XIX wiek

10.03.2018

Wystawa -„Historia polskiej XIX-wiecznej cukiernicy"

XIX-wieczne polskie, srebrne cukiernice można oglądać na wystawie w Muzeum Nadwiślańskim w Kazimierzu Dolnym. Ekspozycja ukazuje zmieniające się formy cukiernic, odzwierciedlające ewolucję w traktowaniu cukru w Polsce.

Na wystawie pt. „Historia polskiej XIX-wiecznej cukiernicy" prezentowane są eksponaty ze zbiorów Muzeum Sztuki Złotniczej, które jest oddziałem Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym. Ekspozycja ulokowana w sali „Srebrne Przestrzenie”, składa się z pięciu gablot, w których prezentowanych jest w sumie około 60 srebrnych cukiernic. Najstarsze eksponaty pochodzą z 1800 r.

Wystawa pokazuje, jak zmieniały się formy i sposób dekoracji polskiej cukiernicy w XIX wieku. „Prezentujemy cukiernice z okresu, kiedy miały one bardzo charakterystyczną formę zamykanej szkatułki. Później ten typ cukiernic już nie występował” – powiedziała kurator wystawy Aniela Ryndziewicz.

W Polsce cukiernica na stołach – w bogatych dworach czy skromnych domach mieszczańskich - pojawiła się już około połowy XVIII w., w związku z rozpowszechnieniem się w Polsce kawy i herbaty.

Cukiernice były ozdobami o charakterze reprezentacyjnym, dlatego wykonywano je niemal wyłącznie ze srebra. „Była ona naczyniem w formie szkatułki, której formy i sposób dekoracji, kilkakrotnie zmieniały się na przestrzeni XIX wieku. Ustawiona na czterech nóżkach, zaopatrzona była w umocowane na zawiasach wieczko, zakrywające jej słodką zawartość” – dodała kuratorka.

Kształt i forma prezentowanych na wystawie cukiernic odzwierciedla także historię spożycia i obecności cukru - niegdyś produktu bardzo drogiego i ekskluzywnego, a obecnie powszechnie dostępnego, uznawanego nawet za szkodliwy.

Cukier - produkowany z trzciny cukrowej – znany był od starożytności m.in. w Nowej Gwinei, na Filipinach, w Chinach Indiach, na Bliskim Wschodzie. W Europie jedynym wtedy znanym środkiem słodzącym był miód. Sprowadzany w średniowieczu do Europy cukier - transportem morskim – był bardzo drogi. Początkowo traktowano go nawet jako lekarstwo na różne dolegliwości. „Jeszcze w epoce renesansu spożycie cukru w Europie wynosiło około 1 łyżki na osobę w roku, a jego cena 10-krotnie przewyższała cenę miodu” – dodała Ryndziewicz.

Cukier był bardzo cenny, dlatego do połowy XIX wieku, cukiernice były zamykane na kluczyk. „To chroniło ich cenną zawartość przed domowymi łasuchami lub służbą” – dodała kuratorka.

Cukier sprzedawano w głowach – stożkowatych kilkukilogramowych bryłach, które rozłupywano na mniejsze kawałki. „Do zaczerpnięcia bryłek cukru z cukiernicy służyły niewielkie szczypce, najczęściej w formie litery U, lub o kształcie zbliżonym do nożyczek. Ich zakończenia w formie dekoracyjnych uchwytów przybierały wygląd pazurków, dłoni, łopatek, listków lub muszli” – zaznaczyła Ryndziewicz.

Przełom przyniosło odkrycie i rozpowszechnienie produkcji cukru z buraka cukrowego, który można było uprawiać na miejscowych plantacjach. Cena cukru wówczas bardzo spadła, stał się on produktem tanim i powszechnie dostępnym.

„Zniknęła konieczność chronienia cennej zawartości cukiernic i montowania w nich zamków otwieranych kluczykiem. Stąd w drugiej połowie XIX wieku stopniowo zostały one zastąpione zameczkami otwieranymi na przycisk, lub całkowicie zaprzestano ich stosowania” – tłumaczy kuratorka.

Wystawę poświęconą historii polskiej XIX-wiecznej cukiernicy można oglądać do 20 maja. Jest ona elementem obchodów 100. rocznicy odzyskania niepodległości przez Polskę, organizowanych w Kazimierzu Dolnym.(PAP)

autor: Renata Chrzanowska

ren/ tgo/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL