Ochrona dziedzictwa
kultury polskiej za granicą

01.09.2017 aktualizacja 05.09.2017

Wołpa - kościół p.w. Świętego Jana Chrzciciela

Kościół rzymsko-katolicki p.w. Świętego Jana Chrzciciela w Wołpie. Fot. J. Szałygin Kościół rzymsko-katolicki p.w. Świętego Jana Chrzciciela w Wołpie. Fot. J. Szałygin

Prace konserwatorskie ołtarza głównego w kościele rzymsko-katolickim p.w. Świętego Jana Chrzciciela w Wołpie na Białorusi przywróciły zabytkowi dawną świetność.

Kościół p.w. Świętego Jana Chrzciciela 

Drewniany kościół w Wołpie wzniesiony został w 1773 r. z fundacji proboszcza wołpieńskiego Jana Nepomucena Kossakowskiego, późniejszego sufragana wileńskiego. Konsekrował on świątynię 10 marca 1776 r. Kościół i ołtarze były restaurowane i przebudowane w latach 1888-1889, 1899, 1828 oraz 1991-1992.

Najcenniejszym elementem wyposażenia jest utrzymany w konwencji manieryzmu ołtarz główny, reprezentujący warsztat małopolski. Pochodzi on z lat 1640-1644. Stanowił pierwotnie wyposażenie innej świątyni, na potrzeby obecnej przekształcony został w roku 1773. W porównaniu do pierwotnego stanu przeniesiony ołtarz został dostosowany do warunków nowego - niższego kościoła. Usunięta została attyka dolnej kondygnacji wraz z cokołem górnej oraz zwieńczenie struktury razem z rzeźbami. Figury świętych z górnej kondygnacji zostały ustawione na zmienionych piedestałach.

W obecnym stanie jest to ołtarz o retabulum drewnianym architektonicznym, dwukondygnacyjnym, trójpolowym, z szerszym polem środkowym. W strukturze ołtarza widać wysoki zdwojony cokół z rozbudowanymi uszakami. Struktura architektoniczna to konstrukcja płycinowa z licznymi bogatymi ornamentami małżowinowo - chrząstkowymi. W polu środkowym umieszczono obraz „Ukrzyżowanie”, w drugiej kondygnacji obraz „Zwiastowanie Najświętszej Marii Panny”; są to malowidła olejne na płótnie. Zewnętrzna płaszczyzna obrotowego drewnianego bębna tronu eucharystycznego pokryta jest olejnym malowidłem „Ostatnia Wieczerza”. W strukturę ołtarza wmontowane zostały pełnoplastyczne figury. Konstrukcja architektoniczna wykonana jest z drewna iglastego, elementy rzeźbiarsko - snycerskie z drewna lipowego. Ołtarz jest polichromowany z bogatą dekoracją pozłotniczą na kolorowych pulmentach (złoto na polery i maty oraz srebro laserowane). Ołtarz postawiony został na murowanej podstawie posadowionej na kamiennej ławie fundamentowej.

Na terenie obecnej Białorusi i Wielkiego Księstwa Litewskiego zachowało się bardzo mało snycerki i rzeźby z XVII wieku. Ołtarz główny kościoła w Wołpie, mimo że przekształcony, jest wyjątkowym świadectwem wysokiej kultury artystycznej Rzeczpospolitej na terenach dawnych Ziem Wschodnich - poza granicami obecnej Rzeczpospolitej.

Prace konserwatorskie

Właściwe prace konserwatorskie prowadzone były w latach 2011-2015. Zły stan techniczny i konserwatorski ołtarza wymagał przeprowadzenia prac techniczno-przygotowawczych i dokumentacyjnych oraz właściwego zaplanowania realizacji kolejnych etapów robót.

Podjęte prace miały na celu: powstrzymanie procesu destrukcji zabytkowej materii dzieła, przywrócenie parametrów technicznych obiektu, przywrócenie jego walorów estetycznych i artystycznych, trwałe zabezpieczenie obiektu przed procesami destrukcji oraz wykonanie dokumentacji konserwatorskiej – opisowej i fotograficznej.

W pierwszym rzędzie wykonano prace konserwatorskie struktury architektonicznej oraz konserwację obrazu ze zwieńczenia. Następnie rekonstrukcyjne prace konserwatorskie objęły wykonanie dekoracji pozłotniczej ołtarza głównego - elementów aplikowanych na ołtarzu, elementów gzymsu i konserwację obrazu „Ukrzyżowanie” z pola środkowego ołtarza. Zakończenie projektu objęło wykonanie rekonstrukcyjnych prac konserwatorskich dekoracji pozłotniczej ołtarza głównego - elementów aplikowanych na ołtarzu, muszli (2 szt.) oraz kolumn (4 szt.).

W wyniku podjętej kompleksowej konserwacji - obejmującej konstrukcję, strukturę architektoniczną, obrazy i rzeźby, wierzchnie dekoracje barwne i pozłotnicze - w pełni uzyskano założone przed podjęciem prac efekty, przywracając ołtarzowi pełen blask i jego walory artystyczne, historyczne i naukowe.

Prace zrealizowane zostały w latach 2011-2015 staraniem Fundacji Ochrony Wspólnego Dziedzictwa Kulturowego TERPA przez polsko-białoruski zespół konserwatorów zabytków kierowany przez Pawła Sadleja. Sfinansowane zostały ze środków Programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą”.

oprac. Jerzy Szałygin

abe/mjs

Wołpa

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL