Okupacja niemiecka

08.01.2018

„Lista Wächtera. Generał SS, który ograbił Kraków”

autor: Magdalena Ogórek
„Lista Wächtera. Generał SS, który ograbił Kraków” „Lista Wächtera. Generał SS, który ograbił Kraków”

Polska nadal poszukuje dzieł zrabowanych przez okupanta w czasie wojny. „Katalog Strat Wojennych” opracowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zawiera 63 tys. zrabowanych w czasie wojny obiektów, jednak „jest to zaledwie cząstka zrabowanego polskiego dziedzictwa narodowego, liczonego obecnie na ponad pół miliona strat” – podkreśla Magdalena Ogórek, autorka książki „Lista Wächtera. Generał SS, który ograbił Kraków”.

Do zainteresowania się przez nią tematyką zaginionych polskich dzieł sztuki  skłoniła ją wizyta w Kunsthistorisches Museum w Wiedniu. Wisi tam obraz „Walka karnawału z postem” Pietera Bruegla. Obraz pełny „jest alegorii, symboliki i ukrytych metafor. (…) +Walka karnawału z postem+ niepokoi widza. Ponad rozgrywającym się na naszych oczach błazeńskim festiwalem zmusza do refleksji nad przemijaniem i sensem życia” – pisze Ogórek.

Autorka w czasie jednej z wizyt w tym muzeum jesienią 2015 roku, oglądając ten obraz, przypomniała sobie, że przed II wojną światową znajdował się w Polsce obraz o takim samym tytule. „Z enigmatycznego opisu zbiorów Kunsthistorisches Museum wynika, że +Walka karnawału z postem+ Pietera Bruegla Starszego pochodzi z praskich zbiorów Rudolfa II Habsburga. (…) Obraz Bruegla przywędrował do Wiednia z Pragi? Pamiętam, że gdzieś czytałam, że +Walka karnawału z postem+ przed II wojną światową znajdowała się w Polsce. Była jedną z ozdób Muzeum Narodowego w Krakowie” – pisze autorka.

Przed wojną w posiadaniu krakowskiego muzeum był obraz „Walka karnawału z postem” Pietera Brueghla Młodszego, równie cenny jak ten, który wisi w KHM. Z informacji na stronie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, do której dotarła autorka, wynika, że obraz zarekwirował z Muzeum Narodowego w Krakowie, w grudniu 1939 roku, Otto von Wächter – ówczesny gubernator dystryktu Krakowa.

W artykule naukowym dotyczącym w całości strat krakowskiego muzeum z okresu II wojny światowej autorka znalazła informację, że część odpowiedzialności ponosi żona gubernatora – Charlotte. Zabierała dzieła sztuki, aby udekorować nimi Pałac pod Baranami, który w czasie okupacji został zaadaptowany na siedzibę gubernatora dystryktu krakowskiego. To właśnie żona Otto Wächtera miała zabrać m.in. obraz „Walka karnawału z postem”.

Autorka książki w związku z tym postanowiła zainteresować się rodziną Wächterów. Aby dowiedzieć się o powojennych losach Otto Wächtera, a tym samym próbując odnaleźć ślady obrazu, Magdalena Ogórek dotarła również do archiwum Watykanu. Właśnie w Watykanie po wojnie pod pseudonimem „Otto Reinhard” ukrywał się Wächter, tym samym unikając procesów norymberskich. Wächter zmarł w rzymskim szpitalu Santo Spirito w 1949 roku. Na podstawie karty zgonów wynikało, że przyczyną śmierci była żółtaczka zakaźna. Jednak w wyniku kwerendy w archiwach rzymskich autorka nabrała podejrzeń, że były krakowski gubernator mógł zostać otruty. Wächter ukrywał się w Rzymie, aby w końcu zostać przerzuconym do Argentyny „szczurzym korytarzem” – zmarł jednak kilka dni przed planowanym przerzutem. Miejsce ukrycia, jak się okazuje, nie było przypadkowe. Właśnie w Watykanie, działał biskup Alois Hubal, który w Instituto Teutonico (Santa Maria dell’Anima) w latach powojennych udzielał pomocy zbrodniarzom wojennym. Udzielił on pomocy tysiącom Austriaków i Niemców zaangażowanych w hitlerowski aparat terroru. „Tutaj znajdowali pomoc, otrzymywali fałszywe dokumenty i w jednej chwili z bestialskich oprawców stawali się miłymi panami, poszkodowanymi przez wojnę, czekającymi na nowe życie w Argentynie” – pisze Magdalena Ogórek.

W ramach historycznego śledztwa autorka dotarła do syna Wächtera – Horsta. Pierwsze kontakty autorki z synem gubernatora nie były łatwe, ponieważ  synowi trudno było się pogodzić z prawdą o swoich rodzicach.

Horst Wächter w lutym 2017 roku przekazał trzy obiekty zrabowane przez jego matkę: XVIII-wieczną mapę Rzeczypospolitej Obojga Narodów, przedstawiającą stan polskich granic po I rozbiorze, akwarelę Julii Potockiej przedstawiającą Pałac Potockich pod Baranami oraz renesansowy miedzioryt przedstawiający Kraków z epoki.

Z polskich zbiorów zostało zrabowanych wiele bezcennych dzieł sztuki, m.in. „Wielka Trójka z Krakowa”, czyli „Dama z gronostajem” Leonarda da Vinci, „Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem” Rembrandta oraz „Portret młodzieńca” Rafaela Santi. „O ile dwa pierwsze wrócą dzięki nieocenionej pracy Karola Estreichera, zabezpieczone wcześniej przez Amerykanów w bawarskiej willi Hansa Franka, o tyle +Portret młodzieńca+ jest obecnie najbardziej znanym i poszukiwanym obiektem na świecie” – pisze Magdalena Ogórek.

Losy obrazu „Walka karnawału z postem” Pietera Brueghla Młodszego, podobnie jak losy „Portretu młodzieńca” nadal nie są znane.

Książka „Lista Wächtera. Generał SS, który ograbił Kraków” Magdaleny Ogórek ukazała się nakładem wydawnictwa Zona Zero.

Anna Kruszyńska (PAP)

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL