XIX wiek

02.11.2016 aktualizacja 29.12.2016

100. rocznica śmierci Henryka Sienkiewicza

15.11.1916 Henryk Sienkiewicz. Źródło: BN Polona Henryk Sienkiewicz. Źródło: BN Polona

15 listopada przypada 100. rocznica śmierci Henryka Sienkiewicza, jednego z najwybitniejszych i najbardziej popularnych pisarzy polskich, laureata literackiej nagrody Nobla, który poprzez swoją twórczość, publicystykę i działalność społeczną budził świadomość narodową, uczył dumy z polskości, umiłowania ojczyzny i zdolności do poświęceń.

Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz herbu Oszyk, pseudonim Litwos (ur. 5 maja 1846 r. w Woli Okrzejskiej, zm. 15 listopada 1916 r. w Vevey) jest autorem cyklu historycznego "Trylogia", na który składają się czytane do dziś i chętnie ekranizowane: "Ogniem i mieczem", "Potop" i "Pan Wołodyjowski", powieści "Krzyżacy", "Quo vadis", "Rodzina Połanieckich" czy "W pustyni i puszczy". Wśród jego dzieł znajdują się nowele,  jak "Janko Muzykant" i "Latarnik", a także reportaże.

Odbierając jako pierwszy Polak w grudniu 1905 r. Nobla za całokształt twórczości Sienkiewicz mówił, że zaszczyt ten jest szczególnie cenny dla syna Polski. "Głoszono ją umarłą, a oto jeden z tysięcznych dowodów, że żyje. Głoszono ją podbitą, a oto nowy dowód, że umie zwyciężać" - powiedział wtedy pisarz. Jak podkreślił jeden z członków Komitetu Noblowskiego "Sienkiewicz to rzadko spotykany geniusz, który wcielił w siebie ducha narodu”.

Niewielu polskich pisarzy pozostało wobec Sienkiewicza obojętnych. Witold Gombrowicz napisał w "Dziennikach": „Czytam Sienkiewicza. Dręcząca lektura. Mówimy: to dosyć kiepskie, i czytamy dalej. Powiadamy: ależ to taniocha - i nie możemy się oderwać. Wykrzykujemy: nieznośna opera! i czytamy w dalszym ciągu, urzeczeni. Potężny geniusz! - i nigdy chyba nie było tak pierwszorzędnego pisarza drugorzędnego. To Homer drugiej kategorii, to Dumas Ojciec pierwszej klasy”. W uchwale, która Sejm RP ustanawia Sienkiewicza patronem roku 2016 przywołano słowa Stanisława Cata-Mackiewicza o autorze "Trylogii" - "My z niego wszyscy".

aszw

Kalendarium

5 V 1846

W Woli Okrzejskiej na Podlasiu urodził się Henryk Sienkiewicz.

1858

Sienkiewicz został przyjęty do Gimnazjum Realnego w Warszawie, mieszczącego się w Pałacu Kazimierzowskim.

1862-1864

Nauka w Gimnazjum II w Pałacu Staszica.

1865

Pisarz ukończył siódmą klasę i zrezygnował z dalszej nauki.

1865-1866

Sienkiewicz objął posadę guwernera u państwa Wejherów w Poświętnem.

14-15 IV 1866

Sienkiewicz zdał maturę.

25 X 1866

Pozytywnie zdał egzaminy do Szkoły Głównej, rozpoczął najpierw naukę na wydziale prawnym, później na lekarskim.

II 1867

Przeniósł się na wydział filologiczno-historyczny.

1867

,,Sielanka młodości'' – pierwszy utwór w formie wierszowanej.

18 IV 1868

Debiut dziennikarski w ,,Przeglądzie Tygodniowym''. Pod pseudonimem ,,Litwos'' drukował felietony w prasie warszawskiej.

1871

Sienkiewicz opuścił uczelnię bez zaliczenia egzaminów końcowych.

1872

Rozpoczyna współpracę z dwutygodnikiem ,,Wieniec'', gdzie zadebiutował powieścią ,,Na marne'. Pierwsze wydanie książkowe cyklu ,,Humoreski z teki Worszyłły''.

1873 

Pisze felietony w ,,Niwie'' zatytułowane ,,Sprawy bieżące'', praca w ,,Gazecie Polskiej'' – cykl felietonów ,,Bez tytułu''.

1873

Pierwsza podróż zagraniczna do Wiednia.

1874

Zaręczyny z Marią Kellerówną, zerwane w listopadzie tego roku. Wwraz z Julianem Ochorowiczem i Mścisławem Godlewskim  zakupił "Niwę", w której prowadził dział literacki.

1875

Publikuje nowelę ,,Stary sługa'' i pisze felietony z cyklu ,,Chwila Obecna'' w ,,Gazecie Polskiej'' oraz recenzje teatralne na łamach ,,Niwy''.

19 II 1876

Wyjeżdża do Stanów Zjednoczonych.

1876

Powstaje nowela ,,Hania''.

VI 1876 - jesień 1877

Pobyt w Anaheim.

1876-1878

Powstają ,,Listy z podróży'' – cykl felietonów.

1877

Powstają nowele ,,Szkice węglem''  i ,,Selim Mirza''.

8 IX 1877

W kalifornijskim dzienniku ,,Daily Evening Post'' opublikował artykuł ,,Poland and Russia''.

1878

Powstaje ,,Komedia z pomyłek'' – nowela.

1878-1979

Roczny pobyt we Francji, w Paryżu.

1879

Powstają nowele: ,,Janko Muzykant'', ,,Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela'', ,,Jamioł'', ,,Przez stepy''.

IX 1879

W Wenecji zawarł znajomość z Marią Szetkiewiczówną i jej siostrą, Jadwigą.

1879

Powrót do Warszawy z czteroletniej podróży po świecie, kolejna podróż tym razem do Lwowa i Tarnopola.

1880

Odczyty o Ameryce.

1880

Powstają nowele: ,,Sachem'', ,,Wspomnienia z Maripozy'', ,,Za chlebem'', ,,Niewola tatarska'', ,,Orso'', ,,W krainie złota''.

18 VIII 1881

Ślub z Marią Szetkiewiczówną w kościele Zgromadzenia Panien Kanoniczek przy Placu Teatralnym.

1882

Powstają nowele: ,,Bartek Zwycięzca'' i ,,Latarnik''  oraz dramat ,,Na jedną kartę''.

15 VII 1882

Narodziny pierworodnego syna, Henryka Józefa.

1882-1887

Sienkiewicz obejmuje stanowisko redaktora naczelnego ,,Słowa''.

1882

Sienkiewicz zostaje jednym z założycieli Kasy im. Mianowskiego.

13 XII 1883

Narodziny córki Jadwigi.

I 1884

Choroba żony, wyjazd na konsultacje lekarskie z żoną w okolice Monaco, później do Francji, wyjazdy do różnych uzdrowisk europejskich w celu ratowania jej zdrowia.

1884

Powstają ,,Ogniem i mieczem'' – powieść historyczna, ,,Sabałowa bajka'' – nowela.

1884-1885

Pobyt w uzdrowiskach zachodniej Europy w związku z chorobą żony.

19 X 1885

Śmierć żony, Marii z Szetkiewiczów Sienkiewiczowej.

1886

Podróż do Konstantynopola, Aten, Bułgarii, Rumunii i południowych Włoch.

1886

Powstaje powieść historyczna ,,Potop'' drukowana w odcinkach.

1887

Powrót do kraju.

1887

Obejmuje prowadzenie działu literacko-artystycznego w czasopiśmie ,,Słowo''.

1887-1888

W ,,Słowie'' ukazuje się w odcinkach powieść historyczna ,,Pan Wołodyjowski''.

1888

Dar pieniężny (15 tysięcy rubli) od nieznanego wielbiciela z dedykacją: Michał Wołodyjowski Henrykowi Sienkiewiczowi. Całą kwotę przeznaczył na fundusz imienia M. Sienkiewiczowej dla artystów zagrożonych gruźlicą.

Wiosna 1888

Sienkiewicz oświadczył się młodszej o 18 lat kuzynce Marii Babskiej. Oświadczyny później zerwał.

1888

Podróż do Hiszpanii.

1889

Utworzenie w Akademii Umiejętności w Krakowie funduszu stypendialnego im. Marii Sienkiewiczowej przeznaczonego dla literatów i artystów zagrożonych gruźlicą (otrzymali je m.in.: Maria Konopnicka, Stanisław Wyspiański, Kazimierz Tetmajer).

VII 1890

Sienkiewicz zainicjował wraz z Matejką sprowadzenie zwłok A. Mickiewicza na Wawel.

1890

Podróż do Afryki (Egipt, Zanzibar, Bagamojo).

1890

Powstaje nowela ,,Lux in tenebris lucet'' (,,Światło świeci w ciemności'').

1891

Powstaje ,,Bez dogmatu'' – powieść współczesna.

1892

Powstaje cykl felietonów ,,Listy z Afryki'' oraz nowele: ,,Pójdźmy za Nim'' i ,,U źródła''.

1892-1893

Burzliwe małżeństwo z 18-letnią Marią (Marynuszką) Włodkowiczówną.

1893

Powstaje nowela ,,Organista z Ponikły''.

1894

Powstają nowele: ,,Legendy żeglarskie'', ,,Na Olimpie'' i ,,Bądź błogosławion''.

1895

Artykuł o Bismarcku w berlińskim czasopiśmie ,,Gegenwart''.

1895

Powstaje ,,Rodzina Połanieckich'' – powieść współczesna.

1896

Powstają ,,Quo vadis'' – powieść historyczna i ,,Na jasnym brzegu'' – nowela.

1896

Unieważnienie małżeństwa.

1897

Inicjatywa wzniesienia w Warszawie pomnika Adama Mickiewicza w stulecie urodzin poety (odsłonięcie 24 XII 1898 r.)

1897-1900

W ,,Tygodniku Ilustrowanym'' druk kolejnych odcinków ,,Krzyżaków''.

16 IX 1899

Poznaje Marię Radziejewską.

1899-1900

Zostaje prezesem warszawskiej Kasy Literackiej.

1900

25-lecie pracy twórczej. Ze składek społeczeństwa zakupiono i przekazano w darze pisarzowi majątek Oblęgorek.

1900

Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego.

1901

Publikacja odezwy w obronie dzieci wrzesińskich.

1902

Honorowe obywatelstwo miasta Lwowa oraz Medal miasta Lwowa.

1904

Order Legii Honorowej przyznany przez rząd francuski.

5 V 1904

Ślub z Marią Babską.

1904

Publikuje anonimowy ,,List otwarty Polaka do ministra rosyjskiego''.

1905 – 1907

Przewodniczy Radzie Nadzorczej Polskiej Macierzy Szkolniczej.

10 XII 1905

Henryk Sienkiewicz zostaje laureatem Nagrody Nobla – za powieść ,,Quo vadis''.

1906

List otwarty do cesarza Wilhelma II – protest przeciw polityce pruskiej wobec Polaków.

1906

Powstaje nowela ,,Diokles''.

1908

Organizuje międzynarodową ankietę ,,Prusse et Pologne''.

1908

Powstają: ,,Na polu chwały'' – powieść historyczna, ,,Dwie łąki'' – zbiór nowel,  oraz nowele: ,,Wesele'', ,,Sąd Ozyrysa''.

1909

Powstają nowele: ,,Jako się P. Lubomirski nawrócił i kościół w Tarnowie zbudował'' i ,,Płomyk''.

1909

Testament von Olszewskiego – Niemca spod Legnicy, który pod wpływem powieści Sienkiewicza postanowił powrócić do polskości.

1910

Powstają  ,,Wiry'' – powieść polityczna. W ,,Kurierze Warszawskim'' rozpoczęto druk powieści dla młodzieży  ,,W pustyni i w puszczy''.

1912

Powstaje nowela ,,Z dawnych dziejów''.

1 VIII 1914

Wybuch I wojny światowej. Pisarz wyjeżdża z rodziną do Szwajcarii.

1915

Organizuje w Vevey przy współudziale m.in. Ignacego Jana Paderewskiego Komitet Centralny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce.

1916

Powstają ,,Legiony'' – nieukończona powieść dla młodzieży i ,,Wspomnienia'' – ostatni utwór autora opublikowany po śmierci.

1916

Nagroda Fundacji Erazma i Anny Jerzmanowskich przyznana przez Polską Akademię Umiejętności.

15 XI 1916

Śmierć pisarza w Vevey w Szwajcarii. Pogrzeb pisarza stał się manifestacją patriotyczną.

27 X 1924

Sprowadzenie prochów Sienkiewicza do Warszawy i złożenie ich w podziemiach Katedry św. Jana w Warszawie.

opr. Milena Kalinowska

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL