Daty

Kalendarz dat

1944

  • 1.1

    Michał Rola-Żymierski. Fot. PAP/CAF/J. Baranowski

    Dekretem Krajowej Rady Narodowej utworzono Armię Ludową, jej dowódcą mianowany został Michał Żymierski.

  • 3.1

    W nocy z 3 na 4 stycznia wojska 1 Frontu Ukraińskiego przekroczyły w okolicach Sarn na Wołyniu granicę II Rzeczypospolitej.

  • 3.1

    W Magdeburgu-Sohlen (Niemcy) urodził Henryk Dederko, reżyser filmowy, twórca filmów dokumentalnych.

  • 3.1

    W okolicach Rijeki w walkach z partyzantami zginął SS-Hauptsturmfuehrer Franz Reichleitner, nazistowski zbrodniarz, komendant obozu zagłady w Sobiborze od września 1942 r. do jego likwidacji w październiku 1943 r.

  • 4.1

    W miejscowości Sarny na Wołyniu wojska sowieckie przekroczyły przedwojenną granicę Polski; Rząd RP w Londynie wydał ofertę współpracy z Sowietami w walce z III Rzeszą i wyraził nadzieję, że ZSRR uszanuje prawa i interesy Rzeczypospolitej i jej obywateli na zajmowanych terenach.

  • 9.1

    Kazimierz Pużak. Fot. NAC

    W Warszawie przedstawiciele najważniejszych stronnictw politycznych uznających rząd RP w Londynie powołali Radę Jedności Narodowej; jej przewodniczącym został jeden z przywódców PPS-WRN Kazimierz Pużak "Bazyli".

  • 11.1

    W Podszkodziu niedaleko Ostrowca Świętokrzyskiego urodził się Maciej Damięcki, aktor, zagrał w takich filmach jak „Rzeczpospolita babska”, „Tajemnica Enigmy”, a także w serialach TV m.in. „Stawka większa niż życie”, „Czas honoru”, „Bodo”.

  • 12.1

    W Gliwicach urodził się Gerard Wilk, tancerz, choreograf, pedagog.

  • 13.1

    W Warszawie w wyniku egzekucji dokonanych przez władze niemieckie zginęło ponad 300 osób, większość z nich została zamordowana w ruinach getta.

  • 16.1

    W Łodzi urodził się Andrzej Niemczyk, siatkarz, trener, selekcjoner reprezentacji kobiet w siatkówce, z którą zdobył dwa złote medale mistrzostw Europy (2003, 2005).

  • 24.1

    Katyń massacre. Źródło: Wikimedia Commons

    Sowiecka komisja prof. Nikołaja Burdenki po ekshumacji 925 odpowiednio spreparowanych ciał polskich oficerów ogłosiła, że zbrodni w Katyniu dokonali Niemcy między wrześniem a grudniem 1941 r.

  • 26.1

    W Brzózie niedaleko Kozienic urodził się Antoni Janusz Pastwa, rzeźbiarz, pedagog.

  • 27.1

    Pod naporem Armii Czerwonej Niemcy ostatecznie zwinęli trwające 900 dni oblężenie Leningradu; liczbę mieszkańców miasta, którzy zmarli w tym czasie z głodu, szacuje się na ponad 750 tys.

  • 29.1

    W Grodkowicach pod Krakowem oddziały Kedywu Armii Krajowej dokonały nieudanego zamachu na pociąg generalnego gubernatora Hansa Franka.

  • 31.1

    W Warszawie zmarła Stefania Sempołowska, działaczka społeczna i oświatowa, pedagog, publicystka, pisarka.

  • 1.2

    Gen. Franz Kutschera, dowódca SS i policji dystryktu warszawskiego. Źródło: Wikimedia Commons

    Specjalny oddział Kedywu Komendy Głównej AK "Pegaz" (późniejszy "Parasol") wykonał wyrok śmierci na "kacie Warszawy" gen. Franzu Kutscherze, dowódcy SS i policji dystryktu warszawskiego.

  • 2.2

    W odwecie za zastrzelenie dowódcy SS i policji dystryktu warszawskiego gen. Franza Kutschery, Niemcy dokonali w Warszawie egzekucji około 300 osób. 

  • 2.2

    W powiecie janowskim Niemcy spalili sześć wsi, a ich mieszkańców wymordowali; w pacyfikacji zginęło od 800 do 1300 Polaków.

  • 3.2

    W Warszawie, w odwecie za zastrzelenie przez oddział Kedywu Komendy Głównej AK dowódcy SS i policji dystryktu warszawskiego gen. Franza Kutschery, Niemcy rozstrzelali w ruinach getta 160 osób. 

  • 3.2

    Przebywający w opactwie Hautecombe we Francji prymas Polski kard. August Hlond został aresztowany przez Gestapo, a następnie przewieziony do Paryża; po dwóch miesiącach internowania uwolniły go wojska amerykańskie.

  • 4.2

    W Kałęczewie k. Łodzi urodził się Stefan Niesiołowski, entomolog, działacz opozycji antykomunistycznej; współzałożyciel organizacji Ruch (1965); w 1971 r. skazany na siedem lat więzienia za "czynienie przygotowań do obalenia ustroju socjalistycznego przemocą"; od 1977 r. członek ROPCiO; od 1980 r. w NSZZ "Solidarność", w Zarządzie Regionu Ziemia Łódzka; internowany w stanie wojennym; działacz podziemnej "S"; współzałożyciel ZChN (1989); poseł, senator; polityk Platformy Obywatelskiej, od września 2016 r. członek koła poselskiego Europejscy Demokraci.

  • 7.2

    Antoni Wit. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    W Krakowie urodził się Antoni Wit, dyrygent; w latach 1997–2014 profesor Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie.

  • 11.2

    W Warszawie rozstrzelana przez Niemców została Ewa Pohoska, pisarka, publicystka, związana z grupą literacką „Płomienie”, założycielka pisma „Droga”, żołnierz Armii Krajowej.

  • 11.2

    W Warszawie na balkonach domu przy ul. Leszno Niemcy powiesili ciała 27 więźniów Pawiaka. 

  • 13.2

    Jan Peszek. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    W Szreńsku na Mazowszu urodził się Jan Peszek, aktor, reżyser teatralny, profesor krakowskiej PWST; związany ze Starym Teatrem w Krakowie; występował m.in. w spektaklach Kazimierza Dejmka, Jerzego Jarockiego, Andrzeja Wajdy, Jerzego Grzegorzewskiego, Krystiana Lupy i Grzegorza Jarzyny; współpracował również z Bogusławem Schaefferem ("Kwartet dla 4 aktorów", "Scenariusz dla nie istniejącego, lecz możliwego aktora instrumentalnego"); zagrał w kilkudziesięciu filmach, m.in. "Pożegnanie jesieni”, "Spis cudzołożnic", "Śmierć jak kromka chleba" "Ubu Król" i "Hiszpanka".

  • 15.2

    Początek drugiej bitwy o Monte Cassino, w której wziął udział korpus nowozelandzki oraz jednostki hinduskie; pomimo wsparcia artylerii i lotnictwa, które przed atakiem zrzuciło na wzgórze klasztorne 576 ton bomb, również i to natarcie nie przyniosło powodzenia.

  • 21.2

    Florian Marciniak. Fot. Wikimedia Commons

    W obozie koncentracyjnym Gross-Rosen zamordowany został harcmistrz Florian Marciniak, współzałożyciel i Naczelnik Szarych Szeregów (1939-1943). 

  • 22.2

    Premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill występując w Izbie Gmin poparł sowieckie postulaty w sprawie polskiej granicy wschodniej. 

  • 22.2

    W ruinach warszawskiego getta rozstrzelany został Bronisław Ziemięcki, polityk, działacz PPS, poseł na Sejm i minister rządów II RP, w latach 1927-33 prezydent Łodzi.

  • 22.2

    W Gawłowie pod Sochaczewem urodził się Ryszard Bugaj, ekonomista, działacz opozycji demokratycznej; współpracownik KOR; członek Zarządu Regionu Mazowsze NSZZ "S" (1980-1981), jeden z głównych ekspertów ekonomicznych Solidarności; w stanie wojennym internowany; działacz podziemnej Solidarności; uczestnik obrad Okrągłego Stołu; poseł na Sejm (1989-1997); współzałożyciel i przywódca "Solidarności Pracy" (1990); przewodniczący Unii Pracy (1993-1997).

  • 26.2

    Organizacja Małego Sabotażu "Wawer" rozlepiła w Warszawie plakaty z fikcyjnym zarządzeniem ewakuacji ludności niemieckiej z Generalnego Gubernatorstwa. 

  • 28.2

    Gubernator Hans Frank przechodzi przed oddziałem ochotników SS "Galizien" we Lwowie. 06.1943. Fot. NAC

    We wsi Huta Pieniacka położonej w pow. złoczowskim w województwie tarnopolskim, zamieszkanej przez ludność polską, doszło do zbrodni, której sprawcami, według ustaleń IPN, byli żołnierze 4. Pułku rekrutującego się z Ukraińców Dywizji SS "Galizien"; według różnych danych w Hucie Pieniackiej zamordowano od 600 do 1200 osób.

  • 28.2

    W Łodzi urodził się Wojciech Marczewski, reżyser, scenarzysta, pedagog; autor filmów "Zmory", "Dreszcze", "Ucieczka z kina Wolność", "Weiser".

  • 3.3

    W Okółku na Podlasiu urodziła się Maria Nurowska, pisarka, scenarzystka, autorka m.in. powieści „Hiszpańskie oczy”,  „Rosyjski kochanek”, „Mój przyjaciel zdrajca” oraz cyklu „Panny i wdowy”.

  • 7.3

    Komenda Główna AK i Dowództwo Główne NSZ podpisały umowę o scaleniu obu organizacji. 

  • 7.3

    W Warszawie przy ul. Grójeckiej 77 Niemcy odkryli bunkier „Krysia”, w którym ukrywało się ok. 40 Polaków pochodzenia żydowskiego, wśród nich Emanuel Ringelblum, działacz Oneg Szabat, kronikarz warszawskiego getta. Wszystkich aresztowanych oraz ich polskich opiekunów rozstrzelano kilka dni później w ruinach getta.

  • 7.3

    W Skierniewicach urodziła się Ewa Milde, aktorka teatralna i filmowa, znana m.in. z filmów „Gościnny występ”, „Tylko Beatrycze”, „Miś”.

  • 8.3

    Waldemar Łysiak. Fot. PAP/CAF/P. Kopczyński

    W Warszawie urodził się Waldemar Łysiak, pisarz, publicysta, autor m.in. książek poświęconych epoce napoleońskiej, a także historii sztuki.

  • 10.3

    Emanuel Ringelblum. Fot. Wikimedia Commons

    W ruinach warszawskiego getta Niemcy rozstrzelali Emanuela Ringelbluma - historyka, działacza społecznego i politycznego związanego z partią Poalej Syjon-Lewica, organizatora Podziemnego Archiwum Getta - zwanego Archiwum Ringelbluma.

  • 10.3

    W Moskwie komunistyczny Związek Patriotów Polskich utworzył agencję prasową Polpress.

  • 12.3

    W Palikrowach w powiecie Brody ukraińscy nacjonaliści zamordowali około 360 osób narodowości polskiej.

  • 15.3

    Deklaracja Rady Jedności Narodowej "O co walczy Naród Polski?". 

  • 15.3

    Rozpoczęła się trzecia bitwa o Monte Cassino, w której uczestniczył korpus nowozelandzki, wspierany przez dywizję hinduską; po 11 dniach walk sprzymierzeni wycofali się, ponosząc ogromne straty.

  • 16.3

    Zygmunt Berling. Fot. PAP/CAF

    1. Korpus Polskich Sił Zbrojnych został przekształcony w 1. Armię Polską w ZSRS; dowództwo nad nią objął gen. Zygmunt Berling.

  • 22.3

    W Itzehoe (Niemcy) urodził się Jerzy Janeczek, aktor teatralny i filmowy, odtwórca roli Witii Pawlaka w serii filmów Sylwestra Chęcińskiego „Sami swoi”, Nie ma mocnych”, „Kochaj albo rzuć”.

  • 24.3

    Z niemieckiego obozu dla lotników Stalag Luft III w Żaganiu (niem. Sagan) w nocy z 24 na 25 marca uciekło 76 jeńców, m.in. 41 Brytyjczyków i sześciu Polaków. Ucieczka zakończyła się tragicznie, tylko trzej jeńcy odzyskali wolność - dwóch Norwegów i Holender. Pozostałych 73 schwytano. Pięćdziesięciu z nich, w tym sześciu Polaków, na specjalny rozkaz Hitlera zostało rozstrzelanych. 

  • 24.3

    Rodzina Ulmów. Fot. IPN

    W Markowej k. Łańcuta na Podkarpaciu niemieccy żandarmi zamordowali ośmioro Żydów z rodzin Didnerów, Grunfeldów i Goldmanów oraz ukrywających ich Józefa Ulmę oraz będącą w ostatnim miesiącu ciąży jego żonę Wiktorię; zabili też szóstkę dzieci Ulmów; najstarsza z rodzeństwa Stasia miała osiem lat.

  • 26.3

    Igor Mitoraj. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    W Oederan w Niemczech urodził się Igor Mitoraj, wybitny polski rzeźbiarz; jego dzieła znajdują się w kilkudziesięciu muzeach, fundacjach i siedzibach największych korporacji na świecie.

  • 12.4

    W Hucisku w powiecie Bóbrka w Galicji Wschodniej oddział UPA, wsparty przez członków samoobrony ukraińskiej (SKW), zamordował ponad 100 Polaków.

  • 17.4

    Gen. Czesław Młot-Fijałkowski. Fot. NAC

    W obozie jenieckim Murnau zmarł Czesław Młot-Fijałkowski, gen. WP, we wrześniu 1939 r. dowódca SGO "Narew".

  • 18.4

    W Bydgoszczy urodził się Jan Rulewski, działacz opozycji demokratycznej, więzień polityczny; w 1980 r. członek Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ "Solidarność", od 1981 r. w Tymczasowym Prezydium KKP, członek Komisji Krajowej; przewodniczący Zarządu Regionu Bydgoskiego NSZZ "S" (1981); w stanie wojennym internowany, a następnie aresztowany i oskarżony o "próbę obalenia przemocą ustroju PRL"; uwolniony na mocy amnestii w 1984 r.; poseł na Sejm w latach 1991-2001, od 2007 r. senator RP.

  • 18.4

    Ppłk Jan Kiwerski "Oliwa". Fot. NAC. Źródło: IPN

    Na Wołyniu w walce z Niemcami poległ ppłk Jan Kiwerski "Oliwa", dowódca 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej.

  • 21.4

    Zbrodnia wołyńska: Oddziały UPA dokonały masakry mieszkańców wsi Kuty nad Czeremoszem; ogółem w wyniku ukraińskich napadów na wieś trwających od marca 1944 r. zginęło około 200 Polaków i Ormian.

  • 23.4

    W Nowosybirsku urodziła się Anda Rottenberg, historyk sztuki, kuratorka wystaw i popularyzatorka sztuki współczesnej; w latach 1993-2001 kierowała Galerią Sztuki Zachęta w Warszawie.

  • 26.4

    Jan Stanisław Jankowski. 1926 r. Fot. NAC

    Prezydent RP Władysław Raczkiewicz mianował Delegata Rządu na Kraj Jana S. Jankowskiego wicepremierem i podpisał dekret o tymczasowej organizacji władz na obszarze Rzeczypospolitej.

  • 26.4

    Żołnierze oddziału "Pegaz" Kedywu Komendy Głównej AK zastrzelili w Warszawie na ul. Chocimskiej Erwina Groessera - pułkownika niemieckiej policji.

  • 1.5

    Icchak Kacenelson. Źródło: Wikimedia Commons

    W KL Auschwitz zamordowany został Icchak Kacenelson, żydowski poeta i dramaturg, autor poematu "Pieśń o zamordowanym żydowskim narodzie".

  • 3.5

    W nocy z 3 na 4 maja Odział Specjalny "Osjan" Kedywu Komendy Głównej AK zniszczył na wojskowym lotnisku na warszawskich Bielanach 5 niemieckich samolotów transportowych "Ju 52", a 3 inne ciężko uszkodził.

  • 4.5

    W Suchej na Pomorzu urodził się Edmund Wnuk-Lipiński, socjolog, nauczyciel akademicki, organizator i pierwszy dyrektor Instytutu Studiów Politycznych PAN (1990-1994) oraz Instytutu Spraw Publicznych (1995-1996); pisarz science fiction.

  • 6.5

    W Warszawie oddział dyspozycyjny "Pegaz" Kedywu Komendy Głównej AK dokonał nieudanego zamachu w Al. Szucha na SS-Sturmbannfuehrera Waltera Stamma, szefa warszawskiego Gestapo i zastępcę komendanta Policji Bezpieczeństwa i SD Dystryktu Warszawskiego.

  • 9.5

    II wojna światowa: Armia Czerwona zdobyła Sewastopol.

  • 11.5

    Leon Kozłowski. Fot. NAC

    W Berlinie podczas bombardowania zginął Leon Kozłowski, archeolog, prof. Uniwersytetu Lwowskiego; działacz BBWR, parlamentarzysta, minister reform rolnych (1930-1932); premier RP w latach 1934-1935; w czasie II wojny światowej więziony przez NKWD; od 1941 r. w armii gen. Władysława Andersa, z której zbiegł na stronę niemiecką, zgłaszając chęć kolaboracji; internowany przez Niemców.

  • 11.5

    Polscy żołnierze pod Monte Cassino. 05.1944. Fot. PAP/CAF

    Pierwsze natarcie II Korpusu Polskiego na Monte Cassino.

  • 12.5

    II wojna światowa: Kapitulacja ostatnich niemieckich oddziałów na Krymie.

  • 14.5

    W Modesto w stanie Kalifornia urodził się George Lucas, reżyser, producent, scenarzysta; twórca filmów z serii „Gwiezdne wojny".

  • 16.5

    Bunt Romów w obozie cygańskim KL Birkenau.

  • 16.5

    Teren b. niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    Początek deportacji do Auschwitz blisko 438 tys. Żydów z Węgier; których Niemcy zagazowali w komorach w Birkenau.

  • 16.5

    Urodził się Maciej Zembaty, poeta, satyryk, reżyser radiowy, muzyk, tłumacz poezji Leonarda Cohena.

  • 18.5

    Władze sowieckie rozpoczęły akcję deportacyjną Tatarów krymskich; według raportów NKWD do 20 maja 1944 r. deportowanych zostało około 180 tys. Tatarów, głownie do Uzbekistanu; 82 proc. wysiedlonych stanowiły kobiety i dzieci.

  • 18.5

    2 Korpus Polski w bitwie o Monte Cassino - Samodzielna 2 Brygada Pancerna. Fot. NAC

    Oddziały 2 Korpusu Polskiego zdobyły ruiny klasztoru benedyktynów na Monte Cassino; w czasie walk zginęło 923 polskich żołnierzy, 2931 zostało rannych, a 345 uznano za zaginionych; kilka dni później wojska alianckie przełamały linię Gustawa. 4 czerwca 1944 r. do Rzymu wkroczyły oddziały amerykańskie.

  • 19.5

    W Warszawie urodził się Marcin Król, historyk idei, publicysta, działacz opozycji demokratycznej, założyciel i redaktor naczelny niezależnego miesięcznika "Res Publica"; profesor Uniwersytetu Warszawskiego, autor książek "Style politycznego myślenia", "Józef Piłsudski. Ewolucja myśli politycznej", "Ład utajony", "Konserwatyści a niepodległość", "Bezradność liberałów", "Czego nas uczy Leszek Kołakowski", "Europa w obliczu końca", "Klęska rozumu", „Wielcy władcy” i „Byliśmy głupi”.

  • 20.5

    Wywiad AK zdobył, a następnie zbadał egzemplarz niemieckiego pocisku rakietowego V-2. Wyniki badań i najważniejsze części rakiety przekazano następnie do Wielkiej Brytanii.

  • 20.5

    Wywiad AK zdobył egzemplarz rakiety V-2.

  • 20.5

    W Sheffield urodził się Joe Cocker, wokalista rockowy, w 1969 r. wystąpił na Festiwalu Woodstock, gdzie wykonał swój pierwszy wielki przebój "With A Little Help From My Friends"; jego głos należy do najoryginalniejszych i najbardziej rozpoznawalnych w historii światowej muzyki.

  • 22.5

    Galicja Wschodnia: W Bryńcach Zagórnych, pow. Bóbrka, UPA zamordowała 120-145 Polaków.

  • 26.5

    Wręczenie sztandaru 1 Samodzielnej Brygadzie Spadochronowej. 06.1944. Fot. NAC

    Rząd RP na żądanie władz brytyjskich oddał bezwarunkowo Brygadę Spadochronową do dyspozycji alianckiego dowództwa.

  • 28.5

    W Buffalo w USA rozpoczęło się spotkanie polskich działaczy społecznych, w czasie którego utworzono Kongres Polonii Amerykańskiej. 

  • 31.5

    Na Wiśle w okolicach Machowa (woj. lubelskie) żołnierze Batalionów Chłopskich wspierani przez oddziały Armii Krajowej zatopili statek "Tannenberg" transportujący żołnierzy niemieckich.

  • 1.6

    Andrzej Rosiewicz. Fot. PAP/M. Sokołowski

    W Warszawie urodził się Andrzej Rosiewicz, piosenkarz, tancerz, kompozytor, choreograf.

  • 4.6

    Bronisław Czech. Fot. NAC

    W KL Auschwitz zmarł z wycieńczenia Bronisław Czech, najwszechstronniejszy polski narciarz w okresie międzywojennym, trzykrotny olimpijczyk, taternik, ratownik górski.

  • 4.6

    II wojna światowa: Wojska amerykańskie wkroczyły do Rzymu.

  • 5.6

    Stanisław Mikołajczyk.  Fot. PAP/CAF/Archiwum

    Wizytę w USA rozpoczął premier Stanisław Mikołajczyk; w czasie jej trwania trzykrotnie rozmawiał z prezydentem Franklinem Delano Rooseveltem.

  • 5.6

    Antoni Heda. Fot. PAP/J. Mazur

    W nocy z 5 na 6 czerwca oddział AK Antoniego Hedy "Szarego" uwolnił ponad 60 osób z niemieckiego więzienia w Końskich.

  • 5.6

    Józef Beck. Fot. NAC

    W Stanesti-Chirulesti w Rumunii zmarł Józef Beck, legionista, pułkownik WP, minister spraw zagranicznych (1932- 1939), jeden z najbliższych współpracowników marszałka Józefa Piłsudskiego.

  • 6.6

    Bernard L. Montgomery. Fot. Imperial War Museums. Źródło: Wikimedia Commons

    Siły zbrojne państw alianckich rozpoczęły lądowanie w Normandii - największą operację desantową II wojny św.; była ona częścią operacji "Overlord", otwierającej drugi front w Europie.

  • 10.6

    Niemieccy żołnierze z 2. Dywizji Pancernej SS „Das Reich” zamordowali 624 mieszkańców Oradour-sur-Glane we Francji, wśród nich 254 kobiety i 207 dzieci.

  • 10.6

    W Warszawie urodził się Wojciech Eichelberger, psycholog, popularyzator psychoterapii, autor książek „Kobieta bez winy i strachu”, „Pomóż sobie, daj światu odetchnąć”, „Zdradzony przez ojca”.

  • 11.6

    Początek walki partyzantów sowieckich, AL i AK z niemieckimi oddziałami w Lasach Janowskich i Puszczy Solskiej.

  • 13.6

    W Chungju w Korei Południowej urodził się Ban Ki-moon, minister spraw zagranicznych i handlu (2004-2006); od 2007 r. sekretarz generalny ONZ.

  • 13.6

    Na Londyn spadły pierwsze niemieckie pociski V1.

  • 15.6

    Oddział dyspozycyjny "A" Kedywu Okręgu Warszawskiego AK zastrzelił przy ul. Krasińskiego w Warszawie SS-Untersturmfuehrera Herberta Junka, komendanta więzienia na Pawiaku (1943-1944).

  • 16.6

    Jan Piwnik "Ponury". Źródło: pamięć.pl

    W Jewłaszach nad Niemnem w walce z Niemcami zginął Jan Piwnik "Ponury" - cichociemny, oficer "Wachlarza", szef Kedywu Okręgu Radomsko-Kieleckiego Armii Krajowej oraz legendarny dowódca partyzanckich zgrupowań walczących w Górach Świętokrzyskich i oddziału dywersyjnego na Nowogródczyźnie.

  • 17.6

    W Warszawie urodził się Adam Kreczmar, poeta, satyryk.

  • 20.6

    Litewska policja, współpracująca z Niemcami, dokonała pacyfikacji polskiej wsi Glinciszki na Wileńszczyźnie, mordując 38 Polaków.

  • 20.6

    W Warszawie żołnierze oddziału "993/W" Wydziału Bezpieczeństwa i Kontrwywiadu Oddziału II KG AK wykonali przez powieszenie wyrok śmierci na Eugeniuszu Świerczewskim, agencie Gestapo w wywiadzie AK i bezpośrednim sprawcy aresztowania Komendanta Głównego AK gen. Stefana Roweckiego "Grota".

  • 23.6

    Oddział V Brygady Wileńskiej AK w odwecie za zabicie przez litewską policję, współpracującą z Niemcami, 38 Polaków ze wsi Glinciszki na Wileńszczyźnie, zabił we wsi Dubinki 27 Litwinów.

  • 23.6

    Operacja Bagration: Armia Czerwona, siłami czterech frontów, wspierana dodatkowo przez oddziały partyzanckie, rozpoczęła operację białoruską, skierowaną przeciwko Grupie Armii "Mitte".

  • 23.6

    Litzmannstadt Getto. 1940 r. Fot. Bundesarchiv. Źródło: Wikimedia Commons

    Początek likwidacji getta w Łodzi (Litzmannstadt Getto); było drugim, co do wielkości, gettem utworzonym przez Niemców w Polsce, a jednocześnie tym, z którego ocalało najwięcej Żydów. Według różnych źródeł, spośród przebywających w nim ponad 200 tys. osób przeżyło od 5 do 12 tys.; ostatni transport odjechał z Łodzi do obozu Auschwitz-Birkenau 29 sierpnia 1944 r.

  • 29.6

    W Warszawie żołnierze 1. kompanii batalionu "Zośka" Kedywu KG AK uwolnili z więziennego Szpitala Jana Bożego przy ul. Bonifraterskiej kilkunastu więźniów politycznych.

  • 1.7

    Prezydent USA Franklin Delano Roosevelt. Fot. NAC

    W Bretton Woods w stanie New Hampshire rozpoczęła się konferencja monetarno-finansowa, w której uczestniczyli przedstawiciele 44 państw alianckich; efektem konferencji było powołanie Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju.

  • 3.7

    W Warszawie zmarł Adolf Nowaczyński, pisarz, publicysta, satyryk, działacz polityczny i społeczny; w okresie międzywojennym związany z obozem narodowo-demokratycznym.

  • 7.7

    Polscy i sowieccy żołnierze na ulicach Wilna 12 lipca 1944 r. Źródło: Wikipedia Commons

    Operacja Ostra Brama: Początek walk żołnierzy Wileńskiego i Nowogródzkiego Okręgu AK z Niemcami o Wilno; oddziały dowodzone przez płk. Aleksandra Krzyżanowskiego "Wilka" atakowały miasto wspólnie z Armią Czerwoną.

  • 8.7

    Niemcy dokonali ostatecznej likwidacji getta w Kownie wywożąc ok. 7 tys. Żydów do obozów koncentracyjnych Dachau i Stutthof; prawie tysiąc mieszkańców getta zginęło w czasie akcji likwidacyjnej.

  • 10.7

    Cmentarz na terenie b. niemieckiego obozu koncentracyjnego w Theresienstadt. Fot. PAP/EPA

    Początek likwidacji w KL Auschwitz-Birkenau tzw. rodzinnego obozu Theresienstadt, utworzonego dla Żydów z getta w Terezinie koło Pragi. W komorach gazowych Niemcy zamordowali około 7 tys. Żydów.

  • 11.7

    SS-Obergruppenfuhrer Wilhelm Koppe. Żródło: NAC

    W Krakowie żołnierze Armii Krajowej z oddziału "Parasol" dokonali nieudanego zamachu na wyższego dowódcę SS i policji w Generalnym Gubernatorstwie Wilhelma Koppe.

  • 12.7

    Gen. Tadeusz Bór-Komorowski. Fot. NAC

    Komendant Armii Krajowej gen. Tadeusz Komorowski "Bór" wydał rozkaz o wcieleniu do AK Batalionów Chłopskich i instrukcję "O stosunku do Sowietów".

  • 13.7

    Wojska sowieckie wspólnie z oddziałami Armii Krajowej zajęły Wilno.

  • 14.7

    W Milanówku w wyniku denuncjacji Gestapo aresztowało współpracowników Biura Informacji i Propagandy KG AK: Halinę Krahelską i prof. Marcelego Handelsmana.

  • 17.7

    Aleksander Krzyżanowski "Wilk". Fot. NAC

    NKWD podstępnie aresztowało dowódcę Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej płk. Aleksandra Krzyżanowskiego "Wilka", zaproszonego przez Sowietów na rozmowy dotyczące współpracy wojskowej pomiędzy Armią Czerwoną i AK. Oddziały AK okręgu wileńskiego przybyłe w rejon Miedniki-Turgiele-Taboryszki zostały otoczone i rozbrojone przez NKWD.

  • 18.7

    2 Korpus Polski po zakończeniu walk o Ankonę - Żołnierze przy zdobytym niemieckim niszczycielu czołgów Nashorn; na drugim planie czołg M4 Sherman. Fot. NAC

    Oddziały 2. Korpusu Polskiego dowodzonego przez gen. Władysława Andersa wyzwoliły portowe miasto Ankona nad Morzem Adriatyckim. Był to kolejny duży sukces bojowy Korpusu po zdobyciu dwa miesiące wcześniej Monte Cassino.

  • 18.7

    Urodził się Stanisław Gościniak, siatkarz, czterokrotny mistrz Polski w barwach Resovii, mistrz świata z roku 1974.

  • 18.7

    Adolf Bocheński. Źródło: MHP

    Pod Ankoną zginął Adolf Bocheński, pisarz i publicysta, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

  • 20.7

    W Wilczym Szańcu niedaleko Kętrzyna na Mazurach doszło do nieudanego zamachu na Adolfa Hitlera. Bezpośrednim wykonawcą zamachu był 36-letni pułkownik hrabia Claus Schenk von Stauffenberg, który po zamordowaniu Hitlera planował wraz z innymi współspiskowcami przejąć władzę w III Rzeszy.

  • 21.7

    Manifest Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN). Fot. PAP/CAF-Archiwum

    W Moskwie pod patronatem Stalina utworzony został Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN).

  • 21.7

    W Berlinie został rozstrzelany płk Claus von Stauffenberg, oficer Wehrmachtu, który dzień wcześniej dokonał nieudanego zamachu na Adolfa Hitlera w jego kwaterze polowej w Wilczym Szańcu w Prusach Wschodnich.

  • 21.7

    Krajowa Rada Narodowa powołała Ludowe Wojsko Polskie; przejmując zwierzchnictwo nad Armią Polską w ZSRR i podejmując decyzję o scaleniu Armii Ludowej i Armii Polskiej w ZSRR w jednolite Wojsko Polskie.

  • 22.7

    Plakat z tekstem manifestu PKWN. Fot. PAP

    Radio moskiewskie ogłosiło powstanie w zajętym przez Armię Czerwoną Chełmie Lubelskim Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Podało również tekst ogłoszonego przez PKWN manifestu. W rzeczywistości PKWN utworzono pod patronatem Stalina 21 lipca 1944 r. w Moskwie, a jego członkowie dotarli do Chełma Lubelskiego dopiero 27 lipca 1944 r.

  • 22.7

    Wojska niemieckie, na kilka godzin przed opuszczeniem Lublina, zamordowały ok. 300 Polaków i Żydów przetrzymywanych w więzieniu na lubelskim Zamku, w tym kobiety i dzieci.

  • 22.7

    W czasie konferencji w Bretton Woods w USA utworzony został Międzynarodowy Fundusz Walutowy.

  • 23.7

    W Chełmie Lubelskim ukazał się pierwszy numer dziennika PKWN "Rzeczpospolita", pod redakcją Jerzego Borejszy.

  • 23.7

    Współpracujący z Niemcami Ukraiński Legion Samoobrony dokonał pacyfikacji polskiej wsi Chłaniów i przyległych miejscowości w pow. krasnostawskim; w masakrze zginęło ponad 40 osób.

  • 23.7

    Armia Czerwona zajęła niemiecki obóz koncentracyjny na Majdanku, wyzwalając około tysiąca więźniów.

  • 23.7

    Oddziały Armii Krajowej, współdziałając z Armią Czerwoną, rozpoczęły walkę o Lwów.

  • 24.7

    Wojska 1 Frontu Białoruskiego zajęły Lublin.

  • 24.7

    W Lesie Grabińskim k. Iwonicza-Zdroju funkcjonariusze Gestapo i ukraińskiej formacji SS rozstrzelali 72 Polaków, przetrzymywanych wcześniej w więzieniu w Jaśle.

  • 25.7

    Operacja Most III – na improwizowanym lądowisku w okolicy wsi Wał Ruda wylądował samolot Dakota, na pokładzie którego przerzucono do Anglii m.in. Józefa Rettingera, Tomasza Arciszewskiego i Tadeusza Chciuka oraz zdobyte przez wywiad AK części rakiety V2.

  • 26.7

    Rząd sowiecki ogłosił, że uznaje PKWN za jedyną legalną władzę w Polsce.

  • 26.7

    W Warszawie Niemcy rozstrzelali działaczy komunistycznych: Pawła (Pinkusa) Findera -  przywódcę PPR oraz Małgorzatę Fornalską.

  • 27.7

    Armia Czerwona wkroczyła do Białegostoku.

  • 27.7

    Zarządzenie gubernatora Dystryktu Warszawskiego Ludwiga Fischera wzywające mieszkańców Warszawy do stawienia się następnego dnia do budowy umocnień.

  • 27.7

    Wojska 1 Frontu Białoruskiego po sforsowaniu Wisły zdobyły przyczółki w rejonie Magnuszewa i Puław.

  • 27.7

    Komendant Obszaru Lwów AK płk Władysław Filipkowski. Fot. Wikipedia Commons

    Oddziały AK wraz z oddziałami Armii Czerwonej zajęły Lwów; po opanowaniu miasta NKWD aresztowało komendanta płk. Władysława Filipkowskiego oraz wielu innych oficerów i żołnierzy AK.

  • 27.7

    Niemcy przystąpili do ewakuacji obozu koncentracyjnego przy ul. Gęsiej w Warszawie. Około 400 więźniów Żydów niezdolnych do marszu i chorych rozstrzelali.

  • 27.7

    W Lublinie NKWD aresztowało sztab Lubelskiego Okręgu AK oraz Delegata Rządu Władysława Cholewę.

  • 29.7

    Początek walk 1 Armii WP w rejonie Puław i Dęblina.

  • 29.7

    Ksiądz Stanisław Małkowski. Fot. PAP/L. Szymański

    W Woli Korytnickiej koło Węgrowa urodził się Stanisław Małkowski, ksiądz, socjolog, działacz opozycji antykomunistycznej, współpracownik KOR, ROPCiO oraz Komitetu Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej; uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 r.; kapelan podziemnej Solidarności w latach 1982-1989.

  • 30.7

    Z warszawskiego więzienia na Pawiaku wyruszyły ostatnie transporty do obozów koncentracyjnych. 1400 więźniów skierowano do obozu Gross-Rosen, a 400 osób do Ravensbruck.

  • 30.7

    Początek wizyty premiera Stanisława Mikołajczyka w Moskwie.

  • 31.7

    W trakcie samotnego lotu zwiadowczego nad Morzem Śródziemnym zginął Antoine de Saint-Exupery (prawdopodobnie został zestrzelony przez Niemców); pilot, pisarz, poeta, autor m.in. „Małego księcia”, „Ziemi, planety ludzi” oraz „Nocnego lotu”.

  • 31.7

    Płk Władysław Filipkowski. Fot. Wikimedia Commons

    NKWD aresztowało płk. Władysława Filipkowskiego, komendanta Obszaru Lwowskiego AK. Zwolniony z sowieckiego więzienia w 1947 roku, zmarł 3 lata później.

  • 31.7

    Gen. Tadeusz Komorowski „Bór”. Fot. PAP/Reprodukcja

    Komendant Główny AK gen. Tadeusz Komorowski "Bór" wydał dowódcy Okręgu AK Warszawa Miasto płk. Antoniemu Chruścielowi "Monterowi" rozkaz o rozpoczęciu 1 sierpnia 1944 r. o godz. 17.00 powstania w Warszawie.

  • 1.8

    W Warszawie urodził się Maciej Pietrzyk, aktor, malarz, poeta, satyryk; wykonawca i autor niezależnych piosenek, uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 r., w czasie którego skomponował muzykę do „Piosenki do córki”.

  • 1.8

    PKWN przeniósł się z Chełma do Lublina.

  • 1.8

    Powstańcza barykada. Warszawa, 1944 r. Fot. PAP/Reprodukcja

    O godz. 17.00 (godzina „W”) wybuchło powstanie warszawskie. Do pierwszych walk z Niemcami doszło na Żoliborzu już ok. godz. 14.00; na Woli i w Śródmieściu Północ - ok. 16.00.

  • 1.8

    Gen. Stanisław Maczek. 1944. Fot. NAC

    1. Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka wylądowała we Francji.

  • 2.8

    Powstanie Warszawskie: Powstańcy zdobyli gmach Poczty Głównej, Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych oraz Elektrownię na Powiślu.

  • 2.8

    Krystyna Krahelska. Fot. Wikipedia

    Powstanie warszawskie: w wyniku odniesionych ran zmarła Krystyna Krahelska "Danuta", sanitariuszka dywizjonu "Jeleń", poetka, autorka piosenki "Hej chłopcy, bagnet na broń!".

  • 2.8

    Gen. Stefan Rowecki. Fot. PAP/CAF

    Po wybuchu powstania warszawskiego, na specjalny rozkaz szefa SS Heinricha Himmlera, zamordowany został gen. Stefan Rowecki "Grot"; według ustaleń śledztwa przeprowadzonego przez IPN jego egzekucji dokonano pomiędzy 2 a 7 sierpnia 1944 r., prawdopodobnie na terenie krematorium obozu koncentracyjnego Sachsenhausen.

  • 2.8

    Powstanie warszawskie: Ukazał się pierwszy powstańczy numer pisma AK "Biuletyn Informacyjny".

  • 2.8

    W Krakowie urodziła się Ewa Braun, scenograf, dekoratorka wnętrz, wykładowca PWSFTviT w Łodzi; laureatka Oscara za scenografię i dekorację wnętrz do filmu "Lista Schindlera" Stevena Spielberga.

  • 2.8

    Likwidacja obozu cygańskiego w niemieckim obozie zagłady Auschwitz II-Birkenau.

  • 3.8

    Powstanie warszawskie: Powstańcy zdobyli gmach Dworca Pocztowego w Alejach Jerozolimskich.

  • 3.8

    Powstanie warszawskie: Niemieckie bombowce po raz pierwszy od wybuchu powstania zbombardowały Warszawę.

  • 3.8

    W Moskwie Stanisław Mikołajczyk spotkał się z Józefem Stalinem.

  • 4.8

    Anna Frank. Fot. PAP/EPA

    W okupowanym przez Niemców Amsterdamie Gestapo aresztowało ukrywającą się czteroosobową żydowską rodzinę Franków: Otto i Edith oraz ich córki Margot i Annę - autorkę dziennika, który stał się jednym z najważniejszych świadectw Holokaustu. Cała rodzina Franków została deportowana do KL Auschwitz ostatnim transportem, jaki dotarł z terenu okupowanej Holandii w ramach nazistowskiej akcji "ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej".

  • 4.8

    Krzysztof Kamil Baczyński. Fot. PAP/Archiwum

    Powstanie warszawskie: walcząc w szeregach batalionu "Parasol" poległ Krzysztof Kamil Baczyński, poeta, podharcmistrz Szarych Szeregów, żołnierz Armii Krajowej.

  • 4.8

    Powstanie warszawskie: Załogi polskich i brytyjskich samolotów dokonały pierwszych zrzutów nad walczącą Warszawą.

  • 5.8

    Powstanie Warszawskie: Żołnierze Batalionu "Zośka" uwolnili około 350 Żydów więzionych w obozie na "Gęsiówce".

  • 5.8

    Jędrzej Moraczewski. Fot. NAC

    W Sulejówku zmarł Jędrzej Moraczewski, inżynier, działacz socjalistyczny, poseł do austriackiej Rady Państwa (1907-1918); pierwszy premier niepodległej Polski (1918-1919), powołany przez Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego; minister robót publicznych (1925-1929); poseł na Sejm (1919-1930).

  • 5.8

    Oskar Dirlewanger. Fot. Wikimedia Commons, zbiory Bundesarchiv, Bild 183-S73495

    Brygada SS Dirlewangera wymordowała na warszawskiej Woli ok. 20 tys. ludzi; w następnych dniach liczba zamordowanych wzrosła do 40-60 tys.

  • 6.8

    W Moskwie rozpoczęły się rozmowy delegacji PKWN ze Stalinem i Mołotowem oraz negocjacje PKWN i Stanisława Mikołajczyka na temat utworzenia jednego ośródka władzy w Polsce.

  • 6.8

    W Lublinie NKWD aresztowało dowódcę 9 Dywizji Piechoty AK gen. Ludwika Bittnera.

  • 7.8

    Powstanie Warszawskie: Walki Zgrupowania "Radosław" na cmentarzach kalwińskim i ewangelickim.

  • 7.8

    Gen. Stanisław Maczek - 1 Dywizja Pancerna - ćwiczenia przed inwazją na kontynent. Lipiec 1944. Fot. NAC

    Początek bitwy pod Falaise, w której brała udział 1. Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka; w wyniku  walk do 21 sierpnia wojska alianckie zniszczyły większość niemieckich sił w Normandii.

  • 8.8

    Studio radiostacji powstańczej "Błyskawica" Fot.Wikimedia Commons

    Powstanie Warszawskie: Z walczącej stolicy rozpoczęła nadawanie radiostacja Armii Krajowej "Błyskawica". "Halo, tu mówi +Błyskawica+! Stacja nadawcza Armii Krajowej w Warszawie, na fali 32, 8 oraz 52, 1 m. Duch Warszawy jest wspaniały" - to pierwsze słowa, jakie na falach "Błyskawicy" popłynęły w eter.

  • 8.8

    Juliusz Kaden-Bandrowski. Fot.PAP/J.Ochoński, T.Prażmowski

    Powstanie warszawskie: W wyniku odniesionych ran zmarł Juliusz Kaden-Bandrowski, żołnierz Legionów Polskich, pisarz, autor powieści: "Generał Barcz", "Czarne skrzydła" i "Mateusz Bigda".

  • 9.8

    Początek bitwy pod Studziankami, w której wzięła udział 1. Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte.

  • 9.8

    W Moskwie premier RP Stanisław Mikołajczyk prowadził rozmowy z Józefem Stalinem.

  • 10.8

    Dekret Prezydium Rady Najwyższej ZSRS o amnestii dla uwięzionych w Związku Sowieckim obywateli polskich.

  • 11.8

    Powstanie Warszawskie: Powstańcy opuścili Redutę Wawelską na Ochocie. Opanowanie Woli przez oddziały niemieckie. Odwrót Zgrupowania "Radosław" w kierunku Starego Miasta.

  • 11.8

    Na Kielecczyźnie pod dowództwem kpt. Antoniego Dąbrowskiego-Szackiego "Bohuna" powstała Brygada Świętokrzyska NSZ.

  • 12.8

    W Krakowie w wieku 99 lat zmarł jeden z ostatnich powstańców styczniowych ppor. Tomasz Chmieliński.

  • 12.8

    Powstanie warszawskie: Niemcy odbili z rąk polskich gmachy Dyrekcji Wodociągów i Kanalizacji, Starostwa Grodzkiego Śródmiejsko-Warszawskiego, a także Wojskowy Instytut Geograficzny, Miejski Instytut Higieny i Dom Turystyczny.

  • 13.8

    Antoni Kocjan. Fot. NAC

    W więzieniu na Pawiaku rozstrzelany został przez Niemców Antoni Kocjan, konstruktor lotniczy, pilot; w czasie II wojny światowej w wywiadzie lotniczym ZWZ-AK.

  • 13.8

    Wrak niemieckiego opancerzonego transportera, który wybuchł 13 sierpnia 1944 r. na Podwalu. Źródło: Wikimedia Commons

    Powstanie warszawskie: eksplozja niemieckiego transportera z ładunkami wybuchowymi zdobytego przez powstańców; na ul. Kilińskiego zginęło co najmniej 300 osób.

  • 14.8

    Powstanie warszawskie: w czasie walk o Uniwersytet Warszawski powstańcy zdobyli transporter opancerzony z Dywizji SS "Wiking", nazywany "Jasiem" oraz "Szarym Wilkiem".

  • 15.8

    W Lublinie podczas pierwszego posiedzenia Krajowa Rada Narodowa upoważniła PKWN do wydawania dekretów.

  • 15.8

    Początek walk 1. Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka pod Falaise.

  • 15.8

    II wojna światowa: Desant alianckich wojsk na południu Francji.

  • 16.8

    W czasie powstania warszawskiego na skutek odniesionych ran zmarł ppor. AK Roman Padlewski, kompozytor, pianista, skrzypek, dyrygent i muzykolog.

  • 16.8

    Powstanie warszawskie: W walkach na Starym Mieście polegli żołnierze AK: Tadeusz Gajcy - poeta, prozaik, krytyk literacki, redaktor konspiracyjnego pisma "Sztuka i Naród", oraz Zdzisław Stroiński - poeta, również związany z pismem "Sztuka i Naród".

  • 16.8

    Radio Berlin nadało komunikat o zdławieniu polskiego powstania w Warszawie.

  • 16.8

    Powstanie warszawskie: W walkach batalionu „Zośka” w rejonie getta poległ por. Eugeniusz Stasiecki, ps. Piotr Pomian; harcmistrz, szef Głównej Kwatery Harcerzy Szarych Szeregów "Pasieki" (1943-1944), zastępca Naczelnika Szarych Szeregów (1944).

  • 17.8

    Franciszek Brodniewicz. Fot. NAC

    W Warszawie zmarł Franciszek Brodniewicz, aktor, gwiazdor polskiego kina międzywojennego; wystąpił m.in. w filmach "Śluby ułańskie", "Pan Twardowski", "Ułan Księcia Józefa", "Trędowata", "Wrzos", "Doktor Murek", "Ordynat Michorowski".

  • 18.8

    Armia Czerwona zajęła Sandomierz.

  • 19.8

    W Paryżu wybuchło powstanie przeciw niemieckiej okupacji.

  • 19.8

    Rozpoczęła się druga faza bitwy pod Falaise z udziałem 1. Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka.

  • 19.8

    W Toruniu urodził się Antoni Kopff, pianista, kompozytor; autor muzyki do takich przebojów jak m.in. „Do zakochania jeden krok” oraz „Bądź moim natchnieniem”.
     

  • 20.8

    W Barwisze koło Moskwy zmarł Leon Chwistek, malarz, teoretyk sztuki, matematyk, filozof; członek utworzonego w ZSRS Związku Patriotów Polskich.

  • 20.8

    Gen. Karol Świerczewski. Fot. PAP/CAF/B. Lambach

    Rozkaz Naczelnego Dowództwa WP o utworzeniu 2 Armii WP pod dowództwem gen. Karola Świerczewskiego.

  • 20.8

    Powstańcy z batalionu „Kiliński” po zdobyciu PAST-y. Źródło: Wikimedia Commons

    Powstanie Warszawskie: Powstańcy zdobyli gmach PAST-y przy ul. Zielnej.

  • 21.8

    W Sydney urodził się Peter Weir, australijski reżyser.

  • 21.8

    Gen. Stanisław Maczek. 1944. Fot. NAC

    Zakończyła się bitwa pod Falaise z udziałem 1. Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka.

  • 22.8

    Armia Czerwona zajęła Tallin.

  • 23.8

    Powstanie Warszawskie: Powstańcy zdobyli Komendę Policji na Krakowskim Przedmieściu i kościół św. Krzyża oraz gmach tzw. małej PAST-y przy ul. Piusa IX (obecnie ul. Piękna).

  • 25.8

    W nocy z 25 na 26 sierpnia dowództwo Powstania Warszawskiego oraz władze cywilne ewakuowały się ze Starego Miasta do Śródmieścia.

  • 25.8

    II wojna światowa: Wojska alianckie wkroczyły do Paryża.

  • 27.8

    Powstanie Warszawskie: Niemcy po ciężkich walkach zajęli katedrę warszawską.

  • 28.8

    Powstanie Warszawskie: Niemcy zajęli gmach Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych.

  • 29.8

    Getto łódzkie. Fot. ŻIH

    Niemcy zakończyli likwidację łódzkiego getta; z ponad 70 tys. osób, które jeszcze w lipcu 1944 r. przebywały w getcie, ponad 60 tys. zamordowano w komorach gazowych KL Auschwitz.

  • 29.8

    USA i Wielka Brytania ogłosiły deklaracje, na mocy których żołnierzom Armii Krajowej przyznano pełnię praw kombatanckich.

  • 29.8

    II wojna światowa: Wybuch powstania słowackiego.

  • 30.8

    Powstanie Warszawskie: 300 rannych i chorych przebywających w Szpitalu Jana Bożego na Bonifraterskiej zostało zamordowanych przez oddziały niemieckie.

  • 31.8

    Powstanie Warszawskie: Początek ewakuacji kanałami ze Starego miasta do Śródmieścia i na Żoliborz. W kościele Sakramentek na Nowym Mieście w wyniku nalotu zginęło około 1 tys. osób, a w Pasażu Simonsa około 300.

  • 31.8

    Powstanie warszawskie: Podczas próby przebicia się ze Starówki do Śródmieścia poległ Jan Kajus Andrzejewski „Jan", harcmistrz, uczestnik kampanii 1939 r., żołnierz ZWZ-AK, ppłk WP; w czasie powstania warszawskiego dowódca Brygady AK "Broda 53".

  • 31.8

    Dekret PKWN "o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego".

  • 31.8

    Niemcy wywieźli do KL Stutthof ponad 3100 więźniów obozu w Pruszkowie, wśród nich m.in. powstańców warszawskich.

  • 1.9

    Gen. Kazimierz Sosnkowski. Fot. NAC

    Rozkaz Naczelnego Wodza gen. Kazimierza Sosnkowskiego do żołnierzy AK, zawierający ostrą krytykę postawy zachodnich aliantów wobec Powstania Warszawskiego i Polski.

  • 2.9

    Powstanie Warszawskie: Upadło Stare Miasto. Powstańcy zdobyli gmach YMCA przy ul. Konopnickiej. Niemcy zajęli Sadybę.

  • 6.9

    Powstanie warszawskie: Padły ostatnie punkty polskiego oporu na Powiślu. W szpitalu na rogu ulic Tamki i Smulikowskiego Niemcy rozstrzelali rannych powstańców oraz ich kapelana o. Michała Czartoryskiego.

  • 6.9

    Dekret PKWN o reformie rolnej.

  • 8.9

    Ada Rusowicz. Fot. PAP/CAF

    W Wilnie urodziła się Ada Rusowicz, piosenkarka, wokalistka zespołu Niebiesko-Czarni.

  • 8.9

    W Bodzechowie niedaleko Ostrowca Świętokrzyskiego urodziła się Mira Kubasińska, piosenkarka, legenda polskiego rocka i bluesa; wykonawczyni m.in. przebojów "Gdybyś kochał, hej" i "Na drugim brzegu tęczy"; największą sławę zdobyła w latach 60 i 70. występując z zespołem Breakout.

  • 10.9

    Utworzony został Zarząd Informacji Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego. Szefem Zarządu został płk Piotr Kożuszko.

  • 11.9

    W Quebec rozpoczęła się konferencja z udziałem premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla i prezydenta USA Franklina D. Roosevelta, poświęcona m.in. kwestii okupacji Niemiec.

  • 13.9

    Po raz pierwszy samoloty sowieckie dokonały rzutów z bronią i żywnością dla walczących w śródmieściu Warszawy powstańców.

  • 14.9

    Wojska sowieckie wspólnie z 1. Armią Wojska Polskiego zajęły prawobrzeżną część Warszawy.

  • 14.9

    Gen. Stanisław Maczek. Fot. NAC

    1. Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka zdobyła Gandawę.

  • 15.9

    Andrzej Romocki ps. Morro. Fot. IPN

    W powstaniu warszawskim poległ Andrzej Romocki „Morro”, harcerz Szarych Szeregów, kapitan AK, dowódca 2 kompanii „Rudy” batalionu „Zośka”; odznaczony Orderem Virtuti Militari.

  • 16.9

    Początek walk 3. Dywizji Piechoty 1. Armii WP o przyczółki warszawskie na lewym brzegu Wisły (16-23 września).

  • 17.9

    W Bressanone we Włoszech urodził się Reinhold Messner, himalaista, który jako pierwszy zdobył Koronę Himalajów - wszystkie 14 ośmiotysięczników w Himalajach i Karakorum.

  • 17.9

    Gen. Stanisław Sosabowski. Źródło: Wkimedia Commons

    Pod kryptonimem "Market Garden" rozpoczęła się największa operacja powietrznodesantowa II wojny światowej z udziałem m.in. Samodzielnej Brygady Spadochronowej pod dowództwem gen. Stanisława Sosabowskiego

  • 18.9

    Gen. Stanisław Sosabowski. Fot. NAC

    Początek walk Samodzielnej Brygady Spadochronowej gen. Stanisława Sosabowskiego pod Arnhem.

  • 18.9

    Powstanie Warszawskie: Nad Warszawą pojawiło się ponad 100 amerykańskich samolotów B-17, które dokonały zrzutów.

  • 22.9

    Armia Czerwona zajęła Tallin.

  • 23.9

    Początek wizyty w Moskwie delegacji PKWN z Bolesławem Bierutem na czele.

  • 24.9

    Powstanie warszawskie: Niemcy zdobyli przyczółek czerniakowski, broniony przez powstańców i żołnierzy LWP, mordując następnie ok. 200 rannych.

  • 25.9

    Eugeniusz Lokajski. Fot. PAP/B. Zborowski

    W czasie Powstania Warszawskiego zginął ppor. AK Eugeniusz Lokajski "Brok", przedwojenny lekkoatleta, w latach 30. należący do światowej czołówki oszczepników, olimpijczyk z Berlina (1936); autor ponad 850 fotografii dokumentujących walkę i życie codzienne warszawskich powstańców.

  • 25.9

    Adolf Hitler podpisał dekret o powołaniu "niemieckiego Volkssturmu" - zbrojnej formacji obrony terytorialnej, która miała objąć wszystkich mężczyzn zdolnych do noszenia broni od 16 do 60 roku życia.

  • 27.9

    Kapitulacja powstańców warszawskich walczących na Mokotowie.

  • 28.9

    W Kolinie urodził się Milosz Zeman, przewodniczący Czeskiej Partii Socjaldemokratycznej (1993-2001), premier Czech w latach 1998-2002; od marca 2013 r. prezydent Czech, wybrany jako pierwszy w wyborach powszechnych.

  • 28.9

    W Moskwie rozpoczęły się rozmowy delegacji KRN i PKWN z władzami sowieckimi.

  • 29.9

    Pod Jaktorowem wojska niemieckie rozbiły Grupę Armii Krajowej „Kampinos”; w walkach poległo około 100 żołnierzy AK, wśród nich dowódca mjr Alfons Kotowski „Okoń”, około 200 zostało rannych; straty niemieckie: około 200 zabitych i rannych.

  • 30.9

    Kapitulacja powstańców warszawskich walczących na Żoliborzu.

  • 30.9

    Prezydent RP na uchodźstwie Władysław Raczkiewicz zwolnił ze stanowiska Naczelnego Wodza gen. Kazimierza Sosnkowskiego i powołał na to stanowisko gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego.

  • 2.10

    Komendant Główny AK gen. T. Komorowski "Bór" i gen. E. Von dem Bach Zalewski. Ożarów Mazowiecki, 10.1944 r. Fot. PAP

    Upadek powstania warszawskiego; w Ożarowie przedstawiciele KG AK płk Kazimierz Iranek-Osmecki "Jarecki" i ppłk Zygmunt Dobrowolski "Zyndram" podpisali w kwaterze SS-Obergruppenfuehrera Ericha von dem Bacha układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie.

  • 4.10

    Gen. Tadeusz Komorowski "Bór". Fot. PAP

    Gen. Tadeusz Komorowski "Bór", przed pójściem do niemieckiej niewoli, poinformował drogą radiową Okręgi AK o mianowaniu gen. Leopolda Okulickiego swoim następcą na stanowisku Komendanta Głównego AK.

  • 4.10

    We Lwowie urodził się Józef Szaniawski, politolog, sowietolog, publicysta, dziennikarz; w latach 1970-1985 redaktor PAP; od 1973 r. współpracował z Radiem Wolna Europa; aresztowany za działalność niepodległościową w 1985 r. i skazany przez sąd wojskowy na 10 lat więzienia; uniewinniony przez Sąd Najwyższy, wyszedł na wolność w grudniu 1989 r.; zginął w Tatrach w 2012 r.

  • 5.10

    W Gdowie urodził Andrzej Zieliński, kompozytor, pianista i wokalista zespołu Skaldowie.

  • 7.10

    Dekret PKWN o powołaniu Milicji Obywatelskiej. Na czele MO stanął Franciszek Jóźwiak.

  • 7.10

    Dekret PKWN o utworzeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego.

  • 7.10

    Henryk Mandelbaum, były więzień Sonderkommando w KL Auschwitz. Fot. PAP/A. Grygiel

    W niemieckim obozie Auschwitz wybuchł bunt Żydów z Sonderkommando, oddziału, który Niemcy zmuszali do prac przy usuwaniu ciał osób zamordowanych w komorach gazowych; w walce zginęło około 250 więźniów, około 200 zostało schwytanych, a następnie rozstrzelanych; wydarzenia te były największym w historii obozu powstaniem więźniów.

  • 7.10

    Podziemie niepodległościowe przeprowadziło udaną akcją odbicia więźniów politycznych w Zamościu i Rzeszowie.

  • 9.10

    Sowiecki gen. Stanisław Popławski zastąpił na stanowisku dowódcy 1 Armii WP gen. Zygmunta Berlinga.

  • 11.10

    W Krakowie zmarł Józef Kałuża, piłkarz, trener, działacz sportowy, 16-krotny reprezentant Polski, trener reprezentacji olimpijskiej z 1936 roku.

  • 12.10

    Pierwsza masowa dezercja w LWP: nocy z 12 na 13 października z 31 pułku piechoty 7 Dywizji Piechoty zdezerterowało 636 żołnierzy.

  • 13.10

    Stanisław Mikołajczyk Fot.PAP/CAF

    W Moskwie odbyły się rozmowy z udziałem władz sowieckich, brytyjskiego premiera Winstona Churchilla, premiera Stanisława Mikołajczyka i przedstawicieli PKWN.

  • 13.10

    Wojska brytyjskie i greckie wkroczyły do Aten.

  • 14.10

    Erwin Rommel. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    W Herrlingen niedaleko Ulm niemiecki feldmarszałek Erwin Rommel, jeden z uczestników spisku na życie Adolfa Hitlera w lipcu 1944 r., po przedstawieniu mu dowodów potwierdzających jego związek z zamachem na przywódcę III Rzeszy, popełnił samobójstwo; Rommel był dowódcą Afrika Korps (1941-1943), a w latach 1943-1944 dowodził niemieckimi wojskami we Włoszech i Francji.

  • 15.10

    Na warszawskiej Pradze ukazał się pierwszy numer "Życia Warszawy".

  • 15.10

    II wojna światowa: Regent Węgier admirał Miklos Horthy proklamował zawieszenie broni z aliantami; decyzja ta wywołała zdecydowaną kontrakcję Niemiec: Horthy został zmuszony do powołania na premiera przywódcy węgierskich strzałokrzyżowców – Ferenca Szalasiego, a następnie do złożenia dymisji.

  • 17.10

    Zenon Przesmycki. Fot. CBN Polona

    W Warszawie zmarł Zenon Przesmycki, ps. Miriam, Jan Żagiel, poeta, krytyk literacki, tłumacz, wydawca, jeden z twórców programu Młodej Polski.

  • 18.10

    W Częstochowie zastrzelony został płk Stanisław Nakoniecznikoff-Klukowski, ps. Kmicic, komendant główny Narodowych Sił Zbrojnych (1944); powodem zabójstwa był prawdopodobnie popierany przez niego plan podporządkowania NSZ Armii Krajowej.

  • 20.10

    II wojna światowa: Wojska amerykańskie wylądowały na wyspie Leyte w środkowych Filipinach.

  • 20.10

    II wojna światowa: Wojska sowieckie razem z jugosłowiańskimi wkroczyły do Belgradu.

  • 21.10

    II wojna światowa: W Prusach Wschodnich w Nemmersdorfie (obecnie Majakowskoje w obwodzie kaliningradzkim) wojska sowieckie dokonały masakry ludności cywilnej.

  • 23.10

    W Zatoce Leyte na Filipinach, rozpoczęła się kilkudniowa bitwa morska, jedna z największych w historii, w której amerykańska flota złamała morską potęgę Japonii; w bitwie tej po raz pierwszy flotę USA atakowali kamikadze – japońscy piloci samobójcy.

  • 23.10

    Pomnik Marii Curie-Skłodowskiej na terenie UMCS. Fot. PAP/W. Pacewicz

    W Lublinie utworzono Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej; obecnie to największa uczelnia publiczna we wschodniej Polsce

  • 24.10

    W Paryżu zmarł Louis Renault, przemysłowiec, konstruktor, jeden z pionierów motoryzacji; współzałożyciel firmy Renault.

  • 29.10

    Gen. Stanisław Maczek. Fot. NAC

    1 Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka wkroczyła do Bredy.

  • 29.10

    W Taszkencie urodził się Michaj Burano, piosenkarz, w latach 60. wokalista zespołu Niebiesko-Czarni.

  • 29.10

    Magdalena Zawadzka. Fot. PAP/L. Szymański

    W Filipowicach koło Krzeszowic urodziła się Magdalena Zawadzka, aktorka, znana m.in. z roli Basi Wołodyjowskiej w filmie „Pan Wołodyjowski” oraz serialu „Przygody Pana Michała”.

  • 30.10

    Dekret PKWN „O ochronie państwa”, przewidujący wysokie kary dla „wrogów demokratycznego ustroju”.

  • 1.11

    Na zaproszenie władz Nowej Zelandii z Persji do Wellington przybyła grupa 732 w większości osieroconych polskich dzieci oraz ich 102 opiekunów; byli oni ofiarami sowieckich deportacji z lat 1940-1941, w 1942 r. znaleźli się wśród ewakuowanych z ZSRS do Persji wraz z Armią Polską gen. Władysława Andersa.

  • 2.11

    W Żyrardowie zmarł Karol Irzykowski, krytyk literacki, pisarz.

  • 4.11

    W Lublinie powstał Centralny Komitet Żydów Polskich.

  • 4.11

    Maria Rodziewiczówna. Fot. NAC

    W Żelaznej koło Skierniewic zmarła Maria Rodziewiczówna, pisarka, autorka powieści „Lato leśnych ludzi”, "Dewajtis", "Między ustami a brzegiem pucharu".

  • 7.11

    W Tokio powieszony został Richard Sorge, komunista niemiecki, sowiecki agent; w latach 30. "pod przykryciem" niemieckiego dziennikarza i członka NSDAP był szefem siatki wywiadowczej na terenie Japonii; zdobył m.in. informację o dacie niemieckiego ataku na ZSRS; aresztowany przez Japończyków w 1941 r.

  • 7.11

    W wyborach prezydenckich w USA zwyciężył urzędujący prezydent Franklin D. Roosevelt, którego wybrano na czwartą kadencję.

     

  • 12.11

    W Tromso u wybrzeży Norwegii brytyjskie samoloty zatopiły niemiecki pancernik "Tirpitz" - największy obok bliźniaczego "Bismarcka" okręt w historii Kriegsmarine; zginęło około 1400 marynarzy.

  • 12.11

    NKWD aresztowało Bolesława Piaseckiego wraz z innymi członkami Konfederacji Narodu.

  • 16.11

    PKWN wydał dekret "O przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa".

  • 18.11

     Eustachy Rylski. Fot. PAP/T. Gzell

    W Nawojowej koło Nowego Sącza urodził się Eustachy Rylski, prozaik, dramaturg, scenarzysta; autor powieści „Człowiek w cieniu”, „Warunek”.

     

  • 22.11

    Dekret PKWN o utworzeniu Przedsiębiorstwa Państwowego „Polskie Radio”.
     

  • 24.11

    Stanisław Mikołajczyk. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    Stanisław Mikołajczyk ustąpił z funkcji premiera rządu RP na uchodźstwie; jego następcą został Tomasz Arciszewski.

  • 24.11

    W Barwałdzie Średnim koło Wadowic doszło do katastrofy kolejowej, w wyniku której zginęło około 130 osób, a ponad 100 zostało rannych.

  • 24.11

    Pierwszy wielki nalot nocny amerykańskich bombowców na Tokio.

  • 27.11

    Niemiecki obóz koncentracyjny na Majdanku. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    W Lublinie rozpoczął się pierwszy proces niemieckich zbrodniarzy - funkcjonariuszy obozu koncentracyjnego na Majdanku.

  • 29.11

    Tomasz Arciszewski. Źródło: NAC

    Tomasz Arciszewski objął stanowisko premiera RP na uchodźstwie.

  • 2.12

    W Bellagio we Włoszech zmarł Filippo Marinetti, pisarz, autor pierwszego manifestu futurystycznego (1909); zwolennik faszyzmu i Benito Mussoliniego.

  • 2.12

    W Lublinie ukazało się pierwsze wydanie Polskiej Kroniki Filmowej.

  • 5.12

    W Mińsku Mazowieckim zmarł Julian Grobelny, działacz PPS; w latach 1943-1944 przewodniczący Rady Pomocy Żydom "Żegota".

  • 7.12

    W Chicago podpisana została „Konwencja o międzynarodowym lotnictwie cywilnym”.

  • 11.12

    W Lithonii w stanie Georgia urodziła się Brenda Lee, piosenkarka.

  • 13.12

    W Neuilly-sur-Seine zmarł Wassily Kandinsky, malarz, grafik, teoretyk sztuki.

  • 15.12

    Nad kanałem La Manche zaginął samolot, którym leciał Glenn Miller, kompozytor, puzonista; założyciel słynnej Glenn Miller Orchestra; od 1942 r. kierował reprezentacyjną orkiestrą Sił Powietrznych USA.

  • 17.12

    Masakra w Malmedy. Zbrodnia wojenna dokonana przez niemieckich żołnierzy z Waffen SS na 80 amerykańskich jeńcach wojennych w okolicach Malmedy we wschodniej Belgii.

  • 21.12

    Leopold Okulicki. Źródło: IPN

    Gen. Lepold Okulicki został mianowany przez prezydenta RP Władysława Raczkiewicza komendantem Armii Krajowej.

     

  • 23.12

    Niemcy dokonali masakry wsi Ochotnica Dolna k. Nowego Targu. W ramach tzw. Krwawej Wigilii zginęło 56 osób, w tym wiele kobiet i dzieci.

  • 26.12

    Operacja Freston – w nocy z 26 na 27 grudnia w okolicach Częstochowy Brytyjczycy dokonali ostatniego zrzutu cichociemnych do okupowanej Polski.

  • 29.12

    W Aszchabadzie zmarł Juliusz Gardan, reżyser i scenarzysta, twórca filmów „Trędowata”, „Doktor Murek”.

  • 30.12

    W Vezelay zmarł Romain Rolland, francuski pisarz, autor powieści „Jan Krzysztof”; laureat literackiej Nagrody Nobla w 1915 r.

  • 31.12

    Edward Osóbka-Morawski. Fot.PAP

    Krajowa Rada Narodowa powołała w miejsce PKWN Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej, na jego czele stanął Edward Osóbka-Morawski.

Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL