Kultura i sztuka po 1989 roku

17.10.2014 aktualizacja 31.08.2016

Zbigniew Herbert - 90. rocznica urodzin

90 lat temu - 29 października 1924 roku - urodził się Zbigniew Herbert, jeden z najważniejszych polskich poetów XX wieku, pisarz o wielkim dorobku, wyjątkowym autorytecie artystycznym i moralnym, o biografii tragicznie uwikłanej w historię XX wieku.

"Każdy kraj ma w ciągu całej swojej historii zaledwie kilku takich poetów, których słowa staja się własnością języka przekazywaną z pokolenia na pokolenie. Tak stało się z poezją Herberta jeszcze za jego życia" - pisał Czesław Miłosz.

Zbigniew Herbert o totalitaryzmie, PRL i rozliczeniach przeszłości

Prezentowana wypowiedź Zbigniewa Herberta, w której komentuje aktualną sytuację polityczną Polski i przedstawia swój stosunek do PRL, pochodzi z 1992 r. Poeta opowiada o problemie braku autorytetów moralnych i nietolerancji oraz o wynikających z tego zagrożeniach i rozliczaniu przeszłości. Cynizmowi i nihilizmowi przeciwstawia etos swojego pokolenia i konieczność „wzięcia na siebie śmieszności” z powodu heroizmu i bycia wiernym zasadom.

Źródło: Zbigniew Herbert | Finezje literackie | 2/5

Stulecie odzyskania niepodległości

 

Kalendarium

29 października 1924 r.

- We Lwowie urodził się Zbigniew Bolesław Ryszard Herbert.

1938

- Rozpoczął naukę w Gimnazjum im. Kazimierza Wielkiego we Lwowie. W tym mieście w 1944 r. zdał konspiracyjną maturę.

1944

- Uciekając przed wkraczającymi do Lwowa sowietami, rodzina Herbertów przeniosła się do Krakowa.

1947

- Herbert uzyskał dyplom krakowskiej Akademii Ekonomicznej, studiował też na Akademii Sztuk Pięknych i rozpoczął studia na Wydziale Prawa UJ, które kontynuował na Wydziale Prawa i Filozofii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (dyplom w 1949 r.).

1949-1950

- Pełnił funkcję kierownika biura Oddziału Gdańskiego Związku Literatów Polskich w Sopocie.

1950

- Przeniósł się do Warszawy. W stolicy żył w bardzo trudnych warunkach, przez kilka lat dzielił powierzchnię małego mieszkania na ul. Wiejskiej z 12 sublokatorami. Współpracował z "Tygodnikiem Powszechnym", "Słowem Powszechnym", współredagował miesięcznik "Poezja".

- Debiut na łamach tygodnika "Dziś i jutro". Herbert drukował swoje wiersze pod pseudonimami Patryk oraz Stefan Martha.

1951

- Rezygnacja z członkostwa w ZLP, organizacji skupiającej wówczas głównie twórców afirmujących komunistyczny ustrój.

1953-1956

- Herbert, który nie zakceptował obowiązującego w poezji socrealizmu, był pracownikiem biurowym w kilku instytucjach i przedsiębiorstwach; żył w skromnych warunkach bytowych.

1956

- Debiutancki tom poezji „Struna światła” oraz dramat „Jaskinia filozofów”.

1957

- Ukazał się tom poezji „Hermes, pies i gwiazda”.

1958

- Pierwsza zagraniczna wyprawa Herberta. Podczas licznych podróży wykonał setki szkiców z miejsc, w których przebywał (galerie, muzea, obiekty architektoniczne).

Lata 60.

- Herbert, zafascynowany kulturą śródziemnomorską, podróżuje do Włoch i Grecji, a także do Niemiec, Francji i Holandii. Wyprawy zaowocowały tomami esejów "Barbarzyńca w ogrodzie" i "Martwa natura z wędzidłem".

1961

- Wydany został Zbiór poezji „Studium przedmiotu”.

1962

- Herbert opublikował esej „Barbarzyńca w ogrodzie”.

1963

- Nagroda Kościelskich zwana „polskim Noblem literackim” w Paryżu. To pierwsza z kilkudziesięciu nagród przyznanych Herbertowi za granicą. Jego utwory przetłumaczono łącznie na 38 języków.

1968

- Artysta podróżuje i wykłada na uczelniach USA na zaproszenie Lincoln Poetry Center.

- Zbigniew Herbert wziął ślub z Katarzyną Dzieduszycką.

1969

- Ukazał się tomik poezji "Napis".

- Cykl odczytów w RFN.

1973

- Poeta otrzymał prestiżową Nagrodę Gottfrieda von Herder w Wiedniu.

1974

- Wydanie tomu poezji „Pan Cogito”, uznawanego dziś za jeden z najważniejszych w twórczości Herberta. Imię głównego bohatera pochodzi z sentencji Kartezjusza „Cogito ergo sum” (myślę więc jestem”). Tytułowa postać uosabia poglądy życiowe Zbigniewa Herberta. Pan Cogito to również poetycki wizerunek współczesnego humanisty – osoby wykształconej, nie akceptującej otaczającego ją świata, w którym technologia i materializm dominują nad duchowością i wrażliwością na klasyczne ideały piękna i prawdy.

- Herbert podpisał „List 15”, żądający udostępnienia Polakom zamieszkałym w ZSRS kontaktu z polską kulturą.

1975

- Poeta był jednym z sygnatariuszy „Listu 59” – protestu przeciw projektowanym zmianom w konstytucji PRL, a zwłaszcza planowi wpisania do niej kierowniczej roli PZPR i wieczystej przyjaźni z ZSRS. Przez kilka lat jego twórczość była objęta zakazem druku.

Lata 1975-1981

- Herbert mieszkał w Austrii, RFN i we Włoszech, angażował się w działania powstającej w PRL demokratycznej opozycji. Po roku 1980 wiersz Herberta "Przesłanie Pana Cogito" roku stał się swoistym hymnem ruchu społecznego, jakim był NSZZ "Solidarność".

1983

- W Paryżu wydano nawiązujący do sytuacji kraju w czasie stanu wojennego „Raport z oblężonego miasta”. Herbert – bard opozycji – pisze teksty dla Przemysława Gintrowskiego i Jacka Kaczmarskiego.

Lata 1986-1991

- Herbert mieszkał w Paryżu. W tym okresie odbywa liczne podróże po Europie.

1986

- Wywiad Herberta, który znalazł się w książce Jacka Trznadla "Hańba domowa", zbulwersował środowisko pisarzy. Poeta dość ostro zdystansował się wobec kolegów, którzy tworzyli w poetyce socrealizmu czy bez skrupułów korzystali z przywilejów, jakie PRL-owska władza zapewniała sprzyjającym jej literatom.

1990

- Wydany został tom poezji „Elegia na odejście”. Herberta przyjęto w poczet American Academy and Institute of Arts and Letters.

Początek lat 90.

- Herbert zdystansował się wobec środowiska "Gazety Wyborczej", zarzucając jej naczelnemu Adamowi Michnikowi torpedowanie działań zmierzających do przeprowadzenia dekomunizacji i lustracji w Polsce oraz sprzyjanie postkomunistom.

1992

- W liście do Stanisława Remuszki poeta napisał: "Pragnę Pana poinformować, że nie będę już niczego publikował ani w +Gazecie+, ani w afiliowanych przez nią pismach jak +Zeszyty Literackie+".

- Herbert powraca do Polski.

1993

- Ukazał się zbiór esejów „Martwa natura z wędzidłem” wyrażający fascynację niderlandzkim malarstwem XVII w.

1994

- Poeta udziela "Tygodnikowi Solidarność" wywiadu, który zainaugurował jego stałą współpracę z tym pismem. Zaostrzył jeszcze oskarżenia z "Hańby domowej": "Za to zatarcie różnic (między PRL-em a III RP) odpowiedzialne są nie tylko nowe elity, ale te dawno utworzone. Ich hierarchia utrzymuje się do dziś. Są to elity zawodowe, nawet po śmierci: elity trupów" - mówił. Herbert skrytykował też ostro swego przyjaciela, Czesława Miłosza, zarzucając mu konformizm i tchórzostwo.

- Herbert zainicjował zbiórkę pieniędzy na pomoc dla pogrążonej w wojnie z Rosją Czeczenii, napisał też list otwarty z poparciem dla nieuznawanego przez Moskwę prezydenta Czeczenii Dżochara Dudajewa.

1995

- Poeta napisł do ówczesnego prezydenta Lecha Wałęsy list domagający się rehabilitacji płk. Ryszarda Kuklińskiego.

1998

- Wydano „Epilogu burzy” – ostatni z dziewięciu tomów poezji.

28 lipca 1998 r.

- Ciężko chory na astmę Zbigniew Herbert zmarł w Warszawie w wieku 73 lat. Prezydent RP odznaczył go pośmiertnie Orderem Orła Białego.

2000

- Opublikowano tom esejów "Labirynt nad morzem".

2007

- Sejm ogłosił rok 2008 Rokiem Zbigniewa Herberta, aby oddać hołd "artyście, który twórczo nawiązując do wielkiej tradycji europejskiej kultury, wzbogacił ją i wzmocnił". (PAP)

rep/

Postacie

  • Zbigniew Herbert. Fot. PAP/CAF/M. Langda

    Herbert Zbigniew

    -
Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL