Daty

Kalendarz dat

1943

  • 1.1

    W Warszawie urodził się Wojciech Wójcik, reżyser, autor filmów „Karate po polsku”, „Trójkąt Bermudzki” oraz seriali „Ekstradycja” i „Sfora”.

  • 1.1

    Alan Starski. Fot. PAP/R. Pietruszka

    W Warszawie urodził się Allan Starski, scenograf filmowy; w 1993 r. razem z Ewą Braun został laureatem Oscara za scenografię do filmu "Lista Schindlera" w reżyserii Stevena Spielberga.

  • 2.1

    W Warszawie urodził się Edward Kłosiński, operator filmowy.

  • 4.1

    Jerzy Iwanow-Szajnowicz. Fot. dzieje.pl

    W Atenach rozstrzelany został przez Niemców Jerzy Iwanow-Szajnowicz, agent brytyjskich służb, bohater greckiego ruchu oporu; urodzony w Warszawie, syn Rosjanina i Polki, przed wojną reprezentant Polski w piłce wodnej.

  • 6.1

    We Lwowie urodził się Jerzy Domaradzki, reżyser, scenarzysta.

  • 7.1

    W Nowym Jorku zmarł Nikola Tesla, inżynier i wynalazca serbskiego pochodzenia, autor blisko 125 wynalazków, głownie urządzeń elektrycznych; do najsłynniejszych z nich należą: silnik elektryczny, bateria słoneczna i radio.

  • 9.1

    Heinrich Himmler. Fot. NAC

    Do warszawskiego getta przybył na inspekcję Reichsfuehrer SS Heinrich Himmler, nakazując deportację 8 tys. Żydów i ewakuację niemieckich przedsiębiorstw na Lubelszczyznę.

  • 9.1

    Władysław Jan Jasiński ps. Jędruś. Fot. NAC

    We wsi Trzcianka w pow. staszowskim w walce z Niemcami poległ ppor. Władysław Jan Jasiński "Jędruś"; nauczyciel, harcerz, od 1939 r. dowódca organizacji konspiracyjnej Odwet; następnie dowódca oddziału partyzanckiego "Jędrusie".

  • 13.1

    Niemcy przeprowadzili likwidację tzw. getta wtórnego w Szydłowcu, w którym zgromadzili około 5 tys. ludzi; większość Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince; około 300 osób zginęło w czasie samej akcji likwidacyjnej.

  • 14.1

    W Casablance rozpoczęła się konferencja prezydenta USA Franklina D. Roosevelta i premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla, na której podjęto m.in. decyzję o przeprowadzeniu inwazji na Sycylię latem 1943 r. oraz przesunięciu utworzenia drugiego frontu we Francji na 1944 r.

  • 16.1

    W Warszawie zmarł Wincenty Rapacki, aktor, śpiewak, tłumacz.

  • 18.1

    Getto warszawskie. Fot. Bundesarchiv/L. Knobloch

    W warszawskim getcie doszło do pierwszego zbrojnego wystąpienia, które było reakcją na rozpoczęcie przez Niemców kolejnej akcji wysiedleńczej.

  • 18.1

    Oddział AK dowodzony przez por. Jana Piwnika przeprowadził brawurową akcję rozbicia niemieckiego więzienia w Pińsku, skąd uwolnił m.in. cichociemnego - Alfreda Paczkowskiego "Wanię".

  • 22.1

    Płk August Emil Fieldorf “Nil”, komendant Kedywu KG AK. Fot. NAC

    Rozkaz Komendanta Armii Krajowej gen. Stefana Roweckiego "Grota" formalnie powołujący Kedyw - Kierownictwo Dywersji; Kedyw działał na szczeblu Komendy Głównej oraz komend obszarów, okręgów, inspektoratów i obwodów, jego organizację rozpoczęto pod koniec 1942 r.; pierwszym komendantem Kedywu KG AK był płk August Emil Fieldorf "Nil" (1942-1944).

  • 22.1

    Michał Urbaniak. Fot. PAP/M. Kulczyński

    W Warszawie urodził się Michał Urbaniak, muzyk jazzowy, skrzypek, saksofonista, kompozytor.

  • 25.1

    Jan Karcz. Zdjęcie z międzywojnia. Fot. NAC

    W KL Auschwitz Niemcy rozstrzelali 52 polskich więźniów podejrzanych o prowadzenie działalności konspiracyjnej w obozie, wśród rozstrzelanych był płk Jan Karcz, dowódca Mazowieckiej Brygady Kawalerii w kampanii polskiej 1939 r., jeden z przywódców tajnej organizacji obozowej.

  • 26.1

    W obozie koncentracyjnym Dachau zamordowany został Michał Kozal - biskup pomocniczy diecezji włocławskiej; beatyfikowany w 1987 r.

  • 30.1

    Karl Doenitz mianowany został wielkim admirałem i naczelnym dowódcą marynarki wojennej III Rzeszy.

  • 1.2

    Marian Opania. Fot. PAP/L. Szymański

    W Puławach urodził się Marian Opania, wybitny aktor, artysta kabaretowy; znany m.in. z filmów „Człowiek z żelaza”, „Awans”, „Piłkarski poker”, „Rozmowy kontrolowane”, a także komedii telewizyjnej „Cudownie ocalony”.

  • 2.2

    Feldmarszałek Friedrich von Paulus, dowódca 6 Armii niemieckiej pod Stalingradem. Fot. NAC

    Kapitulacja wojsk niemieckich pod Stalingradem; do niewoli sowieckiej dostało się ponad 90 tys. żołnierzy niemieckich, wśród nich dowódca 6 Armii feldmarszałek Friedrich von Paulus; łącznie w wyniku operacji stalingradzkiej Niemcy i ich sojusznicy utracili 1,5 mln zabitych, rannych i wziętych do niewoli.

  • 4.2

    Wanda Rutkiewicz. Fot. PAP/CAF

    W Płungianach na Żmudzi urodziła się Wanda Rutkiewicz, alpinistka, która jako trzecia kobieta i pierwsza Europejka stanęła na wierzchołku najwyższego szczytu świata - Mount Everest; zdobyła osiem z 14 ośmiotysięczników.

     

  • 5.2

    Żydzi w gettach na ziemiach polskich podczas okupacji niemieckiej. Fot. NAC

    Początek akcji likwidacyjnej w getcie białostockim. W ciągu ośmiu dni Niemcy wywieźli do obozu zagłady w Treblince 10 tys. ludzi, a 2 tys. zamordowali na miejscu. 

  • 7.2

    Władysław Sołtan. Źródło: NAC

    W Warszawie zmarł Władysław Sołtan, adwokat, wojewoda warszawski, minister spraw wewnętrznych (1923-1924), przewodniczący Związku Harcerstwa Polskiego (1929-1933); w czasie niemieckiej okupacji przewodniczący Harcerstwa Polskiego

  • 8.2

    Po trwających blisko pół roku zaciętych walkach z wojskami japońskimi Amerykanie zdobyli wyspę Guadalcanal na Pacyfiku

  • 9.2

    Rodzina Jasiończaków z Woli Ostrowieckiej, zamordowana w 1943 r. przez UPA. Fot. ze zbiorów Leona Popka. Źródło: IPN

    W nocy 8 na 9 lutego w Parośli w pow. Sarny na Wołyniu sotnia UPA Hryhorija Perehijniaka "Dowbeszki-Korobki" dokonała masakry polskich mieszkańców, zabijając ponad 155 osób, w tym dzieci i niemowlęta; zbrodnia w Parośli była pierwszą zbrodnią na tak wielką skalę dokonaną przez UPA na Polakach.

  • 12.2

    W Stefanowie w Lasach Chojnowskich rozstrzelany został przez Niemców Zbigniew Słomiński, prezydent Warszawy w latach 1927-1935.

  • 12.2

    W Warszawie urodził się Wacław Kisielewski, pianista, kompozytor, członek duetu fortepianowego "Marek i Wacek"

  • 14.2

    Aleksander Meysztowicz. Źródło: NAC

    W Rzymie zmarł Aleksander Meysztowicz, ziemianin, konserwatysta; prezes Tymczasowej Komisji Rządzącej Litwy Środkowej (1921-1922), poseł na Sejm, współzałożyciel wileńskiego "Słowa"; w latach 1926-1928 minister sprawiedliwości.

  • 16.2

    Do obozu w Trawnikach wysłano pierwszy transport Żydów z warszawskiego getta.

  • 18.2

    W Berlinie podczas przemówienia w Sportpalast minister propagandy III Rzeszy Joseph Goebbels ogłosił "wojnę totalną.

  • 18.2

    Niemcy rozpoczęli rozkopywanie masowych mogił w Katyniu.

  • 19.2

    Jan Stanisław Jankowski. Źródło: NAC

    Niemcy aresztowali Delegata Rządu RP na Kraj prof. Jana Piekałkiewicza; jego następcą został Jan Stanisław Jankowski. 

  • 19.2

    W Grudziądzu urodziła się Stefania Toczyska, śpiewaczka operowa, mezzosopranistka.

  • 20.2

    Mike Leigh, źróło: Wikipedia Commons.

    W Salford urodził się Mike Leigh, reżyser filmowy i teatralny; autor m.in. filmu "Sekrety i kłamstwa" nagrodzonego Złotą Palmą w Cannes.

  • 20.2

    Rada Narodowa RP w Londynie podjęła jednomyślnie uchwałę, w której oświadczała "że integralność obszaru Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach z dnia 1 września 1939 r. oraz jej suwerenność są nienaruszalne i niepodzielne".

  • 21.2

    W Kielcach urodził się Rafał Olbiński, plastyk, portrecista, przedstawiciel tzw. polskiej szkoły plakatu.

  • 22.2

    W Monachium Trybunał Ludowy pod przewodnictwem Rolanda Freislera skazał na karę śmierci członków antynazistowskiej studenckiej grupy "Biała Róża": Sophie Scholl, jej brata Hansa oraz Christopha Probsta; tego samego dnia cała trójka została zgilotynowana.

  • 24.2

    Płk Franciszek Niepokólczycki, szef Związku Odwetu, potem wiceszef Kedywu. Źródło: Wikimedia Commons

    W Berlinie na stacji Friedrichstrasse żołnierze oddziału wydzielonego „Osa” (Organizacja Specjalnych Akcji Bojowych), podporządkowanego bezpośrednio Komendantowi Armii Krajowej, przeprowadzili zamach bombowy, w wyniku którego zginęło 36 osób, a 78 zostało rannych; ofiarami w większości byli żołnierze Wehrmachtu i funkcjonariusze niemieckiej policji.

  • 25.2

     George Harrison, źródło: Wikipedia Commons.

    W Liverpoolu urodził się George Harrison, gitarzysta legendarnej grupy The Beatles, kompozytor, wokalista, producent filmowy, aktor.

  • 26.2

    W KL Auschwitz-Birkenau Niemcy utworzyli tak zwany rodzinny obóz cygański dla Romów.

  • 28.2

    Na terenie okupowanej przez Niemców Norwegii w zakładach Norsk Hydro w pobliżu Vemork norwescy komandosi zniszczyli urządzenia do produkcji ciężkiej wody, potrzebnej III Rzeszy do prac nad bronią atomową.

  • 1.3

    Deklaracja programowa PPR "O co walczymy?". 

  • 1.3

    W Związku Sowieckim polscy komuniści powołali Związek Patriotów Polskich.

  • 4.3

    W Warszawie zmarł Julian Krzewiński, aktor, scenarzysta, autor tekstów piosenek m.in. „Bal na Gnojnej”, „Już młodość uleciała” oraz współautor scenariusza filmu Mieczysława Krawicza „Każdemu wolno kochać”.

  • 5.3

    Grupa Specjalna Sztabu Głównego Gwardii Ludowej PPR zastrzeliła podinspektora Aleksandra Reszczyńskiego, od czerwca 1940 r. komendanta Policji Polskiej (tzw. granatowej) m. Warszawy. Reszczyński powiązany był z kontrwywiadem AK. 

  • 9.3

    W Chicago urodził się Bobby Fischer, szachowy mistrz świata FIDE w latach 1972-1975, przez wielu ekspertów uznawany za najlepszego szachistę w historii

  • 9.3

    Ministerstwo sprawiedliwości Rzeszy zniosło karalność przerywania ciąży wobec "kobiet ze Wschodu", w tym również Polek.

  • 12.3

    W więzieniu na Pawiaku zamordowany został przez Niemców Teodor Duracz, adwokat, działacz komunistyczny, członek KPP, obrońca w procesach politycznych; radca prawny przedstawicielstwa handlowego ZSRS w Polsce (1923-1937); wiceprzewodniczący Ligi Obrony Praw Człowieka i Obywatela (1933-1937); współorganizator i jeden z czołowych działaczy PPR; ściśle powiązany z sowieckim wywiadem.

  • 12.3

    Oddział "Jędrusiów" wspólnie z żołnierzami AK rozbił niemieckie więzienie w Opatowie, uwalniając kilkudziesięciu więźniów.

  • 13.3

    Niemcy rozpoczęli likwidację getta w Krakowie. 

  • 15.3

    W Toronto urodził się David Cronenberg, reżyser filmowy, scenarzysta, aktor.

  • 18.3

    W konspiracyjnym "Biuletynie Informacyjnym" ukazał się komunikat Kierownictwa Walki Cywilnej grożący najostrzejszymi konsekwencjami osobom, które szantażują Żydów, przebywających poza gettami, oraz "żerują na rodzinach więźniów politycznych i wyłudzają świadczenia za rzekome starania uwolnienia aresztowanego"

  • 18.3

    W Sabniach na Podlasiu zmarła Helena Mniszkówna, pisarka, autorka powieści „Trędowata”, „Ordynat Michorowski”.

  • 18.3

    Hanka Sawicka, komunistka, przewodniczącą Związku Walki Młodych. Fot. NAC

    W Warszawie w czasie strzelaniny z Gestapo śmiertelnie ranna została Hanka Sawicka, właściwie Hanna Szapiro, działaczka komunistyczna, członek PPR, redaktorka pisma "Walka Młodych"; Sawicka zmarła następnego dnia w więzieniu na Pawiaku.

  • 22.3

    Niemcy dokonali pacyfikacji wsi Chatyń na Białorusi.

  • 26.3

    Iwan Łytwyńczuk "Dubowyj" – dowódca okręgu UPA „Zahrawa”.

    W nocy z 26 na 27 marca oddział UPA dowodzony przez Iwana Łytwyńczuka "Dubowego" dokonał masakry polskich mieszkańców wsi Lipniki na Wołyniu; zginęło 179 Polaków, czworo Żydów i Rosjanka; wśród ocalonych z rzezi był dwuletni Mirosław Hermaszewski, późniejszy polski kosmonauta.

  • 26.3

    Jan Bytnar. Fot. Wikipedia

    Akcja pod Arsenałem: W Warszawie członkowie Grup Szturmowych Szarych Szeregów odbili z rąk Gestapo Jana Bytnara "Rudego"; razem z nim uwolniono 21 więźniów.

  • 27.3

    W odwecie za Akcję pod Arsenałem Niemcy rozstrzelali na dziedzińcu więziennym Pawiaka 140 Polaków i Żydów.

  • 29.3

    Ekshumacja zwłok w Katyniu 1943 r. Fot. PAP/Archiwum

    W Katyniu żołnierze niemieccy, pod nadzorem prof. Gerharda Bhutza z Uniwersytetu Wrocławskiego, rozpoczęli ekshumację zwłok z masowych grobów odkrytych w lutym 1943 r.

  • 29.3

    Oddział "Jędrusiów" wspólnie z żołnierzami Armii Krajowej uwolnił z niemieckiego więzienia w Mielcu ponad 120 osób.

  • 29.3

    Oddział UPA zaatakował na Wołyniu wsie Pendyki Małe i Duże oraz Pieńki, mordując około 180 Polaków.

  • 30.3

    Jan Bytnar "Rudy", podharcmistrz Szarych Szeregów. Fot. Wikimedia Commons

    Na skutek obrażeń odniesionych podczas przesłuchań przez Gestapo zmarł Jan Bytnar "Rudy", odbity w akcji pod Arsenałem; tego samego dnia zmarł ranny w akcji Maciej Aleksy Dawidowski "Alek". 

  • 2.4

    W wyniku ran odniesionych w akcji pod Arsenałem zmarł Tadeusz Krzyżewicz "Buzdygan", podharcmistrz, plutonowy podchorąży AK.

  • 5.4

    W obozie na Majdanku zmarł Onufry Kopczyński, kompozytor, publicysta, działacz polityczny, członek Konfederacji Narodu, założyciel i pierwszy redaktor pisma „Sztuka i Naród”.

  • 7.4

    W Warszawie powstała Polska Armia Ludowa – konspiracyjna organizacja zbrojna, zrzeszająca lewicowe oddziały zbrojne: Milicję Ludową RPPS, Polską Ludową Akcję Niepodległościową i część oddziałów Komendy Obrońców Polski.

  • 8.4

    Zbrodnia wołyńska: W kolonii Brzezina w powiecie Sarny ukraińscy nacjonaliści zamordowali około 130 Polaków - oddziałami UPA dowodził Iwan Łytwyńczuk „Dubowyj”.

  • 10.4

    Do Katynia wyjechała zaproszona przez władze niemieckie polska delegacja, w skład której weszli m.in. dr Edmund Seyfried (dyrektor Zarządu Głównego Rady Głównej Opiekuńczej) oraz pisarze Ferdynand Goetel i Jan Emil Skiwski.

  • 10.4

    Hipolit Gliwic. Źródło: NAC

    Na Pawiaku zmarł po zażyciu trucizny prof. Hipolit Gliwic, inżynier, ekonomista, minister przemysłu i handlu II RP, wicemarszałek Senatu RP (1928-1930).

  • 11.4

    Krzyż Katyński na Powązkach Wojskowych. Fot. PAP/CAF/Z. Matuszewski

    Pierwszy oficjalny komunikat niemiecki dotyczący Zbrodni Katyńskiej: Agencja Transocean na podstawie raportu niemieckich władz w Smoleńsku poinformowała o "odkryciu masowego grobu ze zwłokami 3.000 oficerów polskich".

  • 13.4

    W Berlinie w siedzibie Ministerstwa Spraw Zagranicznych odbyła się konferencja prasowa poświęcona odkryciu masowych grobów w Katyniu. Radio Berlin podało dodatkowe informacje ze Smoleńska na temat identyfikacji zwłok polskich oficerów.

  • 15.4

    Zbrodnia Katyńska: Sowieckie Biuro Informacyjne stwierdziło, że polscy jeńcy byli zatrudnieni na robotach budowlanych na zachód od Smoleńska i "wpadli w ręce niemieckich katów faszystowskich w lecie 1941 r., po wycofaniu się wojsk radzieckich z rejonu Smoleńska".

  • 16.4

    Do Katynia przybyła Komisja Techniczna Polskiego Czerwonego Krzyża, która pracowała przy ekshumacjach do 9 czerwca 1943 r.

  • 17.4

    Delegat PCK przy MCK w Genewie Stanisław Radziwiłł złożył oficjalną notę rządu RP w sprawie wysłania komisji do Katynia. Tego samego dnia, pół godziny wcześniej, również Niemcy zwrócili się do MCK o wszczęcie dochodzenia. Działania władz niemieckich zmierzające do sprowokowania konfliktu pomiędzy aliantami miały wywołać wrażenie, że postępowanie Berlina i polskiego rządu są ze sobą koordynowane.

  • 17.4

    Katyń, 04.1943 r. Ekshumacja zwłok polskich oficerów zamordowanych w 1940 r. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    Oświadczenie Rady Ministrów RP w sprawie zbrodni katyńskiej: "Rząd Polski piętnuje wszystkie zbrodnie, popełnione na polskich obywatelach, i odmawia prawa wyzyskiwania tych ofiar w politycznej grze przez kogokolwiek, kto winien jest tych przestępstw przeciw Narodowi i Państwu Polskiemu".

  • 19.4

    Ostra reakcja Moskwy na propozycję prowadzenia przez MCK dochodzenia w sprawie zbrodni katyńskiej. Sowiecki dziennik "Prawda" opublikował artykuł zatytułowany "Polscy pomocnicy Hitlera", w którym oskarżył Polaków o kolaborację z Niemcami.

  • 19.4

    Waffen SS i policja niemiecka podczas likwidacji powstania w getcie warszawskim. Fot. NAC

    W getcie warszawskim wybuchło powstanie; członkowie Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB) i Żydowskiego Związku Wojskowego (ŻZW) stawili  zbrojny opór oddziałom niemieckim, które przystąpiły do ostatecznej likwidacji getta.

  • 19.4

    W Radzyminie urodził się Edward Dwurnik, malarz, grafik.

  • 20.4

    Zarząd Główny PCK przesłał do MCK w Genewie raport Kazimierza Skarżyńskiego z pobytu w Katyniu.

  • 21.4

    Stalin wysłał tajne i jednobrzmiące depesze do prezydenta Roosevelta i premiera Churchilla, w których zarzucił rządowi gen. Sikorskiego prowadzenie w zmowie z Hitlerem wrogiej kampanii przeciwko Związkowi Sowieckiemu.

  • 23.4

    W czasie walk w warszawskim getcie ŻOB wydała odezwę do Polaków, kolportowaną po aryjskiej stronie. Pisano w niej m.in.: "Polacy, Obywatele, Żołnierze Wolności. (...) Wśród dymu pożarów i kurzu krwi mordowanego getta Warszawy - my więźniowie getta, ślemy wam bratnie serdeczne pozdrowienia. (...) Toczy się walka o naszą i waszą Wolność. O wasz i nasz - ludzki, społeczny, narodowy - honor i godność. Pomścimy zbrodnie Oświęcimia, Treblinki, Bełżca, Majdanka! Niech żyje braterstwo broni i krwi walczącej Polski!".

  • 25.4

    Józef Stalin. Fot. PAP/CAF

    W nocy z 25 na 26 kwietnia Związek Sowiecki zerwał stosunki dyplomatyczne z polskim rządem w Londynie, zarzucając mu w sprawie Katynia antysowiecką kampanię prowadzoną wspólnie z III Rzeszą.

  • 26.4

    Powstanie w warszawskim getcie: Na ulicach Warszawy pojawiły się obwieszczenia okupacyjnych władz niemieckich, przypominające o karze śmierci za pomoc Żydom.

  • 26.4

    Fotografia obozowa rotmistrza Witolda Pileckiego. Fot. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau

    W nocy z 26 na 27 kwietnia z Auschwitz uciekł Witold Pilecki; w 1940 r. dobrowolnie poddał się aresztowaniu i wywózce do Auschwitz, aby zdobyć informacje o obozie i niemieckich zbrodniach.

  • 27.4

    Ryszard Bugajski. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Warszawie urodził się Ryszard Bugajski, reżyser, scenarzysta, pisarz; twórca filmów "Przesłuchanie", "Generał Nil" i "Układ zamknięty", a także spektakli telewizyjnych „Miś Kolabo” i „Śmierć rotmistrza Pileckiego”.

  • 28.4

    Grupa ekspertów w Katyniu. Od lewej: dr Speelers, dr Birkle, dr Orsos, dr de Burlet. Fot. NAC

    Do Katynia na zaproszenie władz niemieckich przybyła grupa międzynarodowych ekspertów medycyny sądowej i kryminologii, pod przewodnictwem zespołu dr Ferenca Orsosa.

  • 29.4

    W Oldham w Anglii urodził się Ian Kershaw, historyk.

  • 29.4

    Tadeusz Borowski. Fot. PAP/CAF/Reprodukcja

    Z więzienia na Pawiaku wywieziono do KL Auschwitz 107 kobiet i 420 mężczyzn; wśród nich m.in. poetę Tadeusza Borowskiego.

  • 30.4

    Raport w sprawie zbrodni katyńskiej płk. Henry`ego Szymanskiego.

  • 3.5

    W Dubnie na Podlasiu urodził się Witold Dębicki, aktor.

  • 6.5

    Florian Marciniak, harcmistrz, współzałożyciel i Naczelnik Szarych Szeregów (1939-1943). Fot. Wikipedia

    W Warszawie aresztowany został przez Gestapo Florian Marciniak, harcmistrz, współzałożyciel i Naczelnik Szarych Szeregów (1939-1943); zamordowany w lutym 1944 r. w obozie koncentracyjnym Gross-Rosen.

  • 7.5

    Ukazał się oficjalny komunikat o rozpoczęciu formowania w ZSRS 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki.

  • 8.5

    W czasie powstania w getcie warszawskim zginął Władysław Szlengel, poeta, autor piosenek i utworów satyrycznych.

  • 8.5

    Mordechaj Anielewicz. Źródło: ŻIH

    Podczas powstania w warszawskim getcie w otoczonym przez Niemców bunkrze przy ul. Miłej razem z kilkudziesięcioma bojowcami popełnił samobójstwo Mordechaj Anielewicz, komendant ŻOB.

  • 8.5

    Stacjonujący w Puszczy Nalibockiej oddział sowieckiej partyzantki wymordował 128 polskich mieszkańców miejscowości Naliboki.

  • 11.5

    Jan Englert. Fot. PAP/L. Szymański

    W Warszawie urodził się Jan Englert, aktor, reżyser, wieloletni rektor warszawskiej PWST; w latach 2003-2013 dyrektor artystyczny Teatru Narodowego w Warszawie, od 2013 r. zastępca dyrektora ds. artystycznych Teatru Narodowego; wystąpił m.in. w filmach „Sól ziemi czarnej”, „Perła w koronie”, „Akcja pod Arsenałem”, „Magnat”, „Wielka wsypa”, „Katyń”, „Tatarak”, „Tajemnica Westerplatte”, a także w serialach „Kolumbowie”, „Polskie drogi”, „Lalka”, „Rodzina Połanieckich”, „Dom” i „Czas honoru”.

  • 11.5

    W Warszawie urodził się Wojciech Karpiński, historyk idei, krytyk literacki, historyk sztuki.

  • 12.5

    W nocy z 12 na 13 maja miał miejsce sowiecki nalot na Warszawę. Według komunikatu niemieckiego zginęło około 150 osób.

  • 12.5

    Szmul Zygielbojm. Fot. Wikipedia

    W proteście przeciwko obojętności świata wobec tragedii narodu żydowskiego członek Rady Narodowej RP w Londynie Szmul Zygielbojm popełnił samobójstwo.

  • 14.5

    Gen. Zygmunt Berling. Fot. NAC

    W Sielcach nad Oką rozpoczęto formowanie 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki.

  • 15.5

    Józef Stalin. Fot. PAP/EPA

    Na polecenie Józefa Stalina rozwiązany został Komintern - III Międzynarodówka Komunistyczna, działająca od 1919 r., będąca narzędziem sowieckiej polityki.

  • 16.5

    Wielka Synagoga w Warszawie. Fot. Wikipedia

    Gen. SS Jürgen Stroop na znak stłumienia powstania w warszawskim getcie rozkazał wysadzić w powietrze Wielką Synagogę na Tłomackiem.

  • 20.5

    Tadeusz Zawadzki ps. Zośka. Fot. Wikimedia Commons

    W Celestynowie oddział dyspozycyjny Kedywu KG AK, dowodzony przez Tadeusza Zawadzkiego "Zośkę", uwolnił 49 więźniów przewożonych przez Niemców do Auschwitz.

  • 21.5

    Niemcy zlikwidowali getto w Brodach; około 3,5 tys. Żydów wywieziono do obozu na Majdanku, kilkuset zostało zabitych na miejscu.

  • 21.5

    W oflagu VIIA Murnau zmarł gen. Juliusz Zulauf, żołnierz Legionów Polskich, obrońca Lwowa w 1918 r. i uczestnik wojny polsko-bolszewickiej; w kampanii 1939 r. dowódca 5 Dywizji Piechoty w składzie Armii „Pomorze”; wziął udział w bitwie nad Bzurą, następnie jako dowódca GO przebił się do Warszawy, gdzie dowodził obroną odcinka „Praga”.

  • 22.5

    W Warszawie w restauracji „Adria” Jan Kryst „Alan”, żołnierz AK, zastrzelił trzech oficerów Gestapo; w czasie wycofywania się z lokalu „Alan” został zabity.

  • 27.5

    Zbrodnia wołyńska: we wsi Niemilia (Komarnia-Jackowicze) ukraińscy nacjonaliści zamordowali 126 Polaków, wiele osób zostało rannych.

  • 29.5

    W Warszawie na terenie getta Niemcy rozstrzelali około 600 więźniów Pawiaka.

  • 30.5

    W Laffrey koło Grenoble zmarł Bolesław Miciński, filozof, eseista, poeta.

  • 30.5

    Komendant Główny AK wydał rozkaz określający zasady scalenia Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich.

  • 1.6

    We wsi Sochy na Zamojszczyźnie Niemcy zamordowali ponad 180 osób, w tym wiele kobiet i dzieci.

  • 2.6

    We wsi Hurby na Wołyniu oddział UPA wspierany przez lokalne samoobrony ukraińskie zamordował około 250 Polaków.

  • 5.6

    W Warszawie zmarł Wacław Bojarski, poeta, prozaik, publicysta i krytyk literacki.

  • 5.6

    W Warszawie w kościele św. Aleksandra na Pl. Trzech Krzyży Gestapo aresztowało 89 osób uczestniczących w ceremonii ślubnej. Wśród nich m.in. nowożeńców oraz kilkunastu członków oddziału dyspozycyjnego Kedywu KG AK "Osa-Kosa".

  • 9.6

    Czołowi działacze Związku Patriotów Polskich: Wanda Wasilewska, Alfred Lampe i gen. Zygmunt Berling. Fot. PAP/CAF

    W Moskwie rozpoczął się I Zjazd Związku Patriotów Polskich, komunistycznej organizacji podporządkowanej sowieckim władzom; przewodniczącym Zarządu Głównego została Wanda Wasilewska, w składzie kierownictwa ZPP znaleźli się również: Zygmunt Berling, Stefan Jędrychowski, Włodzimierz Sokorski i Stanisław Skrzeszewski.

  • 11.6

    Reichsfuehrer SS Heinrich Himmler. Fot. NAC

    Reichsfuehrer SS Heinrich Himmler wydał rozkaz o utworzeniu na terenie ruin getta warszawskiego obozu koncentracyjnego Konzentrationslager Warschau, zwanego potocznie "Gęsiówką".

  • 12.6

    W Brzeżanach w czasie ostatecznej likwidacji getta i obozu pracy Niemcy zamordowali około 1,4 tys. Żydów.

  • 16.6

    Niemcy zakończyli ostatnią akcję wysiedleńczą w getcie lwowskim, mordując lub wywożąc do obozów pracy ponad 20 tys. Żydów; w czasie trwania akcji doszło do zbrojnego wystąpienia żydowskiego ruchu oporu.

  • 19.6

    Jan Piekałkiewicz. Fot. Wikipedia

    Na Pawiaku zmarł zakatowany przez Niemców Jan Piekałkiewicz, Delegat Rządu RP na Kraj.

  • 20.6

    Wojciech Gąssowski. Fot. PAP/T. Gzell

    W Warszawie urodził się Wojciech Gąssowski, piosenkarz, gitarzysta, kompozytor.

  • 24.6

    W ruinach warszawskiego getta Niemcy zamordowali około 220 więźniów Pawiaka.

  • 24.6

    Żołnierze niemieccy wysiedlający polską ludność z Zamojszczyzny. Fot. NAC

    Niemcy rozpoczęli drugą fazę masowych wysiedleń ludności polskiej z terenów Zamojszczyzny; w ciągu kilku miesięcy 1942 i 1943 r. z ok. 300 wsi wypędzili ponad 100 tys. mieszkańców, w tym ok. 30 tys. dzieci, częściowo przeznaczonych do germanizacji.

     

  • 25.6

    Opór ludności żydowskiej podczas przeprowadzanej przez Niemców likwidacji getta w Częstochowie.

  • 28.6

    Ryszard Krynicki. Fot. PAP/A.Rybczyński

    W Sankt Valentin w Austrii urodził się Ryszard Krynicki, poeta, tłumacz, wydawca.

  • 29.6

    Maria Teresa Oliwia Hochberg von Pless. Źródło: Wikimedia Commons

    W Wałbrzychu zmarła księżna Maria Teresa Oliwia Hochberg, nazywana Daisy, angielska arystokratka, małżonka księcia pszczyńskiego Hansa Heinricha XV Hochberga, związana z zamkiem w Pszczynie i zamkiem Książ.

  • 30.6

    Gen. Stefan Rowecki "Grot". Źródło: IPN

    W Warszawie Gestapo aresztowało gen. Stefana Roweckiego "Grota", Komendanta Głównego AK; przetransportowano go do Berlina, a następnie osadzono w KL Sachsenhausen.

  • 1.7

    W Warszawie urodził się Marian Glinka, aktor, trzykrotny mistrz Polski w kulturystyce.

  • 4.7

    Gen. Władysław Sikorski. Fot. Fot. PAP/CAF

    W katastrofie lotniczej koło Gibraltaru wraz z córką i grupą współpracowników zginął gen. Władysław Sikorski, Naczelny Wódz i premier rządu RP na uchodźstwie.

  • 4.7

     W Nowym Jorku założono Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce.

  • 5.7

    Komendant Główny Armii Krajowej i Delegat Rządu RP na Kraj utworzyli Kierownictwo Walki Podziemnej.

  • 5.7

    Stanisław Mikołajczyk. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    Po śmierci gen. Władysława Sikorskiego funkcję premiera rządu RP na uchodźstwie objął Stanisław Mikołajczyk. Naczelnym Wodzem mianowany został gen. Kazimierz Sosnkowski.

  • 5.7

    Kazimierz Junosza-Stępowski. Fot. NAC

    W Warszawie przy ul. Poznańskiej śmiertelnie postrzelony został znany aktor Kazimierz Junosza-Stępowski. Do zdarzenia doszło w trakcie wykonywania wyroku śmierci na jego żonie, skazanej przez sąd podziemny za współpracę z Niemcami.

  • 5.7

    Początek bitwy na Łuku Kurskim, największego starcia wojsk pancernych w historii, zakończonego klęską i odwrotem armii niemieckich.

  • 9.7

    II wojna światowa: lądowanie wojsk alianckich na Sycylii - operacja "Husky".

  • 11.7

    Zamach grupy bojowej Związku Walki Młodych na niemiecki lokal "Cafe Club" w Warszawie.

  • 11.7

    Zdjęcie ze śledztwa IPN Lublin dotyczącego Wołynia

    Zbrodnia wołyńska: w dniach 11-12 lipca UPA dokonała skoordynowanego ataku na Polaków w 150 miejscowościach w powiatach włodzimierskim, horochowskim, kowelskim oraz łuckim; łącznie w latach 1943-1945 na Wołyniu i w Galicji Wschodniej zginęło ok. 100 tys. Polaków, zamordowanych przez oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii i miejscową ludność ukraińską; zbrodnia wołyńska spowodowała polski odwet, w wyniku którego zginęło ok 10-12 tys. Ukraińców, w tym 3-5 tys. na Wołyniu i w Galicji Wschodniej.

  • 12.7

    Niemcy przed akcją w Michniowie, 12 lipca 1943 r. Źródło: IPN

    Niemcy rozpoczęli dwudniową pacyfikację Michniowa - wsi położonej w świętokrzyskich lasach, której mieszkańcy pomagali partyzantom Armii Krajowej, zgrupowanym pod dowództwem por. Jana Piwnika "Ponurego" na pobliskim Wykusie. Wieś zrównano z ziemią; w czasie lub w związku z pacyfikacją zamordowano co najmniej 204 osoby: 102 mężczyzn, 54 kobiety i 48 dzieci.

  • 14.7

    Stanisław Mikołajczyk. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    Prezydent Władysław Raczkiewicz mianował Stanisława Mikołajczyka premierem Rządu RP na uchodźstwie.

  • 14.7

    Zbrodnia wołyńska: we wsiach Kołodno Lisowszczyzna i Kołodno Siedlisko (pow. Krzemieniec) UPA zamordowała ok. 320-500 Polaków.

  • 14.7

    W bitwie pod Rudnią wojska radzieckie po raz pierwszy użyły wyrzutni rakietowych, znanych powszechnie jako „Katiusze”.

  • 15.7

    Powstało Kierownictwo Walki Podziemnej ośrodek dyspozycyjny Komendy Głównej AK, kierujący całością konspiracyjnych działań bojowych.

  • 15.7

    W Sielcach nad Oką odbyła się uroczysta przysięga 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki.

  • 16.7

    Gen. Władysław Sikorski. PAP/archiwum

    W Newark odbył się pogrzeb gen. Władysława Sikorskiego.

  • 16.7

    Na cmentarzu żydowskim w Częstochowie Niemcy rozstrzelali około 400 Żydów z fabryki "Hasag".

  • 16.7

    Zbrodnia wołyńska: oddziały UPA we wsi i w majątku Pułhany (pow. Horochów) zamordowały około 120 Polaków, a w Kupowalcach (pow. Horochów) około 150 oraz co najmniej 155, być może nawet 600 Polaków, którzy na własną rękę opuścili Hutę Stepańską (pow. Kostopol), ośrodek polskiej samoobrony.

  • 16.7

    Tadeusz Sznuk. Fot. PAP/Sz. Pulcyn

    W Kielcach urodził się Tadeusz Sznuk, dziennikarz radiowy i telewizyjny.

  • 17.7

    Gen. Tadeusz Komorowski "Bór" objął funkcję Komendanta Głównego Armii Krajowej.

  • 17.7

    Niemcy dokonali pacyfikacji wsi Krasowo-Częstki niedaleko Wysokiego Mazowieckiego, mordując około 260 osób, w tym 189 kobiet i dzieci.

  • 19.7

    Największa publiczna egzekucja w KL Auschwitz. W odwecie za ucieczkę kilku więźniów i za kontakty z ludnością cywilną esesmani powiesili na szubienicy 12 więźniów Polaków.

  • 21.7

    Krzysztof Jasiński. Fot. PAP/R.Guz

    W Borzechowie urodził się Krzysztof Jasiński, aktor, reżyser teatralny; od 1966 r. dyrektor naczelny i artystyczny Teatru STU w Krakowie.

  • 21.7

    Rozkaz Naczelnego Wodza o utworzeniu z Armii Polskiej na Wschodzie 2 Korpusu Polskiego; dowództwo Korpusu objął gen. Władysław Anders.

  • 24.7

    Brytyjskie i amerykańskie lotnictwo rozpoczęło operację "Gomora" - serię nalotów dywanowych na strategiczne cele Hamburga, m.in. fabryki, obiekty przemysłowe, stocznie okrętów podwodnych. W wyniku bombardowań zniszczeniu uległo ok. 75 proc. zabudowy miasta; trwające do 2 sierpnia naloty pochłonęły co najmniej 42 tys. ofiar.

  • 25.7

    Benito Mussolini. Fot. NAC

    We Włoszech odsunięto od władzy Benito Mussoliniego, który na polecenie króla Wiktora Emmanuela III został aresztowany, a następnie uwięziony w Gran Sasso w Apeninach. 12 września odbili go niemieccy strzelcy spadochronowi oraz komandosi dowodzeni przez Ottona Skorzenego.

  • 25.7

    W Rumi na Pomorzu Gdańskim urodziła się Erika Steinbach, niemiecka polityk, parlamentarzystka CDU, w latach 1998-2014 przewodnicząca Związku Wypędzonych w Niemczech, inicjatorka budowy Centrum przeciwko Wypędzeniom w Berlinie.

     

  • 26.7

    Mick Jagger. Fot. PAP/J.Turczyk

    W Dartford w Anglii urodził się Mick Jagger, wokalista i współzałożyciel zespołu rockowego The Rolling Stones.

  • 31.7

    Zdzisław Lubomirski. Fot. Wikipedia

    W Małej Wsi koło Grójca zmarł książę Zdzisław Lubomirski, prezydent Warszawy (1916-1917), członek Rady Regencyjnej (1917-1918); w latach 1928-1935 senator z listy Bezpartyjnego Bloku Wspierania Rządu (BBWR), od 1935 do 1938 r. zasiadał w Senacie z nominacji Prezydenta RP; prezes Rady Naczelnej Organizacji Ziemiańskich (1931-1935).

  • 1.8

    Na rozpoczęcie przez Niemców ostatecznej akcji likwidacyjnej gett w Będzinie i Sosnowcu żydowscy bojownicy odpowiedzieli zbrojnym oporem. Wydarzenie to jest znane jako powstanie będzińsko-sosnowieckie.

  • 2.8

    W obozie zagłady w Treblince wybuchł bunt więźniów.

  • 5.8

    Oddział AK przeprowadził udaną akcję uwolnienia z niemieckiego więzienia w Jaśle około 180 osób.

  • 11.8

    Stefan Szmidt. Fot. PAP/T. Gzell

    W Biłgoraju urodził się Stefan Szmidt, aktor.

  • 12.8

    W Warszawie specjalny oddział "Osa"-"Kosa" Kedywu KG AK zaatakował przy Pl. Zamkowym transport pieniędzy wywożonych z Banku Emisyjnego. W wyniku przeprowadzonej akcji zdobyto około 106 milionów złotych oraz nieznaną ilość marek niemieckich.

  • 16.8

    Żydzi w gettach na ziemiach polskich podczas okupacji niemieckiej. Fot. NAC

    Niemcy rozpoczęli likwidację getta w Białymstoku; wybuch żydowskiego powstania w getcie, pod wodzą Mordechaja Tenenbauma-Tamaroffa.

  • 18.8

    W Bytomiu urodziła się Karin Stanek, piosenkarka, wokalistka zespołu Czerwono-Czarni.

  • 19.8

    Na polecenie szefa sądeckiego Gestapo Heinricha Hamanna Niemcy przeprowadzili w Mszanie Dolnej egzekucję 881 Żydów.

  • 20.8

    W czasie powstania w białostockim getcie zginął jego przywódca Mordechaj Tenenbaum-Tamaroff.

  • 20.8

    Tadeusz Zawadzki. Fot. PAP/CAF Archiwum

    Podczas ataku na niemiecką strażnicę graniczną we wsi Sieczychy koło Wyszkowa poległ Tadeusz Zawadzki "Zośka" - harcmistrz, podporucznik Armii Krajowej, bohater książki Aleksandra Kamińskiego "Kamienie na szaniec".

  • 23.8

    Klęska wojsk niemieckich w bitwie na Łuku Kurskim, największym starciu wojsk pancernych w historii; Armia Czerwona wkroczyła do Charkowa.

  • 26.8

    Tadeusz Nalepa. Fot. PAP/M. Wychowaniec

    W Zgłobniu niedaleko Rzeszowa urodził się Tadeusz Nalepa, gitarzysta i wokalista, legenda polskiego bluesa.

  • 29.8

    Zbrodnia wołyńska; 29 lub 30 sierpnia oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) zamordowały w Budach Ossowskich na Wołyniu około 270 Polaków.

  • 30.8

    Rodzina Jasionczaków z Woli Ostrowieckiej. Zbiory Leona Popka. Źródło: portal IPN www.zbrodniawolynska.pl.

    W Woli Ostrowieckiej na Wołyniu oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii zamordowały około 600 Polaków, wśród nich 150-200 kobiet i dzieci; do masakry Polaków dokonanej przez UPA doszło również w miejscowościach sąsiadujących z Wolą Ostrowiecką, m.in. w Ostrówkach - około 500 zabitych, Kątach - około 200 zabitych i Jankowcach - ponad 80 zabitych.

  • 30.8

    W koloniach Nowy i Stary Gaj na Wołyniu oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) zamordowały około 600 Polaków.

  • 2.9

    W Warszawie zastrzelony został przez Gestapo Jan Krasicki ps. "Kazik", młodzieżowy działacz i agitator komunistyczny, w czasie wojny funkcjonariusz Komsomołu we Lwowie, członek Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej, przewodniczący Związku Walki Młodych.

  • 3.9

    Wojska alianckie wylądowały na południu Włoch; rząd włoski premiera Pietro Badoglio podpisał zawieszenie broni z aliantami.

  • 6.9

    W Great Bookham w Anglii urodził się Roger Waters, muzyk, kompozytor rockowy, jeden z członków-założycieli zespołu Pink Floyd, w którym występował do 1985 r. jako basista i wokalista.

  • 7.9

    Oddział dyspozycyjny "Agat" Kedywu Komendy Głównej AK dokonał udanego zamachu na zastępcę komendanta więzienia na Pawiaku SS-Oberscharfuehrera Franza Buerkla.

  • 9.9

    Utworzenie przez Niemców na terenie KL Birkenau tak zwanego obozu rodzinnego Theresienstadt dla Żydów z getta w Terezinie koło Pragi (Protektorat Czech i Moraw).

  • 12.9

    Benito Mussolini. Fot. NAC

    Niemieccy spadochroniarze uwolnili przetrzymywanego w Abruzzach Benito Mussoliniego, włoskiego dyktatora, odsuniętego od władzy po wylądowaniu wojsk alianckich na Sycylii i aresztowanego na rozkaz króla Wiktora Emanuela III.

  • 19.9

    W nocy z 19 na 20 września z oflagu w Doessel koło Warburga, podziemnym tunelem, uciekło 47 polskich żołnierzy; 37 z nich zostało przez Niemców schwytanych i zamordowanych.

  • 19.9

    W Ak-Bułak na terenie Kazachstanu urodził się Janusz Kondratiuk, reżyser, autor m.in. filmu „Dziewczyny do wzięcia”.

  • 23.9

    Niemcy zakończyli ostatni etap likwidacji getta w Wilnie, Żydzi deportowani zostali do obozów zagłady w Sobiborze i na Majdanku oraz do obozów pracy na terenie Łotwy i Estonii.

  • 24.9

    Żołnierze AK uwolnili z niemieckiego więzienia w Biłgoraju około 100 osób.

  • 26.9

    II wojna światowa: Armia Czerwona odzyskała Smoleńsk.

  • 29.9

    Lech Wałęsa. Fot. PAP/L. Szymański

    W Popowie (powiat Lipno) urodził się Lech Wałęsa, działacz opozycji antykomunistycznej, członek Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, współzałożyciel i pierwszy przewodniczący NSZZ "Solidarność"; prezydent RP w latach 1990-1995. Laureat Pokojowej Nagrody Nobla w 1983 r.

  • 1.10

    II wojna światowa: Wojska amerykańskie wkroczyły do Neapolu.

  • 6.10

    W Rogowie w powiecie Radomsko urodziła się Elżbieta Starostecka, aktorka.

  • 7.10

    W Kaliszu urodziła się Bogumiła Wander, jedna z najpopularniejszych spikerek telewizyjnych w czasach PRL.

  • 7.10

    Eugeniusz Bodo. Fot. NAC

    W sowieckim łagrze w Kotłasie, w obwodzie archangielskim, 900 km na północny wschód od Moskwy, z głodu i wycieńczenia zmarł Eugeniusz Bodo, aktor, piosenkarz, reżyser, scenarzysta, producent filmowy.

  • 8.10

    ORP "Orkan". Fot. NAC

    Na północnym Atlantyku zatonął trafiony niemiecką torpedą niszczyciel ORP "Orkan"; zginęło 178 polskich marynarzy ( i około 20 brytyjskich), wśród nich dowódca okrętu kmdr. por. Stanisław Hryniewiecki.

  • 8.10

    W Warszawie, w czasie likwidacji przez oddział AK 993/W groźnego agenta gestapo Józefa Staszauera przypadkowo zginęła Maria Malanowicz-Niedzielska, aktorka teatralna.

  • 8.10

    Bronisław Cieślak. Fot. PAP/W.Rozmysłowicz

    W Krakowie urodził się Bronisław Cieślak, dziennikarz, aktor, odtwórca roli oficera MO Sławomira Borewicza w serialutelewizyjnym "07 zgłoś się"; w latach 1997-2005 poseł na Sejm z ramienia SLD.

  • 11.10

    W KL Auschwitz Niemcy dokonali egzekucji 54 więźniów; w grupie rozstrzelanych byli Polacy, wybitni wojskowi, działacze społeczni i polityczni, wśród nich ppłk Juliusz Gilewicz, mjr Kazimierz Gilewicz, mjr Zygmunt Bończa-Bohdanowski, ppłk lotnictwa Teofil Dziama, Jan Mosdorf, kpt. Tadeusz Paolone-Lisowski i ppłk Kazimierz Stamirowski.

  • 12.10

    Żołnierze 1 Dywizji Piechoty im. T. Kosciuszki. Fot. CAW

    1 Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki rozpoczęła bój pod Lenino. W walkach zginęło ponad pół tysiąca żołnierzy polskich, a prawie 1800 odniosło rany, co stanowiło ok. 20 proc. stanu osobowego formacji.

  • 14.10

    Thomas Toivi Blatt. Fot. PAP/EPA

    W niemieckim obozie zagłady w Sobiborze wybuchł bunt więźniów.

  • 19.10

    W Moskwie rozpoczęła się konferencja ministrów spraw zagranicznych Związku Sowieckiego, Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii.

  • 22.10

    Urszula Dudziak. Fot. PAP/G. Michałowski

    W Straconce koło Bielska-Białej urodziła się Urszula Dudziak, wokalistka jazzowa.

  • 22.10

    Catherine Deneuve. Fot. PAP/EPA

    W Paryżu urodziła się Catherine Deneuve, aktorka.

  • 23.10

    Na terenie ruin warszawskiego getta Niemcy rozstrzelali około 300 mężczyzn przywiezionych z więzienia na Pawiaku.

  • 25.10

    W Sieradzu urodził się Zbigniew Lew-Starowicz, psychiatra, seksuolog.

  • 30.10

    W Nowym Jorku zmarł Max Reinhardt, niemiecki reżyser teatralny, aktor, wieloletni dyrektor Deutsches Theater w Berlinie.

  • 3.11

    Gubernator Hans Frank oraz dowódca SS i policji w dystrykcie lubelskim Odilo Globocnik (z prawej). Fot. NAC

    W ramach tzw. akcji "Erntefest" ("Dożynki") Niemcy zamordowali około 42 tys. Żydów z dystryktu lubelskiego; ponad 18 tys. z nich zabili w obozie koncentracyjnym na Majdanku.

  • 7.11

    Krystian Lupa. Fot.PAP/A.Rybczyński

    W Jastrzębiu Zdroju urodził się Krystian Lupa, jeden z najwybitniejszych współczesnych polskich reżyserów teatralnych; należy do artystów wszechstronnych - zajmuje się też scenografią, grafiką, jest autorem teatralnych scenariuszy i adaptacji, tłumaczem i pedagogiem.

  • 9.11

    W Waszyngtonie powstała Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy (UNRRA).

  • 12.11

    W Warszawie Niemcy rozstrzelali około 300 więźniów z Pawiaka; wśród nich Andrzeja Trzebińskiego, poetę, dramaturga, publicystę, naczelnego redaktora konspiracyjnego miesięcznika „Sztuka i Naród”.

  • 13.11

    W Łodzi urodził się Włodzimierz Korcz, pianista, kompozytor, aranżer.

  • 14.11

    I sekretarz KC PPR Paweł Finder. Źródło: Wikimedia Commons

    W Warszawie Gestapo aresztowało członków KC PPR: Pawła Findera (I sekretarz) i Małgorzatę Fornalską.

  • 19.11

    W czasie przeprowadzanej przez Niemców likwidacji obozu koncentracyjnego przy ul. Janowskiej na przedmieściach Lwowa wybuchł bunt więźniów z Sonderkommando; liczba żydowskich ofiar utworzonego w 1941 r. obozu janowskiego szacowana jest na około 200 tys. osób, zmarłych z głodu, chorób, wycieńczenia, zamordowanych na tzw. lwowskich Piaskach oraz w obozie zagłady w Bełżcu.

  • 20.11

    W Krakowie urodził się Marek Tomaszewski, pianista, wspólnie z Wacławem Kisielewskim stworzył słynny duet fortepianowy "Marek i Wacek".

  • 20.11

    Rozkaz dowódcy AK gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego do komendantów okręgów o akcji "Burza".

  • 22.11

    W Kairze rozpoczęła się konferencja z udziałem Franklina D. Roosevelta, Winstona Churchilla i Czang Kaj-szeka.

  • 23.11

    Władysław Gomułka wybrany został sekretarzem Komitetu Centralnego PPR.

  • 26.11

    W Kairze zakończyła się konferencja Wielkiej Trójki z udziałem Franklina D. Roosevelta, Winstona Churchilla i Czang Kaj-szeka.

  • 28.11

    Konferencja "Wielkiej Trójki" w Teheranie: Józef Stalin, Franklin D. Roosevelt i Winston Churchill. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    W Teheranie rozpoczęła się konferencja "Wielkiej Trójki", w której uczestniczyli Winston Churchill, Franklin D. Roosevelt i Józef Stalin.

  • 1.12

    Stalin, Roosevelt, Churchill w Teheranie. Fot. PAP/CAF/Reprodukcja

    W Teheranie zakończyła się konferencja "Wielkiej Trójki", w której uczestniczyli Winston Churchill, Franklin D. Roosevelt i Józef Stalin. Podczas rozmów ustalono, że wschodnią granicą Polski będzie linia Curzona, natomiast zachodnią linia Odry i Nysy; Polska miała też uzyskać część Prus Wschodnich: Warmię i Mazury.

  • 8.12

    W Berlinie w więzieniu Moabit zmarł Piotr Drzewiecki, inżynier, działacz gospodarczy, burmistrz Warszawy w latach 1916-1917 i pierwszy prezydent stolicy w niepodległej Polsce (1918-1921).

  • 8.12

    W Warszawie Gestapo aresztowało w wyniku denuncjacji 19 członków Oddziału II (Informacyjno-Wywiadowczego) Komendy Głównej AK. Do równoczesnych aresztowań doszło w Podkowie Leśnej, także na skutek działań agentów Gestapo. Wśród zatrzymanych był m.in. ppłk dypl. Marian Drobik "Dzięcioł", szef Oddziału II KG AK.

  • 10.12

    W Moskwie zmarł Alfred Lampe, działacz komunistyczny, członek KC KPP; współorganizator Związku Patriotów Polskich w Związku Sowieckim oraz 1 Dywizji Piechoty im. T. Kościuszki.

  • 13.12

    W Warszawie żołnierze oddziału dyspozycyjnego "Agat" Komendy Głównej AK pod dowództwem Kazimierza Kardasia "Orkana" przeprowadzili udany zamach na Emila Brauna, kierownika niemieckiego Urzędu Kwaterunkowego, współorganizatora ulicznych łapanek w Warszawie i inicjatora tajnego planu masowego wysiedlania ludności z miasta.

  • 24.12

    W Pruszkowie, w niejasnych okolicznościach, zmarł Michał Znicz, aktor, reżyser, wystąpił m.in. w filmach "Pani minister tańczy", "Kłamstwo Krystyny" i "Żołnierz królowej Madagaskaru"; w czasie II wojny światowej przebywał przez pewien czas w warszawskim getcie.

  • 24.12

    W Warszawie zmarł Stanisław Karpiński, ekonomista i polityk, minister skarbu w rządzie Ignacego Jana Paderewskiego, dyrektor Banku Polskiego.

  • 31.12

     W Warszawie w nocy z 31 grudnia na 1 stycznia działacze komunistyczni powołali Krajową Radę Narodową, jej przewodniczącym został Bolesław Bierut.

Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL