Stalinizm

23.12.2010 aktualizacja 19.07.2016

Kominform

Władysław Gomułka. Fot. PAP/CAF/S. Dąbrowiecki Władysław Gomułka. Fot. PAP/CAF/S. Dąbrowiecki

Kominform, czyli Biuro Informacyjne Partii Komunistycznych i Robotniczych, powstało podczas narady przedstawicieli partii komunistycznych, którzy w dniach 22-27 września 1947 r. spotkali się w Szklarskiej Porębie. Działające do 1956 r. Biuro było w rękach Stalina narzędziem kontroli międzynarodowego ruchu komunistycznego.

Konferencja w Szklarskiej Porębie

W dniach 22-27 września 1947 r. w Szklarskiej Porębie zebrali się przedstawiciele partii komunistycznych ze Związku Sowieckiego, Polski, Bułgarii, Jugosławii, Węgier, Rumunii, Czechosłowacji oraz Francji i Włoch. Delegacje reprezentowane były przez przedstawicieli najwyższych władz. Spotkanie miało charakter tajny, a komunikat o nim ogłoszono dopiero 5 października.

Postawę Gomułki na konferencji w Szklarskiej Porębie prof. Wojciech Roszkowski oceniał następująco: „Będąc fanatycznym komunistą, bez skrupułów dążącym do władzy, Gomułka po raz pierwszy okazał typowy dla swego charakteru upór. Był pierwszym komunistą w obozie, który wyraźnie przeciwstawił się Stalinowi, sądząc, że dla utrzymania władzy w Polsce potrzebne są pewne elementy odrębności od jednolitego wzorca oraz naturalność dokonywanych przemian”.

Ze strony sowieckiej, odgrywającej w czasie spotkania kluczową rolę,  obecni byli  reprezentujący Wszechzwiązkową Komunistyczną Partię (bolszewików) Andriej Żdanow i Georgij Malenkow.

Na czele delegacji Polskiej Partii Robotniczej stali Władysław Gomułka i Hilary Minc. Oprócz nich w charakterze gości na obradach obecni byli  czterej inni członkowie Biura Politycznego KC PPR: Jakub Berman, Stanisław Radkiewicz, Roman Zambrowski i Aleksander Zawadzki.

Referat programowy „O sytuacji międzynarodowej” wygłosił na konferencji Andriej Żdanow, najbliższy współpracownik Stalina. Najważniejsze w nim było stwierdzenie, o konieczności zacieśnienia współpracy światowego ruchu komunistycznego wobec ostatecznego rozpadu dawnej koalicji antyhitlerowskiej, na miejscu której powstały dwa wrogie wobec siebie obozy: „imperialistyczny i antydemokratyczny” oraz „antyimperialistyczny i demokratyczny”. „Główne niebezpieczeństwo dla klasy robotniczej – mówił Żdanow – w chwili obecnej polega na niedocenianiu sił własnych oraz przecenianiu sił przeciwnika”.

Wystąpienie Gomułki i spór wokół Biura Informacyjnego

Sprawę powołania Biura Informacyjnego, które miałoby zajmować się „koordynacją” działań światowego ruchu komunistycznego, zreferował Władysław Gomułka. Obawiał się on jednak, ażeby nowa instytucja nie miała zbyt szerokich kompetencji i nie stała się tym, czym w przeszłości był Komintern, czyli organizacją ograniczającą samodzielność poszczególnych partii komunistycznych i narzucającą im taktykę oraz główne kierunki działania.

Postawę Gomułki na konferencji w Szklarskiej Porębie prof. Wojciech Roszkowski oceniał następująco: „Będąc fanatycznym komunistą, bez skrupułów dążącym do władzy, Gomułka po raz pierwszy okazał typowy dla swego charakteru upór. Był pierwszym komunistą w obozie, który wyraźnie przeciwstawił się Stalinowi, sądząc, że dla utrzymania władzy w Polsce potrzebne są pewne elementy odrębności od jednolitego wzorca oraz naturalność dokonywanych przemian”.

Ostatecznie Żdanow, po uzyskaniu zgody Stalina, zgodził się na ograniczenie uprawnień Biura.
Dla podkreślenia zawartego porozumienia to właśnie Gomułka wygłosił referat „O koordynacji działań partii komunistycznych”.

W trakcie obrad doszło również do dyskusji pomiędzy Żdanowem a Gomułką na temat oceny ruchu socjalistycznego. Przywódca PPR stwierdził, iż współpraca PPS z jego partią nie jest podyktowana motywami koniunkturalnymi, ale wynika z głębokich przemian, które nastąpiły w świadomości jej działaczy. Opinia ta była sprzeczna z wystąpieniem Żdanowa, który oświadczył: „Przyzwyczajono się myśleć, że socjaliści znajdują się zawsze najbliżej nas. Lecz sytuacja polityczna może określać miejsce socjalistów bardziej na prawo niż innych (...) mogą stać się głównym wrogiem, tym, przeciwko któremu powinniśmy skierować nasz ogień”.

Prof. Paczkowski: Aczkolwiek Kominform formalnie miał charakter porozumienia międzypartyjnego, a nie międzypaństwowego, z uwagi na totalitarny charakter systemu oczywiste było, iż chodzi o scaloną strukturę państwowo-militarną wyposażoną zarówno w jednolite przywództwo, jak i wspólną ideologię.

Na konferencji, m.in. na skutek postawy Gomułki,  nie powołano stałego sekretariatu Biura. Przywódcy PPR udało się także nie dopuścić do tego, ażeby siedzibą Kominformu i jego prasowego organu „O trwały pokój, o demokrację ludową” stała się Warszawa. Biuro znalazło swoją siedzibę ostatecznie  w Belgradzie.

Wizja polskiej drogi do socjalizmu wywołała w trakcie obrad pewien konflikt pomiędzy przywódcą PPR a pozostałymi przedstawicielami tej partii obecnymi na naradzie. Postawa Gomułki na konferencji i jego obawy wobec Kominformu zostały bez skrupułów wykorzystane w walce prowadzonej przeciwko niemu przez  jego dawnych towarzyszy w 1948 r.

Prof. Andrzej Paczkowski oceniając znaczenie ustaleń podjętych w Szklarskiej Porębie pisał: „Narada sudecka była odpowiedzią na faktyczne zakończenie etapu przejmowania władzy przez komunistów w całej Europie Środkowo-Wschodniej, co umożliwiało utworzenie zwartego i centralnie sterowanego bloku państw satelickich. Aczkolwiek Kominform formalnie miał charakter porozumienia międzypartyjnego, a nie międzypaństwowego, z uwagi na totalitarny charakter systemu oczywiste było, iż chodzi o scaloną strukturę państwowo-militarną wyposażoną zarówno w jednolite przywództwo, jak i wspólną ideologię”. (PAP)

Mariusz Jarosiński

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL