyserii Victora Fleminga, nagrodzonego ośmioma Oscarami.

  • 15.12

    Niemcy utworzyli Bank Emisyjny w Polsce, instytucję emitującą od 1940 r. pieniądze na terenie Generalnego Gubernatorstwa.

  • 17.12

    Na mocy rozporządzenia Hansa Franka utworzono Policję Polską Generalnego Gubernatorstwa, zwaną od kolorów mundurów jej funkcjonariuszy Policją Granatową. Podlegała ona niemieckiej policji porządkowej.

  • 18.12

    Egzekucja Polaków w Bochni. 18 grudnia 1939 r. Źródło: Wikimedia Commons

    Niemiecka zbrodnia w Bochni. W odwecie za atak na posterunek policji niemieckiej w Bochni, dokonany 16 grudnia 1939 r. przez dwóch członków konspiracyjnej Organizacji Orła Białego (powieszonych następnego dnia), Niemcy rozstrzelali 52 Polaków; egzekucji dokonano na bocheńskim wzgórzu Uzbornia.

  • 22.12

    W Paryżu urodziła się Anna Micińska, historyczka literatury, eseistka, wybitna znawczyni i popularyzatorka twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza.

  • 27.12

    Na zdjęciu odpowiedzialny za zbrodnię w Wawrze SS-Standartenführer Max Daume. Fot. PAP/CAF

    W Wawrze pod Warszawą Niemcy rozstrzelali 106 mężczyzn w odwecie za zabicie w miejscowej restauracji dwóch niemieckich podoficerów.

  • 28.12

    W niemieckim obozie koncentracyjnym Sachsenhausen zmarł Stanisław Estreicher, historyk prawa, bibliograf, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, w latach 1919-1921 jego rektor.

  • 29.12

    W Lublinie urodził się Konrad Fijałkowski, cybernetyk, autor powieści, opowiadań i słuchowisk science fiction.

  • 31.12

    W Wiedniu odbył się pierwszy koncert filharmoników wiedeńskich.

Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL