Daty

Kalendarz dat

1941

  • 4.1

    W Paryżu zmarł Henri Bergson, filozof, pisarz, laureat Literackiej Nagrody Nobla w roku 1927.

  • 6.1

    W Drohobyczu urodził się Aleksander Bednarz, aktor teatralny, filmowy i dubbingowy.

  • 8.1

    W Nyeri w Kenii zmarł Robert Baden-Powell, brytyjski wojskowy, twórca ruchu skautowego.

  • 9.1

    W Staten Island (USA) urodziła się Joan Baez, popularna piosenkarka, związana z amerykańskim ruchem demokratycznym.

  • 9.1

    W Lidzie urodził się Jerzy Derfel, pianista, kompozytor, autor muzyki teatralnej i filmowej

  • 14.1

    W Bascom (USA) urodziła się Faye Dunaway, aktorka filmowa, laureatka Oscara w 1997 roku.

  • 16.1

    Ewa Demarczyk. Fot. PAP/CAF/H. Rosiak

    W Krakowie urodziła się Ewa Demarczyk, piosenkarka, związana m.in. z „Piwnicą pod Baranami”; do najbardziej znanych pieśni wykonywanych przez nią należą: "Karuzela z Madonnami", "Taki pejzaż", "Grande Valse Brillante", "Czarne Anioły", "Wiersze wojenne", "Cyganka", "Skrzypek Hercowicz".

  • 17.1

    W Warszawie zmarła Stanisława Wysocka, aktorka, reżyser i pedagog teatralny.

  • 21.1

    W Madrycie urodził się Placido Domingo, hiszpański śpiewak, tenor.

  • 29.1

    W Bytomiu urodził się Henryk Apostel, piłkarz, trener, w latach 1993-95 selekcjoner reprezentacji Polski.

  • 9.2

    Kazimierz Kaczor. Fot. PAP/S. Leszczyński

    W Krakowie urodził się Kazimierz Kaczor, aktor, od 1974 r. związany z Teatrem Powszechnym w Warszawie; znany m.in. z seriali "Polskie drogi", "Jan Serce”, "Alternatywy 4" i "Zmiennicy"; w latach 1996-2002 prezes Związku Artystów Scen Polskich.

  • 15.2

    Ćwiczenia cichociemnych w Wlk. Brytanii. Fot. NAC

    Pierwszy zrzut "cichociemnych" do Polski. W nocy z 15 na 16 lutego z Wielkiej Brytanii wystartowała brytyjska załoga z trzema polskimi skoczkami na pokładzie. Po ponad 11 godz. locie spadochroniarze zostali zrzuceni nie jak planowano pod Włoszczową, w Kieleckiem, ale na Śląsku Cieszyńskim pod Skoczowem. 

  • 16.2

    W Wydawanym w Londynie przez Mieczysława Grydzewskiego i Zygmunta Nowakowskiego piśmie „Wiadomości Polskie Polityczne i Literackie„ ukazał się pierwszy fragment poematu Juliana Tuwima „Kwiaty polskie”.

  • 17.2

    Maksymilian Maria Kolbe. Fot. PAP/CAF/Reprodukcja

    W Niepokalanowie aresztowany został przez Gestapo, a następnie przewieziony do więzienia na Pawiaku, o. Maksymilian Kolbe

  • 21.2

    W Warszawie władze niemieckie zlikwidowały trzy linie tramwajowe przeznaczone wyłącznie dla Żydów. Zamiast nich zaczął kursować tramwaj bez numeru, oznakowany tarczą z niebiesko-białą gwiazdą Dawida

  • 23.2

    Zespół fizyków kierowany przez Glenna T. Seaborga wytworzył pluton.

  • 24.2

    Emil Zegadłowicz. Źródło: NAC

    W Sosnowcu zmarł Emil Zegadłowicz, poeta, prozaik, tłumacz, autor m.in. powieści „Zmory”, „Motory”.

  • 25.2

    Feliks Falk. Fot. PAP/M. Kaliński

    W Stanisławowie urodził się Feliks Falk, reżyser, scenarzysta, dramatopisarz; twórca filmów „Wodzirej”, „Bohater roku”, „Był jazz”, „Samowolka” i „Komornik”.

  • 26.2

    Niemcy rozpoczęli likwidację getta w Górze Kalwarii, jego mieszkańców deportowali do getta warszawskiego.

  • 3.3

    Zarządzenie gubernatora dystryktu krakowskiego Otto Waechtera o utworzeniu w Krakowie "żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej". Ostateczny termin przesiedlenia do getta wyznaczono na 20 marca 1941 r. Niezastosowanie się do zarządzenia władz niemieckich zagrożone było karą śmierci. 

  • 3.3

    W Warszawie zmarł Edward Wittig, rzeźbiarz, autor warszawskich pomników: Lotnika, PeOWiaka oraz Juliusza Słowackiego.

  • 4.3

    Hubert Wagner. Fot. PAP/CAF-ADM/M. Kłoś

    W Poznaniu urodził się Hubert Wagner, siatkarz, wielokrotny reprezentant Polski; trener, uważany za jednego z najwybitniejszych szkoleniowców w historii polskiego sportu; prowadzona przez niego drużyna siatkarzy zdobyła mistrzostwo świata w Meksyku w 1974 r. oraz złoty medal olimpijski dwa lata później w Montrealu.

  • 4.3

    W Ostrowie Wielkopolskim urodził się Kazimierz Grześkowiak, artysta estradowy, satyryk. 

  • 4.3

    Okupacyjne władze niemieckie wydały rozporządzenie o tzw. niemieckiej liście narodowościowej i niemieckiej przynależności państwowej na ziemiach wschodnich wcielonych do Rzeszy.

  • 7.3

    Igo Sym. Źródło: NAC

    W Warszawie z wyroku wojskowego sądu specjalnego ZWZ zastrzelony został za kolaborację Igo Sym, aktor, współpracujący z niemieckim wywiadem i policją.

  • 8.3

    W Berlinie urodziła się Krystyna Konarska, piosenkarka i aktorka, wystąpiła m.in. w filmie Jerzego Stefana Stawińskiego „Pingwin”.

  • 8.3

    W Warszawie urodził się Maciej Łukasiewicz, dziennikarz, w latach 2000-2004 redaktor naczelny „Rzeczpospolitej”, w PRL redaktor i wydawca pism podziemnych, twórca wydawnictwa MOST.

  • 11.3

    Igo Sym. Źródło: NAC

    W odwecie za zabicie przez grupę bojową ZWZ aktora Igo Syma, obywatela polskiego współpracującego z wywiadem i policją niemiecką, w Palmirach rozstrzelano 21 więźniów Pawiaka, wśród nich dwóch profesorów Uniwersytetu Warszawskiego: Stefana Kopcia, biologa oraz Kazimierza Zakrzewskiego, historyka. 

  • 15.3

    Ukazał się pierwszy numer konspiracyjnego pisma "Rzeczpospolita Polska", które było centralnym organem prasowym Delegatury Rządu RP na Kraj. 

  • 16.3

    W Parmie urodził się Bernardo Bertolucci, włoski reżyser, scenarzysta, autor m.in. filmów „Konformista”, „Ostatnie tango w Paryżu”, „Pod osłoną nieba”, „Mały Budda”.

  • 20.3

    Jerzy Duda-Gracz.Fot. PAP/R.Koszowski

    W Częstochowie urodził się Jerzy Duda-Gracz, malarz, scenograf, rysownik, autor m.in. cykli malarskich: „Chopinowi”, „Motywy i Portrety Polskie”, „Obrazy Arystokratyczno-Historyczne”, „Golgota Jasnogórska”.

  • 24.3

    Zarządzenie gubernatora dystryktu lubelskiego Ernsta Zoernera o utworzeniu getta żydowskiego w Lublinie. 

  • 26.3

    Wojciech Młynarski. Fot. PAP/L. Szymański

    W Warszawie urodził się Wojciech Młynarski, bard, poeta, artysta kabaretowy, autor piosenek i librett, piosenkarz, kompozytor, a także dramaturg, scenarzysta i reżyser teatralny; twórca takich przebojów jak "Jesteśmy na wczasach", "Światowe życie", „Nie ma jak u mamy”, "Och, ty w życiu", "Prześliczna wiolonczelistka" i "Moje serce to jest muzyk”.

  • 28.3

    W Rodmell (Wielka Brytania) śmiercią samobójczą zmarła Virginia Woolf, angielska pisarka, autorka m.in. „Pani Dalloway”, „Własnego pokoju”, „Pokoju Jakuba” i „Orlando”.

  • 31.3

    Niemieckie zarządzenie o utworzeniu w Kielcach getta. 

  • 2.4

    W Pińczowie urodził się Andrzej Barański, reżyser, scenarzysta; autor filmów „Kobieta z prowincji”, „Kramarz”, „Nad rzeką, której nie ma”, „Dwa Księżyce”, „Parę osób, mały czas”.

  • 3.4

    W Radomiu Niemcy utworzyli getto dla ludności żydowskiej.

  • 5.4

    Stefan Jaracz. Źródło: NAC

    Z więzienia na Pawiaku wywieziono do KL Auschwitz 1021 więźniów; wśród nich m.in. Stefana Jaracza i Leona Schillera.

  • 5.4

    Generał Franciszek Kleeberg. Fot. NAC

    W Weisser Hirsch koło Drezna zmarł gen. Franciszek Kleeberg, żołnierz Legionów Polskich, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. W czasie kampanii polskiej w 1939 r. dowódca SGO "Polesie".

  • 6.4

    W Geasti (Rumunia) urodził się Gheorghe Zamfir, muzyk, kompozytor, wirtuoz gry na fletni Pana.

  • 8.4

    Generał Mariusz Zaruski. Fot. NAC

    W sowieckim więzieniu w Chersoniu na Ukrainie zmarł Mariusz Zaruski, generał WP, twórca Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, pionier polskiego żeglarstwa; w latach 1914-1917 żołnierz 1. Pułku Ułanów Legionów, następnie adiutant Józefa Piłsudskiego i prezydenta Stanisława Wojciechowskiego; po wybuchu II wojny światowej aresztowany we Lwowie przez NKWD.

  • 9.4

    Niemieckie zarządzenie o utworzeniu getta w Częstochowie.

  • 14.4

    Pola Raksa. Fot. PAP/CAF

    W Lidzie urodziła się Pola Raksa, aktorka; wielką popularność przyniosła jej rola w serialu telewizyjnym "Czterej pancerni i pies", w którym zagrała Marusię "Ogoniok" - rosyjską sanitariuszkę, wystąpiła również w filmach „Szatan z siódmej klasy”, „Panienka z okienka”, „Popioły”, „Pogoń za Adamem”, „Aria dla atlety”, „Uprowadzenie Agaty”.

  • 20.4

    Arcybiskup Józef Michalik. Fot. PAP/D. Delmanowicz

    W Zambrowie urodził się Józef Michalik, arcybiskup metropolita przemyski, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 2004-2014.

  • 23.4

    Rudolf Hoess. Fot. PAP/S. Dąbrowiecki

    W odwecie za ucieczkę więźnia komendant KL Auschwitz Rudolf Hoess po raz pierwszy skazał 10 więźniów na śmierć głodową.

  • 27.4

    Wojska niemieckie wkroczyły do Aten.

  • 3.5

    W Warszawie urodził się Kornel Morawiecki, fizyk, działacz opozycji antykomunistycznej, przywódca "Solidarności Walczącej" (1982-1990); w 1990 r. założyciel i przewodniczący Partii Wolności.

  • 9.5

    Brytyjczycy na Oceanie Atlantyckim przechwycili na niemieckim okręcie podwodnym U-110 maszynę szyfrującą Enigma.

  • 10.5

    Rudolf Hess. Fot. NAC

    Rudolf Hess, jeden z najwyższych dygnitarzy nazistowskich Niemiec, fanatyczny zwolennik Adolfa Hitlera i jego zastępca w NSDAP, w tajemnicy poleciał samolotem Me 110E do Wielkiej Brytanii, aby negocjować warunki niemiecko-brytyjskiego pokoju; Hitler, gdy dowiedział się o samozwańczym locie Hessa, rozkazał propagandzistom przedstawić swego współpracownika jako szaleńca; lot Hessa uchodzi za jedną z największych zagadek II wojny światowej.

  • 11.5

    Prof. Andrzej Rottermund. Fot. PAP/B. Zborowski

    W Warszawie urodził się Andrzej Rottermund, historyk sztuki, muzealnik, dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie.

  • 15.5

    Heinz Auerswald został mianowany komisarzem warszawskiego getta.

  • 17.5

    Prof. Roman Rybarski. Lata międzywojenne. Fot. NAC

    W Warszawie Gestapo zatrzymało kierownictwo konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego: prof. Romana Rybarskiego, prof. Teofila Staniszkisa i Mieczysława Trajdosa oraz m.in. Stanisława Sedlaczka - naczelnika Harcerstwa Polskiego.

  • 20.5

    II wojna światowa: początek niemieckiego desantu na Kretę.

  • 21.5

    Wystawa IPN „Wygnańcy”. Fot. PAP/EPA

    W nocy z 21 na 22 maja władze sowieckie rozpoczęły czwartą masową deportację ludności polskiej w głąb Związku Sowieckiego z zagarniętych ziem wschodnich Rzeczypospolitej.

  • 26.5

    Niszczyciel ORP Piorun. Fot. NAC

    Polski niszczyciel "Piorun" podjął walkę z niemieckim pancernikiem "Bismarck", przyczyniając się do jego zatopienia.

  • 28.5

    O. Maksymilian Maria Kolbe. Fot. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau

    Niemcy wywieźli z więzienia na Pawiaku do obozu koncentracyjnego Auschwitz 304 mężczyzn, wśród nich znajdowali się m.in. o. Maksymilian Rajmund Kolbe oraz Stanisław Dubois.

  • 5.6

    Barbara Brylska. Fot. PAP/S. Kraszewski

    W Skotnikach koło Łęczycy urodziła się Barbara Brylska, aktorka, niezapomniana Kama z "Faraona" i Krzysia z "Pana Wołodyjowskiego".

  • 8.6

    W Bestwince koło Bielska Białej urodził się Zygmunt Smalcerz, sztangista, złoty medalista olimpijski z Monachium (1972), trzykrotny mistrz świata.

  • 10.6

    Prof. Ludwik Krzywicki. Fot. NAC

    W Warszawie zmarł Ludwik Krzywicki, działacz socjalistyczny, więzień carski, wybitny socjolog, pedagog, współzałożyciel Głównego Urzędu Statystycznego.

  • 10.6

    W Świrzu w woj. lwowskim urodziła się Alicja Grześkowiak, prawniczka, wykładowca KUL; w latach 1997-2001 marszałek Senatu.

  • 12.6

    W Chelsea w USA urodził się Chick Corea, amerykański muzyk jazzowy, kompozytor, twórca jazz-rocka.

  • 15.6

    Stanisław Thugutt. Fot. NAC

    W Sztokholmie zmarł Stanisław Thugutt, żołnierz Legionów Polskich i POW, prezes PSL "Wyzwolenie" (1922-1923), wicepremier (1924-1925), prezes Rady Naczelnej Stronnictwa Ludowego (1935-1938), poseł na Sejm (1922-1927).

  • 18.6

    Leszek Długosz. Fot. PAP/A.Rybczyński

    W Zaklikowie na Lubelszczyźnie urodził się Leszek Długosz, aktor, literat, kompozytor.

  • 22.6

    Tylny dziedziniec II więzienia NKWD we Lwowie. Czerwiec 1941 r. Fot. NAC

    Wojna niemiecko-sowiecka: W czerwcu podczas odwrotu Armii Czerwonej z terenów II RP zagarniętych przez ZSRS w 1939 r., funkcjonariusze NKWD wymordowali w więzieniach tysiące Polaków, m.in. we Lwowie, Łucku i w Wilnie.

  • 22.6

    Kolumna niemieckich samochodów na froncie wschodnim. Fot. NAC

    Początek operacji "Barbarossa" - atak III Rzeszy Niemieckiej na Związek Sowiecki.

  • 23.6

    Pierwszy nalot sowiecki na Warszawę. Zginęły 34 osoby, kilkadziesiąt zostało rannych.

  • 25.6

    W Kownie doszło do pogromu ludności żydowskiej.

  • 27.6

    Po zajęciu Białegostoku Niemcy zamordowali około 2 tys. Żydów.

  • 27.6

    Krzysztof Kieślowski. Fot.PAP/A.Rybczyński

     W Warszawie urodził się Krzysztof Kieślowski, reżyser, scenarzysta, jeden z najwybitniejszych polskich twórców filmowych; autor "Dekalogu", "Krótkiego filmu o zabijaniu", tryptyku: "Trzy kolory: Niebieski", "Trzy kolory: Biały", "Trzy kolory: Czerwony", którego pierwsza część zdobyła Złotego Lwa na festiwalu w Wenecji, a także filmów "Amator", "Przypadek" i "Podwójne życie Weroniki"; laureat Felixa - Europejskiej Nagrody Filmowej.

  • 28.6

    Wojna niemiecko-sowiecka: Armia niemiecka zajęła Mińsk.

  • 29.6

    Ignacy Jan Paderewski. Fot. NAC

    W Nowym Jorku zmarł Ignacy Paderewski, pianista, kompozytor, działacz społeczny, mąż stanu; jako premier i minister spraw zagranicznych podpisał w imieniu Polski Traktat Wersalski.

  • 30.6

    Po zajęciu Lwowa przez Niemców rozpoczął się pogrom, w którym w ciągu czterech dni zabito około 4 tys. Żydów.

  • 3.7

    Wojna niemiecko-sowiecka: Stalin wygłosił przemówienie radiowe, w którym wzywał cały naród do stawienia oporu Niemcom.

  • 4.7

    Prof. Włodzimierz Sieradzki. Fot. NAC

    W nocy z 3 na 4 lipca Niemcy aresztowali we Lwowie ponad 20 profesorów uczelni lwowskich, a także ich bliskich, przyjaciół oraz osoby przypadkowo zastane w mieszkaniach; wszyscy zostali zamordowani 4 lipca na Wzgórzach Wuleckich; od kul zginęło 40 osób, wśród nich profesorowie: Antoni Cieszyński, Władysław Dobrzaniecki, Jan Grek, Jerzy Grzędzielski, Edward Hamerski, Henryk Hilarowicz, Włodzimierz Krukowski, Roman Longchamps de Berier, Antoni Łomnicki, Witold Nowicki, Tadeusz Ostrowski, Stanisław Piłat, Stanisław Progulski, Roman Rencki, Włodzimierz Sieradzki, Adam Sołowij, Włodzimierz Stożek, Kazimierz Vetulani, Kasper Weigel, Roman Witkiewicz oraz Tadeusz Boy-Żeleński.

  • 7.7

    Pogrom ludności żydowskiej w Radziłowie na Podlasiu.

  • 9.7

    W Warszawie urodził się Tadeusz Borowski, aktor; wystąpił w filmach „Zaraza”, „Zapamiętaj imię swoje”, a także w serialach „Tajemnica Enigmy”, „Blisko, coraz bliżej”, „Rycerze i rabusie”, „Znaki szczególne” i „Znak orła”.

  • 10.7

    Jedwabne - pomnik upamiętniający ofiary mordu. Fot. PAP/A. Reszko

    Pogrom Żydów w Jedwabnem; w toku śledztwa IPN ustalono, że 10 lipca 1941 r. w Jedwabnem grupa miejscowej polskiej ludności cywilnej z inspiracji Niemców dokonała zabójstwa nie mniej niż 340 Żydów.

  • 16.7

    Damian Damięcki. Fot. PAP/S. Leszczyński

    W Podszkodziu koło Ostrowca Świętokrzyskiego urodził się Damian Damięcki, aktor, syn Ireny Górskiej i Dobiesława Damięckiego, mąż śpiewaczki operetkowej Grażyny Brodzińskiej, znany z filmów „Nowy” i „W każdą pogodę”.

  • 25.7

    We Lwowie rozpoczął się pogrom - w ciągu trzech dni zginęło około 2 tys. Żydów.

  • 26.7

    Kazimierz Bartel. Fot. Wikipedia

    We Lwowie zamordowany przez Niemców został Kazimierz Bartel, matematyk, polityk sanacyjny, pięciokrotny premier RP, prezes Polskiego Towarzystwa Matematycznego, rektor Politechniki Lwowskiej.

  • 27.7

     Halina Kowalska, Teatr Telewizji. Fot. TVP/PAP/Z. Januszewski

    W Brzezinach urodziła się Halina Kowalska, aktorka teatralna i filmowa („Drewniany różaniec”, Nie lubię poniedziałku”, „Sanatorium pod klepsydrą”).

  • 30.7

    Gen. Władysław Sikorski. Fot. PAP/CAF

    W Londynie premier rządu RP gen. Władysław Sikorski podpisał z ambasadorem ZSRS Iwanem Majskim polsko-sowiecki układ o wznowieniu stosunków dyplomatycznych, współpracy na rzecz pokonania Niemiec oraz powstania polskiej armii w ZSRS; dodatkowy protokół przewidywał zwolnienie z więzień i łagrów obywateli polskich.

  • 1.8

    Utworzony przez władze niemieckie Okręg-Dystrykt Galicja został wcielony do Generalnego Gubernatorstwa.

  • 3.8

    W Warszawie zmarł prof. Ludwik Kulczycki, historyk, socjolog, działacz II Proletariatu, więzień carski, zesłaniec, członek PPS.

  • 3.8

    W KL Auschwitz zamordowany został harcmistrz Stanisław Sedlaczek, założyciel i naczelnik konspiracyjnego Harcerstwa Polskiego (Hufców Polskich).

  • 7.8

    Na cmentarzu żydowskim w Grajewie Niemcy rozstrzelali 119 Polaków, Żydów i Rosjan.

  • 12.8

    Winston Churchill i Franklin D. Roosevelt podpisali na pokładzie brytyjskiego pancernika "Prince of Wales" tzw. Kartę Atlantycką.

  • 12.8

    Dekret Prezydium Rady Najwyższej ZSRS o amnestii dla obywateli polskich przebywających w sowieckich łagrach.

  • 14.8

     Polsko-sowiecki układ wojskowy o tworzeniu Armii Polskiej w ZSRS. Jej dowódcą został gen. Władysław Anders.

  • 14.8

    Obraz przedstawiający o. Maksymiliana Kolbe w KL Auschwitz. Fot. PAP/CAF/L. Surowiec

    W KL Auschwitz zamordowany został o. Maksymilian Kolbe, franciszkanin, misjonarz, założyciel klasztorów w Niepokalanowie i Nagasaki. Kanonizowany w 1982 r. przez papieża Jana Pawła II.

  • 14.8

    W sowieckim więzieniu w Charkowie zmarł prof. Stanisław Głąbiński, prawnik, ekonomista, jeden z przywódców Narodowej Demokracji.

  • 15.8

    Pierwszy masowy nalot brytyjskich bombowców na Niemcy.

  • 22.8

    W Krakowie założono konspiracyjny Teatr Rapsodyczny.

  • 22.8

    Andrzej Zakrzewski. Fot.PAP/A. Rybczyński

     W Warszawie urodził się Andrzej Zakrzewski, historyk, polityk, minister kultury i dziedzictwa narodowego.

  • 27.8

    W dniach 27 i 28 sierpnia w Kamieńcu Podolskim Niemcy zamordowali ponad 23 tys. Żydów.

  • 29.8

    W wyniku katastrofy pociągu osobowego jadącego z Mińska Mazowieckiego do Warszawy zginęło 36 osób, a 70 zostało rannych. Wśród ofiar śmiertelnych było kilkunastu niemieckich żołnierzy.

  • 31.8

    Od 31 sierpnia do 3 września w Ponarach koło Wilna zamordowano około 8 tys. Żydów. W sumie w latach 1941-1944 Niemcy oraz kolaboranci litewscy zamordowali w tym miejscu około 100 tys. Żydów, Polaków oraz przedstawicieli innych narodowości.

  • 1.9

    W Warszawie zmarł prof. Bolesław Miklaszewski, więzień carski, zesłaniec, działacz Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich. Wybitny chemik, w niepodległej Polsce minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego, senator oraz rektor Wyższej Szkoły Handlowej.

  • 2.9

    W Krakowie urodził się Stefan Friedmann, aktor, satyryk.

  • 3.9

    Stan Borys. Fot. PAP/A. Rybczyński

    Urodził się Stan Borys, właściwie Stanisław Guzek, wokalista, kompozytor, członek zespołu Blackout.

  • 3.9

    Puszki z Cyklonem B, który Niemcy stosowali w komorach gazowych w Auschwitz-Birkenau, Fot. PAP/M. Billewicz

    W KL Auschwitz Niemcy dokonali pierwszego masowego uśmiercenia ludzi przy pomocy Cyklonu B - zginęło około 600 jeńców sowieckich i 250 Polaków.

  • 6.9

    Litewski policjant prowadzący grupę żydowskich robotników. Wilno, 1941 r. Źródło: Wikimedia Commons/Bundesarchiv

    Niemcy utworzyli w Wilnie getto.

  • 8.9

    Wojska niemieckie rozpoczęły trwające 900 dni oblężenie Leningradu - do 27 stycznia 1944 r.; liczbę mieszkańców miasta, którzy zmarli w tym czasie z głodu, szacuje się na ponad 750 tys.

  • 12.9

    Helena Marusarzówna. Źródło: Wikimedia Commons

    W Tarnowie rozstrzelana została przez Niemców Helena Marusarzówna, narciarka, wielokrotna mistrzyni Polski, w czasie II wojny światowej działała w konspiracji, pełniąc funkcję kuriera tatrzańskiego.

  • 15.9

    Mirosław Hermaszewski. Fot. PAP/CAF/T. Zagoździński

    W Lipnikach na Wołyniu urodził się Mirosław Hermaszewski, kosmonauta, jako pierwszy i jedyny Polak odbył lot w kosmos.

  • 19.9

    II wojna światowa: Wojska niemieckie wkroczyły do Kijowa.

  • 23.9

    W Drohobyczu urodził się Wojciech Alaborski, aktor.

  • 24.9

    W Wielkiej Brytanii członkowie koalicji antyhitlerowskiej podpisali Kartę Atlantycką; uznano w niej m.in. prawo wszystkich narodów do posiadania własnych rządów i własnego niepodległego państwa.

  • 29.9

    W czasie trwającej dwa dni akcji eksterminacyjnej w Babim Jarze Niemcy zamordowali blisko 34 tys. Żydów z Kijowa.

  • 1.10

    W Wilnie Niemcy rozpoczęli trwającą do grudnia 1942 r. akcję eksterminacyjną, w czasie której zamordowano około 33,5 tys. Żydów.

  • 5.10

    Helena Majdaniec. Fot. PAP/C.Langda

    W Mylsku na Wołyniu urodziła się Helena Majdaniec, piosenkarka.

  • 6.10

    W Klecku Niemcy rozstrzelali około 4 tys. Żydów.

  • 10.10

    Premiera filmu „Heimkher” w reżyserii Gustava Ucicky’ego. Za udział w realizacji tego propagandowego dzieła kinematografii nazistowskiej władze Polskiego Państwa Podziemnego skazały kilku polskich aktorów na karę infamii lub nagany.

  • 13.10

    W USA urodził się Paul Simon - piosenkarz, gitarzysta, kompozytor, współtwórca słynnego duetu Simon And Garfunkel.

  • 15.10

    Rozporządzenie generalnego gubernatora Hansa Franka zabraniające Żydom pod groźbą kary śmierci opuszczania wyznaczonych dla nich dzielnic mieszkaniowych.

  • 19.10

    W warszawskim getcie zmarł Leo Belmont (właściwie Leopold Blumental), założyciel Polskiego Towarzystwa Esperantystów, adwokat, obrońca polityczny, publicysta, krytyk literacki, poeta, autor powieści.

  • 21.10

    W Londynie zmarł Herman Lieberman, członek Rady Naczelnej PPS w latach 1920-1939, poseł na Sejm (1919-1933), działacz Centrolewu, skazany w procesie brzeskim. Od 1939 r. wiceprezes Rady Narodowej RP na uchodźstwie.

  • 26.10

    Marszałek Edward Śmigły-Rydz. Fot. NAC

    Do okupowanej Polski z Budapesztu potajemnie przedostał się marszałek Edward Śmigły-Rydz; zamieszkał w Warszawie. Zmarł na atak serca 2 grudnia 1941 r., pochowany został na Cywilnym Cmentarzu na Powązkach pod nazwiskiem Adama Zawiszy.

  • 29.10

    W Kownie w czasie „Wielkiej Akcji” Niemcy zamordowali ponad 9 tys. Żydów.

  • 1.11

    Miejsce Pamięci na terenie byłego niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu. Fot. PAP/M. Trembecki

    Niemcy rozpoczęli budowę obozu zagłady w Bełżcu.

  • 1.11

    Mieczysław Kotlarczyk, założyciel Teatru Rapsodycznego. Źródło: CBN Polona

    W Krakowie odbyło się pierwsze przedstawienie konspiracyjnego Teatru Rapsodycznego.

  • 5.11

    W Nowym Jorku urodził się Art Garfunkel – piosenkarz, współtwórca słynnego duetu Simon and Garfunkel.

  • 5.11

    Włodzimierz Nahorny. Fot. PAP/M. Obara

    W Radzyniu Podlaskim urodził się Włodzimierz Nahorny, muzyk jazzowy, kompozytor, aranżer.

  • 10.11

    Ludwig Fischer. Fot. NAC

    Gubernator dystryktu warszawskiego Ludwig Fischer podpisał rozporządzenie o karze śmierci za samowolne opuszczenie getta oraz udzielanie pomocy Żydom.

  • 11.11

    W pierwszej egzekucji przed Ścianą Straceń w KL Auschwitz Niemcy rozstrzelali 151 polskich więźniów. Ogółem w tym miejscu rozstrzelano co najmniej kilka tysięcy osób, głównie Polaków.

  • 18.11

    Żołnierze polskiej Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich pod Tobrukiem. 1941 r. Fot. Imperial War Museums. Źródło: Wikimedia Commons

    Początek ofensywy wojsk brytyjskich pod Tobrukiem; w walkach brała udział polska Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich.

  • 2.12

    Józef Stalin, Władysław Sikorski (siedzi), Wiaczesław Mołotow, ambasador polski Stanisław Kot i gen. Władysław Anders. Moskwa, 4.12.1941. Fot. PAP/CAF

    Gen. Władysław Sikorski przybył do Moskwy. W trakcie wizyty dwukrotnie spotkał się ze Stalinem.

  • 2.12

    Marszałek Polski Edward Rydz-Śmigły. Fot. NAC

    W Warszawie zmarł marszałek Edward Rydz-Śmigły. Pochowany został na Cywilnym Cmentarzu na Powązkach pod nazwiskiem Adama Zawiszy.

  • 4.12

    Gen. Władysław Sikorski. Fot. PAP/CAF

    Gen. Władysław Sikorski i Józef Stalin podpisali w Moskwie polsko-sowiecką deklarację o walce z Niemcami.

  • 7.12

    W Gorzycach pod Sandomierzem urodził się Janusz Bukowski, aktor.

  • 7.12

    Japoński atak na amerykańską bazę morską Pearl Harbor na Hawajach. W odpowiedzi na agresję Stany Zjednoczone wypowiedziały wojnę Japonii i rozpoczęły działania zbrojne na Pacyfiku.

  • 8.12

    Obóz Kulmhof 1942. Źródło: Wikimedia Commons / Muzeum Okręgowe w Koninie

    W Chełmnie nad Nerem zaczął działać niemiecki obóz zagłady KL Kulmhof - przywieziono do niego pierwszy transport 700 Żydów z Koła; do kwietnia 1944 r. w obozie Niemcy zamordowali około 200 tys. Żydów.

  • 11.12

    Płk Bronisław Gembarzewski. Źródło: Wikimedia Commons/MWP

    W Warszawie zmarł płk Bronisław Gembarzewski, historyk wojskowości, organizator i dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie (1916-1936) oraz Muzeum Wojska w Warszawie (1920-1939).

  • 11.12

     Rząd polski wypowiedział wojnę Japonii.

  • 11.12

    Niemcy i Włochy wypowiedziały wojnę USA.

  • 12.12

    Antoni Sujkowski. fot. Wikipedia

    W Warszawie zmarł Antoni Sujkowski, minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego (1926), rektor Wyższej Szkoły Handlowej w Warszawie (1929-1931), od 1932 r. prezes Polskiego Towarzystwa Geograficznego.

  • 18.12

    Jan Kowalczyk. Fot.PAP/Z.Matuszewski

    W Drogomyślu w pow. cieszyńskim urodził się Jan Kowalczyk, jeździec, złoty medalista igrzysk olimpijskich w Moskwie w indywidualnym konkursie skoków przez przeszkody z Moskwy.

  • 18.12

    W nocy z 17 na 18 grudnia w Katowicach Gestapo aresztowało 456 członków Katowickiego Inspektoratu ZWZ.

  • 25.12

    Po kapitulacji brytyjskiej załogi Hongkong zajęty został przez wojska japońskie.

  • 26.12

    Leon Nowodworski. 1927 r. Fot. NAC

    W Warszawie zmarł Leon Nowodworski, adwokat, członek Rady Naczelnej Stronnictwa Narodowego (1928-1930), od 1940 r. pierwszy dyrektor Departamentu Sprawiedliwości Delegatury Rządu RP na Kraj.

  • 27.12

    Z  Moskwy do okupowanej Polski odleciała tzw. pierwsza Grupa Inicjatywna, której zadaniem było odtworzenie partii komunistycznej na terenach znajdujących się pod okupacją niemiecką; w jej składzie znaleźli się Marceli Nowotko, Paweł Finder, Bolesław Mołojec, Pinkus Kartin, Czesław Skoniecki i Maria Rutkiewicz.

Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL