Druga wojna światowa

23.12.2013 aktualizacja 31.07.2016

Rudolf Hess (1894-1987)

Rudolf Hess. Fot. NAC Rudolf Hess. Fot. NAC

Rudolf Hess był jednym z najwyższych dygnitarzy nazistowskich Niemiec, fanatycznym zwolennikiem kanclerza III Rzeszy, przekonanym o jego dziejowym posłannictwie. Podobnie jak fuehrer przez całe życie uważał, że ma ważną misję do wypełnienia. Jego lot do Wielkiej Brytanii w maju 1941 r. uchodzi za jedną z największych zagadek II wojny światowej.

Urodził się 26 kwietnia 1894 r. w egipskiej Aleksandrii. Był synem zamożnego niemieckiego kupca Fritza Hessa i Klary Hess. Dorastał z dala od ojczyzny, choć rodzice starali się zaszczepić w nim patriotyzm i wychowywać w duchu religijności. Posłali syna do niemieckiej protestanckiej szkoły w Aleksandrii, a raz w roku rodzina Hessów wyjeżdżała na wakacje do Bawarii.

W 1908 r. młody Hess rozpoczął kształcenie w ewangelickiej szkole w Bad Godesberg. Ojciec Rudolfa pragnął, aby jego syn przejął po nim rodzinny interes, ten jednak nie przejawiał zamiłowania do handlu. Okres nauki w szkole handlowej w szwajcarskim Neuchatel oraz praktyka w firmie biznesowej z Hamburga nie zmieniły upodobań młodzieńca.

Wielkie wrażenie zrobił na nim za to wybuch I wojny światowej w 1914 r. Młody Niemiec ochotniczo wstąpił do wojska, skierowano go na front. Walczył m.in. pod Ypres i pod Verdun; został ranny, a za postawę na polach bitew odznaczono go Krzyżem Żelaznym drugiej klasy.

"W okopach i nad polami bitew Rudolf Hess nauczył się walczyć i latać, zdobył doświadczenie w zakresie bólu ran postrzałowych i poczucia koleżeństwa" - pisał o pierwszych doświadczeniach wojennych Hessa Stephen McGinty, autor książki "Sekretne życie Rudolfa Hessa".

W 1918 r., od młodości zafascynowany lotnictwem Hess przeszedł kurs pilotażu, po czym odbył służbę w bawarskiej eskadrze myśliwskiej w Ardenach. Po demobilizacji, jak wielu młodych niemieckich żołnierzy w tym czasie, był rozczarowany warunkami traktatu pokojowego w Wersalu, w wyniku którego Niemcy zostały uznane za winne wybuchu wojny. Podobnie jak jego rówieśnicy, Hess stał się podatny na antysemickie i antykomunistyczne hasła, wzywające do rozprawy z wrogami państwa i sprawcami niedoli Niemców. Działał w Organizacji Thule i Korpusach Ochotniczych (Freikorps). Był bojówkarzem, brał udział w zamieszkach ulicznych z komunistami.

Uczęszczał na Uniwersytet w Monachium, gdzie z zaciekawieniem słuchał wykładów wygłaszanych przez Karla Haushofera, zwolennika teorii geopolitycznej zakładającej dominację Niemiec w Europie Środkowej, co było związane m.in. z koniecznością stworzenia na Wschodzie "przestrzeni życiowej" dla niemieckich kolonizatorów.

W tym czasie Hess po raz pierwszy usłyszał o charyzmatycznym człowieku głoszącym hasła konieczności naprawy państwa i walki z "dyktatem wersalskim". Tym człowiekiem był Adolf Hitler. Hess, który miał okazję słuchać wielu płomiennych wystąpień Hitlera w bawarskich piwiarniach, był zafascynowany jego osobą. W 1920 r. wstąpił do NSDAP; krótko po tym został także członkiem SA - oddziałów szturmowych stanowiących zbrojne ramię partii narodowosocjalistycznej.

Po nieudanym puczu monachijskim w 1923 r. Hitler i Hess zostali uwięzieni w twierdzy Landsberg. Podczas pobytu w więzieniu spisał osobiste przemyślenia Hitlera, które wydano następnie w formie książkowej pod nazwą "Moja walka" (Mein Kampf).

Hess wyszedł z Landsbergu w grudniu 1924 r.; niedługo później Hitler, który także odzyskał wolność, mianował go swoim osobistym sekretarzem.

W 1927 r. Hess poślubił Ilse Proehl. "Hitler i Haushofer byli świadkami, lecz dla nikogo w partii nie ulegało wątpliwości, komu Hess jest najbardziej oddany. Jego największą troską była wygoda i potrzeby Hitlera" - charakteryzował relacje Hessa z Hitlerem McGinty.

Rok 1933 przyniósł kolejny awans w partyjnej karierze Hessa. Po zdobyciu pełni władzy przez Hitlera w Niemczech, Hess został jego zastępcą w NSDAP, a następnie ministrem bez teki. Bezgranicznie ufny w "dziejowe posłannictwo" fuehrera Hess był zwolennikiem ostatecznej rozprawy z wszystkimi, którzy ośmielali się sprzeciwiać woli wodza. Taką osobą był m.in. Ernst Roehm, zamordowany wraz z innymi działaczami SA w czasie tzw. nocy długich noży w 1934 r.

W jednym z przemówień Hess oznajmił, że Hitler "zawsze miał rację i zawsze będzie miał rację". "W bezkrytycznej lojalności, w oddaniu Fuehrerowi, które nie pyta o przyczyny i powody indywidualnych wyborów, w milczącym wykonywaniu jego rozkazów - w tym właśnie jest zakotwiczony narodowy socjalizm nas wszystkich" - przekonywał.

Niemiecki dyktator nie pozostawał wobec Hessa dłużny. Po ataku na Polskę 1 września 1939 r. ogłosił, że na wypadek jego śmierci obowiązki głowy państwa przejmie szef Luftwaffe Hermann Goering, natomiast jego następcą miał być Hess.

Będąc jednym z nielicznych zaufanych niemieckiego wodza, Hess miał stały dostęp do tajemnic III Rzeszy; Hitler konsultował z nim m.in. plany kampanii wojennych.

Po pokonaniu Francji w 1940 r. Hitler wyznał Hessowi, że najlepszym posunięciem dla Niemiec będzie zmuszenie Wielkiej Brytanii do zawarcia pokoju. Od tej pory Hess konsultował się m.in. z Haushoferem w sprawie powzięcia planu, którego celem byłoby uniknięcie wojny między Niemcami a Wielką Brytanią. Wszystko to działo się za plecami Hitlera.

Na rozmowy w sprawie układu pokojowego do Londynu miał polecieć jeszcze w sierpniu 1939 r. Goering, jego wizyta nie doszła jednak do skutku.

Podobna szansa stanęła w 1941 r. przed Hessem, który głęboko wierzył, że ma do wypełnienia ważną misję. Od 1940 r. przygotowywał się do podróży na Wyspy Brytyjskie. "Mocno wierzę, że wrócę z tego lotu (...).Jeśli jednak tak się nie stanie, cel, który sobie postawiłem, był warty najwyższego wysiłku. Wiem, że wy wszyscy mnie zrozumiecie. Będziecie wiedzieli, że nie mogłem postąpić inaczej" - pisał do żony na początku maja 1941 r.

10 maja 1941 r. samolotem Messerschmitt Me 110E wyruszył z Augsburga w lot do Szkocji, gdzie zamierzał porozumieć się z księciem Hamiltonem w sprawie pokoju między oboma państwami. Podczas lotu awarii uległ samolot i Hess musiał skakać ze spadochronem, przez co nabawił się kontuzji. Po wylądowaniu przedstawiał się jako niemiecki pilot Alfred Horn, który przybył na brytyjską ziemię z tajną misją.

Brytyjskie służby przesłuchały Hessa. Gdy ten wyjawił im cel swojej podróży, Brytyjczycy wpadli w zdziwienie. W końcu doszło do spotkania nazisty z księciem Hamiltonem; ten z kolei poinformował o niecodziennej propozycji brytyjskiego premiera Winstona Churchilla, który nakazał traktować przybysza jak jeńca wojennego.

Hess utrzymywał, że trwająca w 1940 r. powietrzna bitwa o Anglię była "smutną koniecznością", gdyż to Wielka Brytania jako pierwsza zbombardowała Niemcy. Nazista przekonywał, że Hitler jest pewien zwycięstwa w wojnie, dlatego - aby oszczędzić brytyjskich ofiar - zdecydował się dobrotliwie wysunąć propozycję pokoju i wspólnego uderzenia na ZSRS.

Hitler wpadł w szał, gdy dowiedział się o samozwańczym locie Hessa. Obawiał się, że ten wyjawi jego plany wojny ze Związkiem Sowieckim, dlatego rozkazał propagandzistom przedstawić swego współpracownika jako szaleńca. "Partia narodowosocjalistyczna wyraża ubolewanie, że ten idealista (Hess - PAP) padł ofiarą tragicznych halucynacji. Ta sytuacja nie będzie miała żadnego wpływu na kontynuowanie wojny, którą Wielka Brytania narzuciła narodowi niemieckiemu" - oświadczył oficjalnie rząd niemiecki 13 maja 1941 r.

Historycy tłumaczą przyczyny zagadkowego lotu Hessa na wiele sposobów. Podkreśla się m.in., że był on spowodowany opacznym zrozumieniem przez Hessa słów Hitlera o "planowanym pokoju z Wielką Brytanią" lub chęcią zwrócenia na siebie uwagi, tym bardziej że na drugą osobę w państwie wyrastał Goering święcący triumfy z Luftwaffe; inni podkreślają rolę brytyjskiego wywiadu w doprowadzeniu do lotu, która polegać miała na stworzeniu iluzji, że w Wielkiej Brytanii istnieje silne środowisko polityczne przeciwne Churchillowi i dążące do pokoju; jeszcze inni wskazują na zaburzenia psychiczne Hessa, który miał nie być w pełni świadomy swojej decyzji o locie na Wyspy Brytyjskie.

Do końca II wojny światowej Hess był przetrzymywany w szpitalu wojskowym w Abergavenny. Po zakończeniu działań zbrojnych został postawiony przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. W 1946 r. trybunał skazał zastępcę fuehrera na karę dożywocia w więzieniu Spandau w Berlinie Zachodnim. Tam też, odwiedzany kilka razy w roku przez członków rodziny, Hess zakończył życie.

Zmarł w wieku 93 lat. Istnieją różne hipotezy dotyczące jego śmierci (m.in. zamach), na ogół podaje się, że Hess powiesił się w więziennej altance 17 sierpnia 1987 r.

Waldemar Kowalski (PAP)

wmk/ hes/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL