Daty

Kalendarz dat

1944

  • 1.1

    Michał Rola-Żymierski. Fot. PAP/CAF/J. Baranowski

    Dekretem Krajowej Rady Narodowej utworzono Armię Ludową, jej dowódcą mianowany został Michał Żymierski.

  • 3.1

    W nocy z 3 na 4 stycznia wojska 1 Frontu Ukraińskiego przekroczyły w okolicach Sarn na Wołyniu granicę II Rzeczypospolitej.

  • 3.1

    W Magdeburgu-Sohlen (Niemcy) urodził Henryk Dederko, reżyser filmowy, twórca filmów dokumentalnych.

  • 3.1

    W okolicach Rijeki w walkach z partyzantami zginął SS-Hauptsturmfuehrer Franz Reichleitner, nazistowski zbrodniarz, komendant obozu zagłady w Sobiborze od września 1942 r. do jego likwidacji w październiku 1943 r.

  • 4.1

    W miejscowości Sarny na Wołyniu wojska sowieckie przekroczyły przedwojenną granicę Polski; Rząd RP w Londynie wydał ofertę współpracy z Sowietami w walce z III Rzeszą i wyraził nadzieję, że ZSRR uszanuje prawa i interesy Rzeczypospolitej i jej obywateli na zajmowanych terenach.

  • 9.1

    Kazimierz Pużak. Fot. NAC

    W Warszawie przedstawiciele najważniejszych stronnictw politycznych uznających rząd RP w Londynie powołali Radę Jedności Narodowej; jej przewodniczącym został jeden z przywódców PPS-WRN Kazimierz Pużak "Bazyli".

  • 11.1

    W Podszkodziu niedaleko Ostrowca Świętokrzyskiego urodził się Maciej Damięcki, aktor, zagrał w takich filmach jak „Rzeczpospolita babska”, „Tajemnica Enigmy”, a także w serialach TV m.in. „Stawka większa niż życie”, „Czas honoru”, „Bodo”.

  • 12.1

    W Gliwicach urodził się Gerard Wilk, tancerz, choreograf, pedagog.

  • 13.1

    W Warszawie w wyniku egzekucji dokonanych przez władze niemieckie zginęło ponad 300 osób, większość z nich została zamordowana w ruinach getta.

  • 16.1

    W Łodzi urodził się Andrzej Niemczyk, siatkarz, trener, selekcjoner reprezentacji kobiet w siatkówce, z którą zdobył dwa złote medale mistrzostw Europy (2003, 2005).

  • 24.1

    Katyń massacre. Źródło: Wikimedia Commons

    Sowiecka komisja prof. Nikołaja Burdenki po ekshumacji 925 odpowiednio spreparowanych ciał polskich oficerów ogłosiła, że zbrodni w Katyniu dokonali Niemcy między wrześniem a grudniem 1941 r.

  • 26.1

    W Brzózie niedaleko Kozienic urodził się Antoni Janusz Pastwa, rzeźbiarz, pedagog.

  • 27.1

    Pod naporem Armii Czerwonej Niemcy ostatecznie zwinęli trwające 900 dni oblężenie Leningradu; liczbę mieszkańców miasta, którzy zmarli w tym czasie z głodu, szacuje się na ponad 750 tys.

  • 29.1

    W Grodkowicach pod Krakowem oddziały Kedywu Armii Krajowej dokonały nieudanego zamachu na pociąg generalnego gubernatora Hansa Franka.

  • 31.1

    W Warszawie zmarła Stefania Sempołowska, działaczka społeczna i oświatowa, pedagog, publicystka, pisarka.

  • 1.2

    Gen. Franz Kutschera, dowódca SS i policji dystryktu warszawskiego. Źródło: Wikimedia Commons

    Specjalny oddział Kedywu Komendy Głównej AK "Pegaz" (późniejszy "Parasol") wykonał wyrok śmierci na "kacie Warszawy" gen. Franzu Kutscherze, dowódcy SS i policji dystryktu warszawskiego.

  • 2.2

    W powiecie janowskim Niemcy spalili sześć wsi, a ich mieszkańców wymordowali; w pacyfikacji zginęło od 800 do 1300 Polaków.

  • 2.2

    W odwecie za zastrzelenie dowódcy SS i policji dystryktu warszawskiego gen. Franza Kutschery, Niemcy dokonali w Warszawie egzekucji około 300 osób. 

  • 3.2

    W Warszawie, w odwecie za zastrzelenie przez oddział Kedywu Komendy Głównej AK dowódcy SS i policji dystryktu warszawskiego gen. Franza Kutschery, Niemcy rozstrzelali w ruinach getta 160 osób. 

  • 3.2

    Przebywający w opactwie Hautecombe we Francji prymas Polski kard. August Hlond został aresztowany przez Gestapo, a następnie przewieziony do Paryża; po dwóch miesiącach internowania uwolniły go wojska amerykańskie.

  • 4.2

    W Kałęczewie k. Łodzi urodził się Stefan Niesiołowski, entomolog, działacz opozycji antykomunistycznej; współzałożyciel organizacji Ruch (1965); w 1971 r. skazany na siedem lat więzienia za "czynienie przygotowań do obalenia ustroju socjalistycznego przemocą"; od 1977 r. członek ROPCiO; od 1980 r. w NSZZ "Solidarność", w Zarządzie Regionu Ziemia Łódzka; internowany w stanie wojennym; działacz podziemnej "S"; współzałożyciel ZChN (1989); poseł, senator; polityk Platformy Obywatelskiej, od września 2016 r. członek koła poselskiego Europejscy Demokraci.

  • 7.2

    Antoni Wit. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    W Krakowie urodził się Antoni Wit, dyrygent; w latach 1997–2014 profesor Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie.

  • 11.2

    W Warszawie na balkonach domu przy ul. Leszno Niemcy powiesili ciała 27 więźniów Pawiaka. 

  • 11.2

    W Warszawie rozstrzelana przez Niemców została Ewa Pohoska, pisarka, publicystka, związana z grupą literacką „Płomienie”, założycielka pisma „Droga”, żołnierz Armii Krajowej.

  • 13.2

    Jan Peszek. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    W Szreńsku na Mazowszu urodził się Jan Peszek, aktor, reżyser teatralny, profesor krakowskiej PWST; związany ze Starym Teatrem w Krakowie; występował m.in. w spektaklach Kazimierza Dejmka, Jerzego Jarockiego, Andrzeja Wajdy, Jerzego Grzegorzewskiego, Krystiana Lupy i Grzegorza Jarzyny; współpracował również z Bogusławem Schaefferem ("Kwartet dla 4 aktorów", "Scenariusz dla nie istniejącego, lecz możliwego aktora instrumentalnego"); zagrał w kilkudziesięciu filmach, m.in. "Pożegnanie jesieni”, "Spis cudzołożnic", "Śmierć jak kromka chleba" "Ubu Król" i "Hiszpanka".

  • 15.2

    Początek drugiej bitwy o Monte Cassino, w której wziął udział korpus nowozelandzki oraz jednostki hinduskie; pomimo wsparcia artylerii i lotnictwa, które przed atakiem zrzuciło na wzgórze klasztorne 576 ton bomb, również i to natarcie nie przyniosło powodzenia.

  • 21.2

    Florian Marciniak. Fot. Wikimedia Commons

    W obozie koncentracyjnym Gross-Rosen zamordowany został harcmistrz Florian Marciniak, współzałożyciel i Naczelnik Szarych Szeregów (1939-1943). 

  • 22.2

    W ruinach warszawskiego getta rozstrzelany został Bronisław Ziemięcki, polityk, działacz PPS, poseł na Sejm i minister rządów II RP, w latach 1927-33 prezydent Łodzi.

  • 22.2

    W Gawłowie pod Sochaczewem urodził się Ryszard Bugaj, ekonomista, działacz opozycji demokratycznej; współpracownik KOR; członek Zarządu Regionu Mazowsze NSZZ "S" (1980-1981), jeden z głównych ekspertów ekonomicznych Solidarności; w stanie wojennym internowany; działacz podziemnej Solidarności; uczestnik obrad Okrągłego Stołu; poseł na Sejm (1989-1997); współzałożyciel i przywódca "Solidarności Pracy" (1990); przewodniczący Unii Pracy (1993-1997).

  • 22.2

    Premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill występując w Izbie Gmin poparł sowieckie postulaty w sprawie polskiej granicy wschodniej. 

  • 26.2

    Organizacja Małego Sabotażu "Wawer" rozlepiła w Warszawie plakaty z fikcyjnym zarządzeniem ewakuacji ludności niemieckiej z Generalnego Gubernatorstwa. 

  • 28.2

    Gubernator Hans Frank przechodzi przed oddziałem ochotników SS "Galizien" we Lwowie. 06.1943. Fot. NAC

    We wsi Huta Pieniacka położonej w pow. złoczowskim w województwie tarnopolskim, zamieszkanej przez ludność polską, doszło do zbrodni, której sprawcami, według ustaleń IPN, byli żołnierze 4. Pułku rekrutującego się z Ukraińców Dywizji SS "Galizien"; według różnych danych w Hucie Pieniackiej zamordowano od 600 do 1200 osób.

  • 28.2

    W Łodzi urodził się Wojciech Marczewski, reżyser, scenarzysta, pedagog; autor filmów "Zmory", "Dreszcze", "Ucieczka z kina Wolność", "Weiser".

  • 3.3

    W Okółku na Podlasiu urodziła się Maria Nurowska, pisarka, scenarzystka, autorka m.in. powieści „Hiszpańskie oczy”,  „Rosyjski kochanek”, „Mój przyjaciel zdrajca” oraz cyklu „Panny i wdowy”.

  • 7.3

    Komenda Główna AK i Dowództwo Główne NSZ podpisały umowę o scaleniu obu organizacji. 

  • 7.3

    W Warszawie przy ul. Grójeckiej 77 Niemcy odkryli bunkier „Krysia”, w którym ukrywało się ok. 40 Polaków pochodzenia żydowskiego, wśród nich Emanuel Ringelblum, działacz Oneg Szabat, kronikarz warszawskiego getta. Wszystkich aresztowanych oraz ich polskich opiekunów rozstrzelano kilka dni później w ruinach getta.

  • 7.3

    W Skierniewicach urodziła się Ewa Milde, aktorka teatralna i filmowa, znana m.in. z filmów „Gościnny występ”, „Tylko Beatrycze”, „Miś”.

  • 8.3

    Waldemar Łysiak. Fot. PAP/CAF/P. Kopczyński

    W Warszawie urodził się Waldemar Łysiak, pisarz, publicysta, autor m.in. książek poświęconych epoce napoleońskiej, a także historii sztuki.

  • 10.3

    W Moskwie komunistyczny Związek Patriotów Polskich utworzył agencję prasową Polpress.

  • 10.3

    Emanuel Ringelblum. Fot. Wikimedia Commons

    W ruinach warszawskiego getta Niemcy rozstrzelali Emanuela Ringelbluma - historyka, działacza społecznego i politycznego związanego z partią Poalej Syjon-Lewica, organizatora Podziemnego Archiwum Getta - zwanego Archiwum Ringelbluma.

  • 12.3

    W Palikrowach w powiecie Brody ukraińscy nacjonaliści zamordowali około 360 osób narodowości polskiej.

  • 15.3

    Rozpoczęła się trzecia bitwa o Monte Cassino, w której uczestniczył korpus nowozelandzki, wspierany przez dywizję hinduską; po 11 dniach walk sprzymierzeni wycofali się, ponosząc ogromne straty.

  • 15.3

    Deklaracja Rady Jedności Narodowej "O co walczy Naród Polski?". 

  • 16.3

    Zygmunt Berling. Fot. PAP/CAF

    1. Korpus Polskich Sił Zbrojnych został przekształcony w 1. Armię Polską w ZSRS; dowództwo nad nią objął gen. Zygmunt Berling.

  • 22.3

    W Itzehoe (Niemcy) urodził się Jerzy Janeczek, aktor teatralny i filmowy, odtwórca roli Witii Pawlaka w serii filmów Sylwestra Chęcińskiego „Sami swoi”, Nie ma mocnych”, „Kochaj albo rzuć”.

  • 24.3

    Z niemieckiego obozu dla lotników Stalag Luft III w Żaganiu (niem. Sagan) w nocy z 24 na 25 marca uciekło 76 jeńców, m.in. 41 Brytyjczyków i sześciu Polaków. Ucieczka zakończyła się tragicznie, tylko trzej jeńcy odzyskali wolność - dwóch Norwegów i Holender. Pozostałych 73 schwytano. Pięćdziesięciu z nich, w tym sześciu Polaków, na specjalny rozkaz Hitlera zostało rozstrzelanych. 

  • 24.3

    Rodzina Ulmów. Fot. IPN

    W Markowej k. Łańcuta na Podkarpaciu niemieccy żandarmi zamordowali ośmioro Żydów z rodzin Didnerów, Grunfeldów i Goldmanów oraz ukrywających ich Józefa Ulmę oraz będącą w ostatnim miesiącu ciąży jego żonę Wiktorię; zabili też szóstkę dzieci Ulmów; najstarsza z rodzeństwa Stasia miała osiem lat.

  • 26.3

    Igor Mitoraj. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    W Oederan w Niemczech urodził się Igor Mitoraj, wybitny polski rzeźbiarz; jego dzieła znajdują się w kilkudziesięciu muzeach, fundacjach i siedzibach największych korporacji na świecie.

  • 12.4

    W Hucisku w powiecie Bóbrka w Galicji Wschodniej oddział UPA, wsparty przez członków samoobrony ukraińskiej (SKW), zamordował ponad 100 Polaków.

  • 17.4

    Gen. Czesław Młot-Fijałkowski. Fot. NAC

    W obozie jenieckim Murnau zmarł Czesław Młot-Fijałkowski, gen. WP, we wrześniu 1939 r. dowódca SGO "Narew".

  • 18.4

    Ppłk Jan Kiwerski "Oliwa". Fot. NAC. Źródło: IPN

    Na Wołyniu w walce z Niemcami poległ ppłk Jan Kiwerski "Oliwa", dowódca 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej.

  • 18.4

    W Bydgoszczy urodził się Jan Rulewski, działacz opozycji demokratycznej, więzień polityczny; w 1980 r. członek Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ "Solidarność", od 1981 r. w Tymczasowym Prezydium KKP, członek Komisji Krajowej; przewodniczący Zarządu Regionu Bydgoskiego NSZZ "S" (1981); w stanie wojennym internowany, a następnie aresztowany i oskarżony o "próbę obalenia przemocą ustroju PRL"; uwolniony na mocy amnestii w 1984 r.; poseł na Sejm w latach 1991-2001, od 2007 r. senator RP.

  • 21.4

    Zbrodnia wołyńska: Oddziały UPA dokonały masakry mieszkańców wsi Kuty nad Czeremoszem; ogółem w wyniku ukraińskich napadów na wieś trwających od marca 1944 r. zginęło około 200 Polaków i Ormian.

  • 23.4

    W Nowosybirsku urodziła się Anda Rottenberg, historyk sztuki, kuratorka wystaw i popularyzatorka sztuki współczesnej; w latach 1993-2001 kierowała Galerią Sztuki Zachęta w Warszawie.

  • 26.4

    Jan Stanisław Jankowski. 1926 r. Fot. NAC

    Prezydent RP Władysław Raczkiewicz mianował Delegata Rządu na Kraj Jana S. Jankowskiego wicepremierem i podpisał dekret o tymczasowej organizacji władz na obszarze Rzeczypospolitej.

  • 26.4

    Żołnierze oddziału "Pegaz" Kedywu Komendy Głównej AK zastrzelili w Warszawie na ul. Chocimskiej Erwina Groessera - pułkownika niemieckiej policji.

  • 1.5

    Icchak Kacenelson. Źródło: Wikimedia Commons

    W KL Auschwitz zamordowany został Icchak Kacenelson, żydowski poeta i dramaturg, autor poematu "Pieśń o zamordowanym żydowskim narodzie".

  • 3.5

    W nocy z 3 na 4 maja Odział Specjalny "Osjan" Kedywu Komendy Głównej AK zniszczył na wojskowym lotnisku na warszawskich Bielanach 5 niemieckich samolotów transportowych "Ju 52", a 3 inne ciężko uszkodził.

  • 4.5

    W Suchej na Pomorzu urodził się Edmund Wnuk-Lipiński, socjolog, nauczyciel akademicki, organizator i pierwszy dyrektor Instytutu Studiów Politycznych PAN (1990-1994) oraz Instytutu Spraw Publicznych (1995-1996); pisarz science fiction.

  • 6.5

    W Warszawie oddział dyspozycyjny "Pegaz" Kedywu Komendy Głównej AK dokonał nieudanego zamachu w Al. Szucha na SS-Sturmbannfuehrera Waltera Stamma, szefa warszawskiego Gestapo i zastępcę komendanta Policji Bezpieczeństwa i SD Dystryktu Warszawskiego.

  • 9.5

    II wojna światowa: Armia Czerwona zdobyła Sewastopol.

  • 11.5

    Leon Kozłowski. Fot. NAC

    W Berlinie podczas bombardowania zginął Leon Kozłowski, archeolog, prof. Uniwersytetu Lwowskiego; działacz BBWR, parlamentarzysta, minister reform rolnych (1930-1932); premier RP w latach 1934-1935; w czasie II wojny światowej więziony przez NKWD; od 1941 r. w armii gen. Władysława Andersa, z której zbiegł na stronę niemiecką, zgłaszając chęć kolaboracji; internowany przez Niemców.

  • 11.5

    Polscy żołnierze pod Monte Cassino. 05.1944. Fot. PAP/CAF

    Pierwsze natarcie II Korpusu Polskiego na Monte Cassino.

  • 12.5

    II wojna światowa: Kapitulacja ostatnich niemieckich oddziałów na Krymie.

  • 14.5

    W Modesto w stanie Kalifornia urodził się George Lucas, reżyser, producent, scenarzysta; twórca filmów z serii „Gwiezdne wojny".

  • 16.5

    Urodził się Maciej Zembaty, poeta, satyryk, reżyser radiowy, muzyk, tłumacz poezji Leonarda Cohena.

  • 16.5

    Bunt Romów w obozie cygańskim KL Birkenau.

  • 16.5

    Teren b. niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    Początek deportacji do Auschwitz blisko 438 tys. Żydów z Węgier; których Niemcy zagazowali w komorach w Birkenau.

  • 18.5

    2 Korpus Polski w bitwie o Monte Cassino - Samodzielna 2 Brygada Pancerna. Fot. NAC

    Oddziały 2 Korpusu Polskiego zdobyły ruiny klasztoru benedyktynów na Monte Cassino; w czasie walk zginęło 923 polskich żołnierzy, 2931 zostało rannych, a 345 uznano za zaginionych; kilka dni później wojska alianckie przełamały linię Gustawa. 4 czerwca 1944 r. do Rzymu wkroczyły oddziały amerykańskie.

  • 18.5

    Władze sowieckie rozpoczęły akcję deportacyjną Tatarów krymskich; według raportów NKWD do 20 maja 1944 r. deportowanych zostało około 180 tys. Tatarów, głownie do Uzbekistanu; 82 proc. wysiedlonych stanowiły kobiety i dzieci.

  • 19.5

    W Warszawie urodził się Marcin Król, historyk idei, publicysta, działacz opozycji demokratycznej, założyciel i redaktor naczelny niezależnego miesięcznika "Res Publica"; profesor Uniwersytetu Warszawskiego, autor książek "Style politycznego myślenia", "Józef Piłsudski. Ewolucja myśli politycznej", "Ład utajony", "Konserwatyści a niepodległość", "Bezradność liberałów", "Czego nas uczy Leszek Kołakowski", "Europa w obliczu końca", "Klęska rozumu", „Wielcy władcy” i „Byliśmy głupi”.

  • 20.5

    Wywiad AK zdobył, a następnie zbadał egzemplarz niemieckiego pocisku rakietowego V-2. Wyniki badań i najważniejsze części rakiety przekazano następnie do Wielkiej Brytanii.

  • 20.5

    Wywiad AK zdobył egzemplarz rakiety V-2.

  • 20.5

    W Sheffield urodził się Joe Cocker, wokalista rockowy, w 1969 r. wystąpił na Festiwalu Woodstock, gdzie wykonał swój pierwszy wielki przebój "With A Little Help From My Friends"; jego głos należy do najoryginalniejszych i najbardziej rozpoznawalnych w historii światowej muzyki.

  • 22.5

    Galicja Wschodnia: W Bryńcach Zagórnych, pow. Bóbrka, UPA zamordowała 120-145 Polaków.

  • 26.5

    Wręczenie sztandaru 1 Samodzielnej Brygadzie Spadochronowej. 06.1944. Fot. NAC

    Rząd RP na żądanie władz brytyjskich oddał bezwarunkowo Brygadę Spadochronową do dyspozycji alianckiego dowództwa.

  • 28.5

    W Buffalo w USA rozpoczęło się spotkanie polskich działaczy społecznych, w czasie którego utworzono Kongres Polonii Amerykańskiej. 

  • 31.5

    Na Wiśle w okolicach Machowa (woj. lubelskie) żołnierze Batalionów Chłopskich wspierani przez oddziały Armii Krajowej zatopili statek "Tannenberg" transportujący żołnierzy niemieckich.

  • 1.6

    Andrzej Rosiewicz. Fot. PAP/M. Sokołowski

    W Warszawie urodził się Andrzej Rosiewicz, piosenkarz, tancerz, kompozytor, choreograf.

  • 4.6

    Bronisław Czech. Fot. NAC

    W KL Auschwitz zmarł z wycieńczenia Bronisław Czech, najwszechstronniejszy polski narciarz w okresie międzywojennym, trzykrotny olimpijczyk, taternik, ratownik górski.

  • 4.6

    II wojna światowa: Wojska amerykańskie wkroczyły do Rzymu.

  • 5.6

    Stanisław Mikołajczyk.  Fot. PAP/CAF/Archiwum

    Wizytę w USA rozpoczął premier Stanisław Mikołajczyk; w czasie jej trwania trzykrotnie rozmawiał z prezydentem Franklinem Delano Rooseveltem.

  • 5.6

    Antoni Heda. Fot. PAP/J. Mazur

    W nocy z 5 na 6 czerwca oddział AK Antoniego Hedy "Szarego" uwolnił ponad 60 osób z niemieckiego więzienia w Końskich.

  • 5.6

    Józef Beck. Fot. NAC

    W Stanesti-Chirulesti w Rumunii zmarł Józef Beck, legionista, pułkownik WP, minister spraw zagranicznych (1932- 1939), jeden z najbliższych współpracowników marszałka Józefa Piłsudskiego.

  • 6.6

    Bernard L. Montgomery. Fot. Imperial War Museums. Źródło: Wikimedia Commons

    Siły zbrojne państw alianckich rozpoczęły lądowanie w Normandii - największą operację desantową II wojny św.; była ona częścią operacji "Overlord", otwierającej drugi front w Europie.

  • 10.6

    Niemieccy żołnierze z 2. Dywizji Pancernej SS „Das Reich” zamordowali 624 mieszkańców Oradour-sur-Glane we Francji, wśród nich 254 kobiety i 207 dzieci.

  • 10.6

    W Warszawie urodził się Wojciech Eichelberger, psycholog, popularyzator psychoterapii, autor książek „Kobieta bez winy i strachu”, „Pomóż sobie, daj światu odetchnąć”, „Zdradzony przez ojca”.

  • 11.6

    Początek walki partyzantów sowieckich, AL i AK z niemieckimi oddziałami w Lasach Janowskich i Puszczy Solskiej.

  • 13.6

    W Chungju w Korei Południowej urodził się Ban Ki-moon, minister spraw zagranicznych i handlu (2004-2006); od 2007 r. sekretarz generalny ONZ.

  • 13.6

    Na Londyn spadły pierwsze niemieckie pociski V1.

  • 15.6

    Oddział dyspozycyjny "A" Kedywu Okręgu Warszawskiego AK zastrzelił przy ul. Krasińskiego w Warszawie SS-Untersturmfuehrera Herberta Junka, komendanta więzienia na Pawiaku (1943-1944).

  • 16.6

    Jan Piwnik "Ponury". Źródło: pamięć.pl

    W Jewłaszach nad Niemnem w walce z Niemcami zginął Jan Piwnik "Ponury" - cichociemny, oficer "Wachlarza", szef Kedywu Okręgu Radomsko-Kieleckiego Armii Krajowej oraz legendarny dowódca partyzanckich zgrupowań walczących w Górach Świętokrzyskich i oddziału dywersyjnego na Nowogródczyźnie.

  • 17.6

    W Warszawie urodził się Adam Kreczmar, poeta, satyryk.

  • 20.6

    Litewska policja, współpracująca z Niemcami, dokonała pacyfikacji polskiej wsi Glinciszki na Wileńszczyźnie, mordując 38 Polaków.

  • 20.6

    W Warszawie żołnierze oddziału "993/W" Wydziału Bezpieczeństwa i Kontrwywiadu Oddziału II KG AK wykonali przez powieszenie wyrok śmierci na Eugeniuszu Świerczewskim, agencie Gestapo w wywiadzie AK i bezpośrednim sprawcy aresztowania Komendanta Głównego AK gen. Stefana Roweckiego "Grota".

  • 23.6

    Litzmannstadt Getto. 1940 r. Fot. Bundesarchiv. Źródło: Wikimedia Commons

    Początek likwidacji getta w Łodzi (Litzmannstadt Getto); było drugim, co do wielkości, gettem utworzonym przez Niemców w Polsce, a jednocześnie tym, z którego ocalało najwięcej Żydów. Według różnych źródeł, spośród przebywających w nim ponad 200 tys. osób przeżyło od 5 do 12 tys.; ostatni transport odjechał z Łodzi do obozu Auschwitz-Birkenau 29 sierpnia 1944 r.

  • 23.6

    Oddział V Brygady Wileńskiej AK w odwecie za zabicie przez litewską policję, współpracującą z Niemcami, 38 Polaków ze wsi Glinciszki na Wileńszczyźnie, zabił we wsi Dubinki 27 Litwinów.

  • 23.6

    Operacja Bagration: Armia Czerwona, siłami czterech frontów, wspierana dodatkowo przez oddziały partyzanckie, rozpoczęła operację białoruską, skierowaną przeciwko Grupie Armii "Mitte".

  • 29.6

    W Warszawie żołnierze 1. kompanii batalionu "Zośka" Kedywu KG AK uwolnili z więziennego Szpitala Jana Bożego przy ul. Bonifraterskiej kilkunastu więźniów politycznych.

  • 1.7

    Prezydent USA Franklin Delano Roosevelt. Fot. NAC

    W Bretton Woods w stanie New Hampshire rozpoczęła się konferencja monetarno-finansowa, w której uczestniczyli przedstawiciele 44 państw alianckich; efektem konferencji było powołanie Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju.

  • 3.7

    W Warszawie zmarł Adolf Nowaczyński, pisarz, publicysta, satyryk, działacz polityczny i społeczny; w okresie międzywojennym związany z obozem narodowo-demokratycznym.

  • 6.7

    Polscy i sowieccy żołnierze na ulicach Wilna 12 lipca 1944 r. Źródło: Wikipedia Commons

    Operacja Ostra Brama: Początek walk żołnierzy Wileńskiego i Nowogródzkiego Okręgu AK z Niemcami o Wilno; oddziały dowodzone przez płk. Aleksandra Krzyżanowskiego "Wilka" atakowały miasto wspólnie z Armią Czerwoną.

  • 8.7

    Niemcy dokonali ostatecznej likwidacji getta w Kownie wywożąc ok. 7 tys. Żydów do obozów koncentracyjnych Dachau i Stutthof; prawie tysiąc mieszkańców getta zginęło w czasie akcji likwidacyjnej.

  • 10.7

    Cmentarz na terenie d. obozu Theresienstadt. Fot. PAP/EPA

    Początek likwidacji w KL Auschwitz-Birkenau tzw. rodzinnego obozu Theresienstadt, utworzonego dla Żydów z getta w Terezinie koło Pragi. W komorach gazowych Niemcy zamordowali około 7 tys. Żydów.

  • 11.7

    SS-Obergruppenfuhrer Wilhelm Koppe. Żródło: NAC

    W Krakowie żołnierze Armii Krajowej z oddziału "Parasol" dokonali nieudanego zamachu na wyższego dowódcę SS i policji w Generalnym Gubernatorstwie Wilhelma Koppe.

  • 12.7

    Tadeusz Bor Komorowski. Fot. PAP/Reprodukcja

    Komendant Armii Krajowej gen. Tadeusz Komorowski "Bór" wydał rozkaz o wcieleniu do AK Batalionów Chłopskich i instrukcję "O stosunku do Sowietów".

  • 13.7

    Wojska sowieckie wspólnie z oddziałami Armii Krajowej zajęły Wilno.

  • 14.7

    W Milanówku w wyniku denuncjacji Gestapo aresztowało współpracowników Biura Informacji i Propagandy KG AK: Halinę Krahelską i prof. Marcelego Handelsmana.

  • 17.7

    Aleksander Krzyżanowski "Wilk". Fot. NAC

    NKWD podstępnie aresztowało dowódcę Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej płk. Aleksandra Krzyżanowskiego "Wilka", zaproszonego przez Sowietów na rozmowy dotyczące współpracy wojskowej pomiędzy Armią Czerwoną i AK. Oddziały AK okręgu wileńskiego przybyłe w rejon Miedniki-Turgiele-Taboryszki zostały otoczone i rozbrojone przez NKWD.

  • 18.7

    Urodził się Stanisław Gościniak, siatkarz, czterokrotny mistrz Polski w barwach Resovii, mistrz świata z roku 1974.

  • 18.7

    Adolf Bocheński. Źródło: MHP

    Pod Ankoną zginął Adolf Bocheński, pisarz i publicysta, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

  • 18.7

    Oddziały 2. Korpusu Polskiego zajęły Ankonę.

  • 20.7

    Płk Claus von Stauffenberg dokonał nieudanego zamachu na Adolfa Hitlera w jego kwaterze polowej w Prusach Wschodnich w Wilczym Szańcu.

  • 21.7

    W Berlinie został rozstrzelany płk Claus von Stauffenberg, oficer Wehrmachtu, który dzień wcześniej dokonał nieudanego zamachu na Adolfa Hitlera w jego kwaterze polowej w Wilczym Szańcu w Prusach Wschodnich.

  • 21.7

    Krajowa Rada Narodowa powołała Ludowe Wojsko Polskie; przejmując zwierzchnictwo nad Armią Polską w ZSRR i podejmując decyzję o scaleniu Armii Ludowej i Armii Polskiej w ZSRR w jednolite Wojsko Polskie.

  • 21.7

    Manifest Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN). Fot. PAP/CAF-Archiwum

    W Moskwie pod patronatem Stalina utworzony został Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN).

  • 22.7

    Wojska niemieckie, na kilka godzin przed opuszczeniem Lublina, zamordowały ok. 300 Polaków i Żydów przetrzymywanych w więzieniu na lubelskim Zamku, w tym kobiety i dzieci.

  • 22.7

    Podczas konferencji monetarno-finansowej w Bretton Woods w stanie New Hampshire podpisano układy o utworzeniu Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju Gospodarczego. 

  • 22.7

    Plakat z tekstem manifestu PKWN. Fot. PAP

    Radio moskiewskie ogłosiło powstanie w zajętym przez Armię Czerwoną Chełmie Lubelskim Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Podało również tekst ogłoszonego przez PKWN manifestu. W rzeczywistości PKWN utworzono pod patronatem Stalina 21 lipca 1944 r. w Moskwie, a jego członkowie dotarli do Chełma Lubelskiego dopiero 27 lipca 1944 r.

  • 23.7

    Oddziały Armii Krajowej, współdziałając z Armią Czerwoną, rozpoczęły walkę o Lwów.

  • 23.7

    W Chełmie Lubelskim ukazał się pierwszy numer dziennika PKWN "Rzeczpospolita", pod redakcją Jerzego Borejszy.

  • 23.7

    Współpracujący z Niemcami Ukraiński Legion Samoobrony dokonał pacyfikacji polskiej wsi Chłaniów i przyległych miejscowości w pow. krasnostawskim; w masakrze zginęło ponad 40 osób.

  • 23.7

    Armia Czerwona zajęła niemiecki obóz koncentracyjny na Majdanku, wyzwalając około tysiąca więźniów.

  • 24.7

    Wojska 1 Frontu Białoruskiego zajęły Lublin.

  • 24.7

    W Lesie Grabińskim k. Iwonicza-Zdroju funkcjonariusze Gestapo i ukraińskiej formacji SS rozstrzelali 72 Polaków, przetrzymywanych wcześniej w więzieniu w Jaśle.

  • 25.7

    Operacja Most III – na improwizowanym lądowisku w okolicy wsi Wał Ruda wylądował samolot Dakota, na pokładzie którego przerzucono do Anglii m.in. Józefa Rettingera, Tomasza Arciszewskiego i Tadeusza Chciuka oraz zdobyte przez wywiad AK części rakiety V2.

  • 26.7

    W Warszawie Niemcy rozstrzelali działaczy komunistycznych: Pawła (Pinkusa) Findera -  przywódcę PPR oraz Małgorzatę Fornalską.

  • 26.7

    Rząd sowiecki ogłosił, że uznaje PKWN za jedyną legalną władzę w Polsce.

  • 27.7

    Armia Czerwona wkroczyła do Białegostoku.

  • 27.7

    Zarządzenie gubernatora Dystryktu Warszawskiego Ludwiga Fischera wzywające mieszkańców Warszawy do stawienia się następnego dnia do budowy umocnień.

  • 27.7

    Wojska 1 Frontu Białoruskiego po sforsowaniu Wisły zdobyły przyczółki w rejonie Magnuszewa i Puław.

  • 27.7

    Komendant Obszaru Lwów AK płk Władysław Filipkowski. Fot. Wikipedia Commons

    Oddziały AK wraz z oddziałami Armii Czerwonej zajęły Lwów; po opanowaniu miasta NKWD aresztowało komendanta płk. Władysława Filipkowskiego oraz wielu innych oficerów i żołnierzy AK.

  • 27.7

    Niemcy przystąpili do ewakuacji obozu koncentracyjnego przy ul. Gęsiej w Warszawie. Około 400 więźniów Żydów niezdolnych do marszu i chorych rozstrzelali.

  • 27.7

    W Lublinie NKWD aresztowało sztab Lubelskiego Okręgu AK oraz Delegata Rządu Władysława Cholewę.

  • 29.7

    Ksiądz Stanisław Małkowski. Fot. PAP/L. Szymański

    W Woli Korytnickiej koło Węgrowa urodził się Stanisław Małkowski, ksiądz, socjolog, działacz opozycji antykomunistycznej, współpracownik KOR, ROPCiO oraz Komitetu Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej; uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 r.; kapelan podziemnej Solidarności w latach 1982-1989.

  • 29.7

    Początek walk 1 Armii WP w rejonie Puław i Dęblina.

  • 30.7

    Z warszawskiego więzienia na Pawiaku wyruszyły ostatnie transporty do obozów koncentracyjnych. 1400 więźniów skierowano do obozu Gross-Rosen, a 400 osób do Ravensbruck.

  • 30.7

    Początek wizyty premiera Stanisława Mikołajczyka w Moskwie.

  • 31.7

    W trakcie samotnego lotu zwiadowczego nad Morzem Śródziemnym zginął Antoine de Saint-Exupery (prawdopodobnie został zestrzelony przez Niemców); pilot, pisarz, poeta, autor m.in. „Małego księcia”, „Ziemi, planety ludzi” oraz „Nocnego lotu”.

  • 31.7

    Płk Władysław Filipkowski. Fot. Wikimedia Commons

    NKWD aresztowało płk. Władysława Filipkowskiego, komendanta Obszaru Lwowskiego AK. Zwolniony z sowieckiego więzienia w 1947 roku, zmarł 3 lata później.

  • 31.7

    Gen. Tadeusz Komorowski „Bór”. Fot. PAP/Reprodukcja

    Komendant Główny AK gen. Tadeusz Komorowski "Bór" wydał dowódcy Okręgu AK Warszawa Miasto płk. Antoniemu Chruścielowi "Monterowi" rozkaz o rozpoczęciu 1 sierpnia 1944 r. o godz. 17.00 powstania w Warszawie.

  • 1.8

    Powstańcza barykada. Warszawa, 1944 r. Fot. PAP/Reprodukcja

    O godz. 17.00 (godzina „W”) wybuchło powstanie warszawskie. Do pierwszych walk z Niemcami doszło na Żoliborzu już ok. godz. 14.00; na Woli i w Śródmieściu Północ - ok. 16.00.

  • 1.8

    Gen. Stanisław Maczek. 1944. Fot. NAC

    1. Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka wylądowała we Francji.

  • 1.8

    W Warszawie urodził się Maciej Pietrzyk, aktor, malarz, poeta, satyryk; wykonawca i autor niezależnych piosenek, uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 r., w czasie którego skomponował muzykę do „Piosenki do córki”.

  • 1.8

    PKWN przeniósł się z Chełma do Lublina.

  • 2.8

    Powstanie Warszawskie: Powstańcy zdobyli gmach Poczty Głównej, Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych oraz Elektrownię na Powiślu.

  • 2.8

    Krystyna Krahelska. Fot. Wikipedia

    Powstanie warszawskie: w wyniku odniesionych ran zmarła Krystyna Krahelska "Danuta", sanitariuszka dywizjonu "Jeleń", poetka, autorka piosenki "Hej chłopcy, bagnet na broń!".

  • 2.8

    Gen. Stefan Rowecki. Fot. PAP/CAF

    Po wybuchu powstania warszawskiego, na specjalny rozkaz szefa SS Heinricha Himmlera, zamordowany został gen. Stefan Rowecki "Grot"; według ustaleń śledztwa przeprowadzonego przez IPN jego egzekucji dokonano pomiędzy 2 a 7 sierpnia 1944 r., prawdopodobnie na terenie krematorium obozu koncentracyjnego Sachsenhausen.

  • 2.8

    Powstanie warszawskie: Ukazał się pierwszy powstańczy numer pisma AK "Biuletyn Informacyjny".

  • 2.8

    W Krakowie urodziła się Ewa Braun, scenograf, dekoratorka wnętrz, wykładowca PWSFTviT w Łodzi; laureatka Oscara za scenografię i dekorację wnętrz do filmu "Lista Schindlera" Stevena Spielberga.

  • 2.8

    Likwidacja obozu cygańskiego w niemieckim obozie zagłady Auschwitz II-Birkenau.

  • 3.8

    W Moskwie Stanisław Mikołajczyk spotkał się z Józefem Stalinem.

  • 3.8

    Powstanie warszawskie: Powstańcy zdobyli gmach Dworca Pocztowego w Alejach Jerozolimskich.

  • 3.8

    Powstanie warszawskie: Niemieckie bombowce po raz pierwszy od wybuchu powstania zbombardowały Warszawę.

  • 4.8

    Anna Frank. Fot. PAP/EPA

    W okupowanym przez Niemców Amsterdamie Gestapo aresztowało ukrywającą się czteroosobową żydowską rodzinę Franków: Otto i Edith oraz ich córki Margot i Annę - autorkę dziennika, który stał się jednym z najważniejszych świadectw Holokaustu. Cała rodzina Franków została deportowana do KL Auschwitz ostatnim transportem, jaki dotarł z terenu okupowanej Holandii w ramach nazistowskiej akcji "ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej".

  • 4.8

    Krzysztof Kamil Baczyński. Fot. PAP/Archiwum

    Powstanie warszawskie: walcząc w szeregach batalionu "Parasol" poległ Krzysztof Kamil Baczyński, poeta, podharcmistrz Szarych Szeregów, żołnierz Armii Krajowej.

  • 4.8

    Powstanie warszawskie: Załogi polskich i brytyjskich samolotów dokonały pierwszych zrzutów nad walczącą Warszawą.

  • 5.8

    Jędrzej Moraczewski. Fot. NAC

    W Sulejówku zmarł Jędrzej Moraczewski, inżynier, działacz socjalistyczny, poseł do austriackiej Rady Państwa (1907-1918); pierwszy premier niepodległej Polski (1918-1919), powołany przez Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego; minister robót publicznych (1925-1929); poseł na Sejm (1919-1930).

  • 5.8

    Oskar Dirlewanger. Fot. Wikimedia Commons, zbiory Bundesarchiv, Bild 183-S73495

    Brygada SS Dirlewangera wymordowała na warszawskiej Woli ok. 20 tys. ludzi; w następnych dniach liczba zamordowanych wzrosła do 40-60 tys.

  • 5.8

    Powstanie Warszawskie: Żołnierze Batalionu "Zośka" uwolnili około 350 Żydów więzionych w obozie na "Gęsiówce".

  • 6.8

    W Lublinie NKWD aresztowało dowódcę 9 Dywizji Piechoty AK gen. Ludwika Bittnera.

  • 6.8

    W Moskwie rozpoczęły się rozmowy delegacji PKWN ze Stalinem i Mołotowem oraz negocjacje PKWN i Stanisława Mikołajczyka na temat utworzenia jednego ośródka władzy w Polsce.

  • 7.8

    Gen. Stanisław Maczek - 1 Dywizja Pancerna - ćwiczenia przed inwazją na kontynent. Lipiec 1944. Fot. NAC

    Początek bitwy pod Falaise, w której brała udział 1. Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka; w wyniku  walk do 21 sierpnia wojska alianckie zniszczyły większość niemieckich sił w Normandii.

  • 7.8

    Powstanie Warszawskie: Walki Zgrupowania "Radosław" na cmentarzach kalwińskim i ewangelickim.

  • 8.8

    Studio radiostacji powstańczej "Błyskawica" Fot.Wikimedia Commons

    Powstanie Warszawskie: Z walczącej stolicy rozpoczęła nadawanie radiostacja Armii Krajowej "Błyskawica". "Halo, tu mówi +Błyskawica+! Stacja nadawcza Armii Krajowej w Warszawie, na fali 32, 8 oraz 52, 1 m. Duch Warszawy jest wspaniały" - to pierwsze słowa, jakie na falach "Błyskawicy" popłynęły w eter.

  • 8.8

    Juliusz Kaden-Bandrowski. Fot.PAP/J.Ochoński, T.Prażmowski

    Powstanie warszawskie: W wyniku odniesionych ran zmarł Juliusz Kaden-Bandrowski, żołnierz Legionów Polskich, pisarz, autor powieści: "Generał Barcz", "Czarne skrzydła" i "Mateusz Bigda".

  • 9.8

    Początek bitwy pod Studziankami, w której wzięła udział 1. Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte.

  • 9.8

    W Moskwie premier RP Stanisław Mikołajczyk prowadził rozmowy z Józefem Stalinem.

  • 10.8

    Dekret Prezydium Rady Najwyższej ZSRS o amnestii dla uwięzionych w Związku Sowieckim obywateli polskich.

  • 11.8

    Powstanie Warszawskie: Powstańcy opuścili Redutę Wawelską na Ochocie. Opanowanie Woli przez oddziały niemieckie. Odwrót Zgrupowania "Radosław" w kierunku Starego Miasta.

  • 11.8

    Na Kielecczyźnie pod dowództwem kpt. Antoniego Dąbrowskiego-Szackiego "Bohuna" powstała Brygada Świętokrzyska NSZ.

  • 12.8

    W Krakowie w wieku 99 lat zmarł jeden z ostatnich powstańców styczniowych ppor. Tomasz Chmieliński.

  • 12.8

    Powstanie warszawskie: Niemcy odbili z rąk polskich gmachy Dyrekcji Wodociągów i Kanalizacji, Starostwa Grodzkiego Śródmiejsko-Warszawskiego, a także Wojskowy Instytut Geograficzny, Miejski Instytut Higieny i Dom Turystyczny.

  • 13.8

    Wrak niemieckiego opancerzonego transportera, który wybuchł 13 sierpnia 1944 r. na Podwalu. Źródło: Wikimedia Commons

    Powstanie warszawskie: eksplozja niemieckiego transportera z ładunkami wybuchowymi zdobytego przez powstańców; na ul. Kilińskiego zginęło co najmniej 300 osób.

  • 13.8

    Antoni Kocjan. Fot. NAC

    W więzieniu na Pawiaku rozstrzelany został przez Niemców Antoni Kocjan, konstruktor lotniczy, pilot; w czasie II wojny światowej w wywiadzie lotniczym ZWZ-AK.

  • 14.8

    Powstanie warszawskie: w czasie walk o Uniwersytet Warszawski powstańcy zdobyli transporter opancerzony z Dywizji SS "Wiking", nazywany "Jasiem" oraz "Szarym Wilkiem".

  • 15.8

    Początek walk 1. Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka pod Falaise.

  • 15.8

    II wojna światowa: Desant alianckich wojsk na południu Francji.

  • 15.8

    W Lublinie podczas pierwszego posiedzenia Krajowa Rada Narodowa upoważniła PKWN do wydawania dekretów.

  • 16.8

    Powstanie warszawskie: W walkach batalionu „Zośka” w rejonie getta poległ por. Eugeniusz Stasiecki, ps. Piotr Pomian; harcmistrz, szef Głównej Kwatery Harcerzy Szarych Szeregów "Pasieki" (1943-1944), zastępca Naczelnika Szarych Szeregów (1944).

  • 16.8

    W czasie powstania warszawskiego na skutek odniesionych ran zmarł ppor. AK Roman Padlewski, kompozytor, pianista, skrzypek, dyrygent i muzykolog.

  • 16.8

    Powstanie warszawskie: W walkach na Starym Mieście polegli żołnierze AK: Tadeusz Gajcy - poeta, prozaik, krytyk literacki, redaktor konspiracyjnego pisma "Sztuka i Naród", oraz Zdzisław Stroiński - poeta, również związany z pismem "Sztuka i Naród".

  • 16.8

    Radio Berlin nadało komunikat o zdławieniu polskiego powstania w Warszawie.

  • 17.8

    Franciszek Brodniewicz. Fot. NAC

    W Warszawie zmarł Franciszek Brodniewicz, aktor, gwiazdor polskiego kina międzywojennego; wystąpił m.in. w filmach "Śluby ułańskie", "Pan Twardowski", "Ułan Księcia Józefa", "Trędowata", "Wrzos", "Doktor Murek", "Ordynat Michorowski".

  • 18.8

    Armia Czerwona zajęła Sandomierz.

  • 19.8

    W Paryżu wybuchło powstanie przeciw niemieckiej okupacji.

  • 19.8

    Rozpoczęła się druga faza bitwy pod Falaise z udziałem 1. Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka.

  • 19.8

    W Toruniu urodził się Antoni Kopff, pianista, kompozytor; autor muzyki do takich przebojów jak m.in. „Do zakochania jeden krok” oraz „Bądź moim natchnieniem”.
     

  • 20.8

    Powstańcy z batalionu „Kiliński” po zdobyciu PAST-y. Źródło: Wikimedia Commons

    Powstanie Warszawskie: Powstańcy zdobyli gmach PAST-y przy ul. Zielnej.

  • 20.8

    W Barwisze koło Moskwy zmarł Leon Chwistek, malarz, teoretyk sztuki, matematyk, filozof; członek utworzonego w ZSRS Związku Patriotów Polskich.

  • 20.8

    Gen. Karol Świerczewski. Fot. PAP/CAF/B. Lambach

    Rozkaz Naczelnego Dowództwa WP o utworzeniu 2 Armii WP pod dowództwem gen. Karola Świerczewskiego.

  • 21.8

    W Sydney urodził się Peter Weir, australijski reżyser.

  • 21.8

    Gen. Stanisław Maczek. 1944. Fot. NAC

    Zakończyła się bitwa pod Falaise z udziałem 1. Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka.

  • 22.8

    Armia Czerwona zajęła Tallin.

  • 23.8

    Powstanie Warszawskie: Powstańcy zdobyli Komendę Policji na Krakowskim Przedmieściu i kościół św. Krzyża oraz gmach tzw. małej PAST-y przy ul. Piusa IX (obecnie ul. Piękna).

  • 25.8

    II wojna światowa: Wojska alianckie wkroczyły do Paryża.

  • 25.8

    W nocy z 25 na 26 sierpnia dowództwo Powstania Warszawskiego oraz władze cywilne ewakuowały się ze Starego Miasta do Śródmieścia.

  • 27.8

    Powstanie Warszawskie: Niemcy po ciężkich walkach zajęli katedrę warszawską.

  • 28.8

    Powstanie Warszawskie: Niemcy zajęli gmach Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych.

  • 29.8

    Getto łódzkie. Fot. ŻIH

    Niemcy zakończyli likwidację łódzkiego getta; z ponad 70 tys. osób, które jeszcze w lipcu 1944 r. przebywały w getcie, ponad 60 tys. zamordowano w komorach gazowych KL Auschwitz.

  • 29.8

    USA i Wielka Brytania ogłosiły deklaracje, na mocy których żołnierzom Armii Krajowej przyznano pełnię praw kombatanckich.

  • 29.8

    II wojna światowa: Wybuch powstania słowackiego.

  • 30.8

    Powstanie Warszawskie: 300 rannych i chorych przebywających w Szpitalu Jana Bożego na Bonifraterskiej zostało zamordowanych przez oddziały niemieckie.

  • 31.8

    Dekret PKWN "o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego".

  • 31.8

    Niemcy wywieźli do KL Stutthof ponad 3100 więźniów obozu w Pruszkowie, wśród nich m.in. powstańców warszawskich.

  • 31.8

    Powstanie Warszawskie: Początek ewakuacji kanałami ze Starego miasta do Śródmieścia i na Żoliborz. W kościele Sakramentek na Nowym Mieście w wyniku nalotu zginęło około 1 tys. osób, a w Pasażu Simonsa około 300.

  • 31.8

    Powstanie warszawskie: Podczas próby przebicia się ze Starówki do Śródmieścia poległ Jan Kajus Andrzejewski „Jan", harcmistrz, uczestnik kampanii 1939 r., żołnierz ZWZ-AK, ppłk WP; w czasie powstania warszawskiego dowódca Brygady AK "Broda 53".

  • 1.9

    Gen. Kazimierz Sosnkowski. Fot. NAC

    Rozkaz Naczelnego Wodza gen. Kazimierza Sosnkowskiego do żołnierzy AK, zawierający ostrą krytykę postawy zachodnich aliantów wobec Powstania Warszawskiego i Polski.

  • 2.9

    Powstanie Warszawskie: Upadło Stare Miasto. Powstańcy zdobyli gmach YMCA przy ul. Konopnickiej. Niemcy zajęli Sadybę.

  • 6.9

    Powstanie warszawskie: Padły ostatnie punkty polskiego oporu na Powiślu. W szpitalu na rogu ulic Tamki i Smulikowskiego Niemcy rozstrzelali rannych powstańców oraz ich kapelana o. Michała Czartoryskiego.

  • 6.9

    Dekret PKWN o reformie rolnej.

  • 8.9

    Ada Rusowicz. Fot. PAP/CAF

    W Wilnie urodziła się Ada Rusowicz, piosenkarka, wokalistka zespołu Niebiesko-Czarni.

  • 8.9

    W Bodzechowie niedaleko Ostrowca Świętokrzyskiego urodziła się Mira Kubasińska, piosenkarka, legenda polskiego rocka i bluesa; wykonawczyni m.in. przebojów "Gdybyś kochał, hej" i "Na drugim brzegu tęczy"; największą sławę zdobyła w latach 60 i 70. występując z zespołem Breakout.

  • 10.9

    Utworzony został Zarząd Informacji Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego. Szefem Zarządu został płk Piotr Kożuszko.

  • 11.9

    W Quebec rozpoczęła się konferencja z udziałem premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla i prezydenta USA Franklina D. Roosevelta, poświęcona m.in. kwestii okupacji Niemiec.

  • 13.9

    Po raz pierwszy samoloty sowieckie dokonały rzutów z bronią i żywnością dla walczących w śródmieściu Warszawy powstańców.

  • 14.9

    Wojska sowieckie wspólnie z 1. Armią Wojska Polskiego zajęły prawobrzeżną część Warszawy.

  • 14.9

    Gen. Stanisław Maczek. Fot. NAC

    1. Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka zdobyła Gandawę.

  • 15.9

    Andrzej Romocki ps. Morro. Fot. IPN

    W powstaniu warszawskim poległ Andrzej Romocki „Morro”, harcerz Szarych Szeregów, kapitan AK, dowódca 2 kompanii „Rudy” batalionu „Zośka”; odznaczony Orderem Virtuti Militari.

  • 16.9

    Początek walk 3. Dywizji Piechoty 1. Armii WP o przyczółki warszawskie na lewym brzegu Wisły (16-23 września).

  • 17.9

    W Bressanone we Włoszech urodził się Reinhold Messner, himalaista, który jako pierwszy zdobył Koronę Himalajów - wszystkie 14 ośmiotysięczników w Himalajach i Karakorum.

  • 17.9

    Gen. Stanisław Sosabowski. Źródło: Wkimedia Commons

    Pod kryptonimem "Market Garden" rozpoczęła się największa operacja powietrznodesantowa II wojny światowej z udziałem m.in. Samodzielnej Brygady Spadochronowej pod dowództwem gen. Stanisława Sosabowskiego

  • 18.9

    Gen. Stanisław Sosabowski. Fot. NAC

    Początek walk Samodzielnej Brygady Spadochronowej gen. Stanisława Sosabowskiego pod Arnhem.

  • 18.9

    Powstanie Warszawskie: Nad Warszawą pojawiło się ponad 100 amerykańskich samolotów B-17, które dokonały zrzutów.

  • 22.9

    Armia Czerwona zajęła Tallin.

  • 23.9

    Początek wizyty w Moskwie delegacji PKWN z Bolesławem Bierutem na czele.

  • 24.9

    Powstanie warszawskie: Niemcy zdobyli przyczółek czerniakowski, broniony przez powstańców i żołnierzy LWP, mordując następnie ok. 200 rannych.

  • 25.9

    Eugeniusz Lokajski. Fot. PAP/B. Zborowski

    W czasie Powstania Warszawskiego zginął ppor. AK Eugeniusz Lokajski "Brok", przedwojenny lekkoatleta, w latach 30. należący do światowej czołówki oszczepników, olimpijczyk z Berlina (1936); autor ponad 850 fotografii dokumentujących walkę i życie codzienne warszawskich powstańców.

  • 25.9

    Adolf Hitler podpisał dekret o powołaniu "niemieckiego Volkssturmu" - zbrojnej formacji obrony terytorialnej, która miała objąć wszystkich mężczyzn zdolnych do noszenia broni od 16 do 60 roku życia.

  • 27.9

    Kapitulacja powstańców warszawskich walczących na Mokotowie.

  • 28.9

    W Kolinie urodził się Milosz Zeman, przewodniczący Czeskiej Partii Socjaldemokratycznej (1993-2001), premier Czech w latach 1998-2002; od marca 2013 r. prezydent Czech, wybrany jako pierwszy w wyborach powszechnych.

  • 28.9

    W Moskwie rozpoczęły się rozmowy delegacji KRN i PKWN z władzami sowieckimi.

  • 29.9

    Pod Jaktorowem wojska niemieckie rozbiły Grupę Armii Krajowej „Kampinos”; w walkach poległo około 100 żołnierzy AK, wśród nich dowódca mjr Alfons Kotowski „Okoń”, około 200 zostało rannych; straty niemieckie: około 200 zabitych i rannych.

  • 30.9

    Prezydent RP na uchodźstwie Władysław Raczkiewicz zwolnił ze stanowiska Naczelnego Wodza gen. Kazimierza Sosnkowskiego i powołał na to stanowisko gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego.

  • 30.9

    Kapitulacja powstańców warszawskich walczących na Żoliborzu.

  • 2.10

    Komendant Główny AK gen. T. Komorowski "Bór" i gen. E. Von dem Bach Zalewski. Ożarów Mazowiecki, 10.1944 r. Fot. PAP

    Upadek powstania warszawskiego; w Ożarowie przedstawiciele KG AK płk Kazimierz Iranek-Osmecki "Jarecki" i ppłk Zygmunt Dobrowolski "Zyndram" podpisali w kwaterze SS-Obergruppenfuehrera Ericha von dem Bacha układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie.

  • 4.10

    Gen. Tadeusz Komorowski "Bór". Fot. PAP

    Gen. Tadeusz Komorowski "Bór", przed pójściem do niemieckiej niewoli, poinformował drogą radiową Okręgi AK o mianowaniu gen. Leopolda Okulickiego swoim następcą na stanowisku Komendanta Głównego AK.

  • 4.10

    We Lwowie urodził się Józef Szaniawski, politolog, sowietolog, publicysta, dziennikarz; w latach 1970-1985 redaktor PAP; od 1973 r. współpracował z Radiem Wolna Europa; aresztowany za działalność niepodległościową w 1985 r. i skazany przez sąd wojskowy na 10 lat więzienia; uniewinniony przez Sąd Najwyższy, wyszedł na wolność w grudniu 1989 r.; zginął w Tatrach w 2012 r.

  • 5.10

    W Gdowie urodził Andrzej Zieliński, kompozytor, pianista i wokalista zespołu Skaldowie.

  • 7.10

    Dekret PKWN o powołaniu Milicji Obywatelskiej. Na czele MO stanął Franciszek Jóźwiak.

  • 7.10

    Dekret PKWN o utworzeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego.

  • 7.10

    Henryk Mandelbaum, były więzień Sonderkommando w KL Auschwitz. Fot. PAP/A. Grygiel

    W niemieckim obozie Auschwitz wybuchł bunt Żydów z Sonderkommando, oddziału, który Niemcy zmuszali do prac przy usuwaniu ciał osób zamordowanych w komorach gazowych; w walce zginęło około 250 więźniów, około 200 zostało schwytanych, a następnie rozstrzelanych; wydarzenia te były największym w historii obozu powstaniem więźniów.

  • 7.10

    Podziemie niepodległościowe przeprowadziło udaną akcją odbicia więźniów politycznych w Zamościu i Rzeszowie.

  • 9.10

    Sowiecki gen. Stanisław Popławski zastąpił na stanowisku dowódcy 1 Armii WP gen. Zygmunta Berlinga.

  • 11.10

    W Krakowie zmarł Józef Kałuża, piłkarz, trener, działacz sportowy, 16-krotny reprezentant Polski, trener reprezentacji olimpijskiej z 1936 roku.

  • 12.10

    Pierwsza masowa dezercja w LWP: nocy z 12 na 13 października z 31 pułku piechoty 7 Dywizji Piechoty zdezerterowało 636 żołnierzy.

  • 13.10

    Wojska brytyjskie i greckie wkroczyły do Aten.

  • 13.10

    Stanisław Mikołajczyk Fot.PAP/CAF

    W Moskwie odbyły się rozmowy z udziałem władz sowieckich, brytyjskiego premiera Winstona Churchilla, premiera Stanisława Mikołajczyka i przedstawicieli PKWN.

  • 14.10

    Erwin Rommel. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    W Herrlingen niedaleko Ulm niemiecki feldmarszałek Erwin Rommel, jeden z uczestników spisku na życie Adolfa Hitlera w lipcu 1944 r., po przedstawieniu mu dowodów potwierdzających jego związek z zamachem na przywódcę III Rzeszy, popełnił samobójstwo; Rommel był dowódcą Afrika Korps (1941-1943), a w latach 1943-1944 dowodził niemieckimi wojskami we Włoszech i Francji.

  • 15.10

    Na warszawskiej Pradze ukazał się pierwszy numer "Życia Warszawy".

  • 15.10

    II wojna światowa: Regent Węgier admirał Miklos Horthy proklamował zawieszenie broni z aliantami; decyzja ta wywołała zdecydowaną kontrakcję Niemiec: Horthy został zmuszony do powołania na premiera przywódcy węgierskich strzałokrzyżowców – Ferenca Szalasiego, a następnie do złożenia dymisji.

  • 17.10

    Zenon Przesmycki. Fot. CBN Polona

    W Warszawie zmarł Zenon Przesmycki, ps. Miriam, Jan Żagiel, poeta, krytyk literacki, tłumacz, wydawca, jeden z twórców programu Młodej Polski.

  • 18.10

    W Częstochowie zastrzelony został płk Stanisław Nakoniecznikoff-Klukowski, ps. Kmicic, komendant główny Narodowych Sił Zbrojnych (1944); powodem zabójstwa był prawdopodobnie popierany przez niego plan podporządkowania NSZ Armii Krajowej.

  • 20.10

    II wojna światowa: Wojska amerykańskie wylądowały na wyspie Leyte w środkowych Filipinach.

  • 20.10

    II wojna światowa: Wojska sowieckie razem z jugosłowiańskimi wkroczyły do Belgradu.

  • 21.10

    II wojna światowa: W Prusach Wschodnich w Nemmersdorfie (obecnie Majakowskoje w obwodzie kaliningradzkim) wojska sowieckie dokonały masakry ludności cywilnej.

  • 23.10

    Pomnik Marii Curie-Skłodowskiej na terenie UMCS. Fot. PAP/W. Pacewicz

    W Lublinie utworzono Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej; obecnie to największa uczelnia publiczna we wschodniej Polsce

  • 23.10

    W Zatoce Leyte na Filipinach, rozpoczęła się kilkudniowa bitwa morska, jedna z największych w historii, w której amerykańska flota złamała morską potęgę Japonii; w bitwie tej po raz pierwszy flotę USA atakowali kamikadze – japońscy piloci samobójcy.

  • 24.10

    W Paryżu zmarł Louis Renault, przemysłowiec, konstruktor, jeden z pionierów motoryzacji; współzałożyciel firmy Renault.

  • 29.10

    Magdalena Zawadzka. Fot. PAP/L. Szymański

    W Filipowicach koło Krzeszowic urodziła się Magdalena Zawadzka, aktorka, znana m.in. z roli Basi Wołodyjowskiej w filmie „Pan Wołodyjowski” oraz serialu „Przygody Pana Michała”.

  • 29.10

    Gen. Stanisław Maczek. Fot. NAC

    1 Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka wkroczyła do Bredy.

  • 29.10

    W Taszkencie urodził się Michaj Burano, piosenkarz, w latach 60. wokalista zespołu Niebiesko-Czarni.

  • 30.10

    Dekret PKWN „O ochronie państwa”, przewidujący wysokie kary dla „wrogów demokratycznego ustroju”.

  • 1.11

    Na zaproszenie władz Nowej Zelandii z Persji do Wellington przybyła grupa 732 w większości osieroconych polskich dzieci oraz ich 102 opiekunów; byli oni ofiarami sowieckich deportacji z lat 1940-1941, w 1942 r. znaleźli się wśród ewakuowanych z ZSRS do Persji wraz z Armią Polską gen. Władysława Andersa.

  • 2.11

    W Żyrardowie zmarł Karol Irzykowski, krytyk literacki, pisarz.

  • 4.11

    Maria Rodziewiczówna. Fot. NAC

    W Żelaznej koło Skierniewic zmarła Maria Rodziewiczówna, pisarka, autorka powieści „Lato leśnych ludzi”, "Dewajtis", "Między ustami a brzegiem pucharu".

  • 4.11

    W Lublinie powstał Centralny Komitet Żydów Polskich.

  • 7.11

    W Tokio powieszony został Richard Sorge, komunista niemiecki, sowiecki agent; w latach 30. "pod przykryciem" niemieckiego dziennikarza i członka NSDAP był szefem siatki wywiadowczej na terenie Japonii; zdobył m.in. informację o dacie niemieckiego ataku na ZSRS; aresztowany przez Japończyków w 1941 r.

  • 7.11

    W wyborach prezydenckich w USA zwyciężył urzędujący prezydent Franklin D. Roosevelt, którego wybrano na czwartą kadencję.

     

  • 12.11

    W Tromso u wybrzeży Norwegii brytyjskie samoloty zatopiły niemiecki pancernik "Tirpitz" - największy obok bliźniaczego "Bismarcka" okręt w historii Kriegsmarine; zginęło około 1400 marynarzy.

  • 12.11

    NKWD aresztowało Bolesława Piaseckiego wraz z innymi członkami Konfederacji Narodu.

  • 16.11

    PKWN wydał dekret "O przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa".

  • 18.11

     Eustachy Rylski. Fot. PAP/T. Gzell

    W Nawojowej koło Nowego Sącza urodził się Eustachy Rylski, prozaik, dramaturg, scenarzysta; autor powieści „Człowiek w cieniu”, „Warunek”.

     

  • 22.11

    Dekret PKWN o utworzeniu Przedsiębiorstwa Państwowego „Polskie Radio”.
     

  • 24.11

    Pierwszy wielki nalot nocny amerykańskich bombowców na Tokio.

  • 24.11

    Stanisław Mikołajczyk. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    Stanisław Mikołajczyk ustąpił z funkcji premiera rządu RP na uchodźstwie; jego następcą został Tomasz Arciszewski.

  • 24.11

    W Barwałdzie Średnim koło Wadowic doszło do katastrofy kolejowej, w wyniku której zginęło około 130 osób, a ponad 100 zostało rannych.

  • 27.11

    Niemiecki obóz koncentracyjny na Majdanku. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    W Lublinie rozpoczął się pierwszy proces niemieckich zbrodniarzy - funkcjonariuszy obozu koncentracyjnego na Majdanku.

  • 29.11

    Tomasz Arciszewski. Źródło: NAC

    Tomasz Arciszewski objął stanowisko premiera RP na uchodźstwie.

  • 2.12

    W Lublinie ukazało się pierwsze wydanie Polskiej Kroniki Filmowej.

  • 2.12

    W Bellagio we Włoszech zmarł Filippo Marinetti, pisarz, autor pierwszego manifestu futurystycznego (1909); zwolennik faszyzmu i Benito Mussoliniego.

  • 5.12

    W Mińsku Mazowieckim zmarł Julian Grobelny, działacz PPS; w latach 1943-1944 przewodniczący Rady Pomocy Żydom "Żegota".

  • 7.12

    W Chicago podpisana została „Konwencja o międzynarodowym lotnictwie cywilnym”.

  • 11.12

    W Lithonii w stanie Georgia urodziła się Brenda Lee, piosenkarka.

  • 13.12

    W Neuilly-sur-Seine zmarł Wassily Kandinsky, malarz, grafik, teoretyk sztuki.

  • 15.12

    Nad kanałem La Manche zaginął samolot, którym leciał Glenn Miller, kompozytor, puzonista; założyciel słynnej Glenn Miller Orchestra; od 1942 r. kierował reprezentacyjną orkiestrą Sił Powietrznych USA.

  • 17.12

    Masakra w Malmedy. Zbrodnia wojenna dokonana przez niemieckich żołnierzy z Waffen SS na 80 amerykańskich jeńcach wojennych w okolicach Malmedy we wschodniej Belgii.

  • 21.12

    Leopold Okulicki. Źródło: IPN

    Gen. Lepold Okulicki został mianowany przez prezydenta RP Władysława Raczkiewicza komendantem Armii Krajowej.

     

  • 23.12

    Niemcy dokonali masakry wsi Ochotnica Dolna k. Nowego Targu. W ramach tzw. Krwawej Wigilii zginęło 56 osób, w tym wiele kobiet i dzieci.

  • 26.12

    Operacja Freston – w nocy z 26 na 27 grudnia w okolicach Częstochowy Brytyjczycy dokonali ostatniego zrzutu cichociemnych do okupowanej Polski.

  • 29.12

    W Aszchabadzie zmarł Juliusz Gardan, reżyser i scenarzysta, twórca filmów „Trędowata”, „Doktor Murek”.

  • 30.12

    W Vezelay zmarł Romain Rolland, francuski pisarz, autor powieści „Jan Krzysztof”; laureat literackiej Nagrody Nobla w 1915 r.

  • 31.12

    Edward Osóbka-Morawski. Fot.PAP

    Krajowa Rada Narodowa powołała w miejsce PKWN Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej, na jego czele stanął Edward Osóbka-Morawski.

Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL