Europa i świat po II wojnie światowej

16.06.2018

Węgry: "Ostatnie przemówienie Kadara" na scenie w 60. rocznicę stracenia Imre Nagya

Dokładnie w 60. rocznicę stracenia premiera Węgier z okresu rewolucji węgierskiej 1956 r. Imre Nagya, o godz. 5.09, zaprezentowano w sobotę w Teatrze Erkela w Budapeszcie przedstawienie „Ostatnie przemówienie Kadara”.

W opartym na źródłach dokumentalnych spektaklu, którego głównym bohaterem jest Janos Kadar – sekretarz generalny Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej (MSZMP) po zdławieniu rewolucji przez wojska sowieckie - wykorzystano tekst jego ostatniego przemówienia, wygłoszonego 12 kwietnia 1989 r. na zamkniętym posiedzeniu Komitetu Centralnego MSZMP.

Na scenie pojawiają się także postacie Nagya, powieszonego w ramach retorsji po powstaniu, a także b. ministra spraw wewnętrznych, a potem zagranicznych w komunistycznych rządach Laszlo Rajka, straconego w 1949 r. po procesie pokazowym, a przesłuchiwanego m.in. przez Kadara.

„Wiele lat temu ukazała się książka Mihalya Kornisa, w której analizował ostatnie przemówienie Kadara. Do książki dołączono cd z jego nagraniem, ale też stare notatki Kadara z okresu, gdy przesłuchiwał w więzieniu Laszlo Rajka. Pomyślałem, że warto zestawić te dwie wypowiedzi Kadara i jego dwie postawy – z 1949, gdy dręczy swego nieszczęsnego towarzysza Rajka, który też był komunistą, i z 1989, dokładnie 40 lat później, pokazać człowieka, który zdławił rewolucję i któremu zawdzięczamy także to, że dziś jest nam tak trudno stanąć na nogi” – powiedział PAP pomysłodawca przedstawienia, dyrektor Państwowej Opery Węgierskiej Szilveszter Okovacs.

Reżyser Tamas Novak powiedział PAP, że tytułowe przemówienie Kadara, które jest osią dramaturgiczną przedstawienia, było bardzo bezładne i trudno zrozumiałe. W związku z tym jego tekst został na potrzeby spektaklu trochę wygładzony – np. uzupełniono urwane zdania, które do czegoś konkretnego nawiązywały.

Oprócz tego wykorzystano wspomnienia z 1956 r. tłumaczy i Kadara, protokoły przesłuchań Rajka, podczas których Kadar wygłaszał monologi, a także mowę Nagya na jego procesie.

„Nagy próbuje w tym przedstawieniu być sumieniem Kadara, ale ten nie chce się zmierzyć z własną przeszłością, z egzekucją Nagya” – tłumaczy Okovacs.

Zdaniem Novaka chory już Kadar przyszedł w 1989 r. na posiedzenie KC prawdopodobnie po to, żeby się wybronić przed zarzutami. „Bardzo się bał aresztowania, bał się, że zrobią z niego kozła ofiarnego i komunistyczni reformatorzy wykorzystując jego osobę będą chcieli sami się oczyścić” - ocenił.

Co ciekawe, choć w swoim ostatnim przemówieniu Kadar krąży wokół postaci Nagya, to nie wymienia go z nazwiska. „Mówi o nim +ten nieżyjący już człowiek+, ale wszyscy wiedzą, o kogo chodzi. Nie śmie wymówić jego nazwiska, jak gdyby obawiał się swoich demonów” – powiedział Novak.

W ocenie Okovacsa „to przedstawienie mówi, że jeden z najważniejszych polityków zeszłego wieku kierujących Węgrami był w gruncie rzeczy mężczyzną bez charakteru, który nie tylko zachowywał się nieludzko wobec własnych współpracowników, ale nawet pod koniec życia, czując zbliżającą się śmierć, nie potrafił zmierzyć się z własnym życiem”.

Okovacs zwrócił przy tym uwagę na „ciekawy zbieg okoliczności” - Kadar zmarł 6 lipca 1989 r., w dniu oficjalnego uniewinnienia Nagya przez Sąd Najwyższy. „Jego życie kończy się więc niczym teatralny dramat” – powiedział.

Trwające godzinę przedstawienie wystawiono po raz pierwszy w Operze w 60. rocznicę rewolucji węgierskiej, w 2016 r. Tym razem pokazano je w podlegającym formalnie Operze Teatrze Erkela, gdyż sama Opera przechodzi renowację.

Z Budapesztu Małgorzata Wyrzykowska (PAP)

mw/ mobr/ pad/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL