Walka o niepodległość 1914-1918

22.04.2010 aktualizacja 28.07.2017

Związek Strzelecki

Członkowie Związku Strzeleckiego. Fot. NAC Członkowie Związku Strzeleckiego. Fot. NAC

Związek Strzelecki utworzono 23 kwietnia 1910 roku we Lwowie z inicjatywy m.in. Józefa Piłsudskiego, który kierował wówczas tajną organizacją wojskową Związkiem Walki Czynnej. Związek Strzelecki, stanowiący w rzeczywistości organ przysposobienia wojskowego, został oficjalnie zarejestrowany przez władze austriackie jako organizacja paramilitarna o celach społeczno-wychowawczych.

We Lwowie organizacja funkcjonowała pod nazwą Związku Strzeleckiego, zaś w Krakowie jako Towarzystwo Sportowe Strzelec. Na początku Związkowi szefował Wydział Związku Strzeleckiego, w skład którego weszli m.in. Władysław Sikorski (jako prezes), Medard Downarowicz, Aleksander Litwinowicz, Kazimierz Sosnkowski, Gustaw Daniłowski i Hipolit Śliwiński.


Z czasem dowództwo nad całością organizacji przejęła lwowska Komenda Główna Związków Strzeleckich, którą kierował Józef Piłsudski i szef sztabu Kazimierz Sosnkowski. Komendzie Głównej podlegały Komendy Okręgowe: we Lwowie (Galicja Wschodnia), Krakowie (Galicja Zachodnia) i Rzeszowie (Galicja Środkowa), a także Komenda Królestwa Polskiego i Komenda Zagraniczna. Dwie ostatnie funkcjonujące w zaborze pruskim i Królestwie Polskim działały w konspiracji.

Związek Strzelecki był organizatorem szkół podoficerskich i oficerskich, których adepci odbywali ćwiczenia na strzelnicach wojskowych oraz mieli możliwość legalnego zakupu broni i amunicji. Do Związku należały osoby z niemal wszystkich warstw społecznych i ugrupowań politycznych.

W maju 1913 roku w miejsce Komendy Głównej utworzono Wydział Wojskowy Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych, którego komendantem wojskowym mianowano Józefa Piłsudskiego.

W momencie rozpoczęcia I wojny światowej Związek Strzelecki liczył według różnych danych od ok. 6,4 tys. do ok. 8 tys. członków zrzeszonych w 200 kołach strzeleckich.

Członkowie Związku stanowili trzon Legionów Polskich oraz Polskiej Organizacji Wojskowej. Głównymi działaczami Związku byli m.in.: Józef Piłsudski, Władysław Sikorski, Edward Śmigły-Rydz, Kazimierz Sosnkowski, Marian Kukiel, Włodzimierz Tetmajer i Walery Sławek.

Podczas dwudziestolecia międzywojennego Związek Strzelecki pełnił funkcję młodzieżowej organizacji społeczno-wychowawczej. Należała do niego przede wszystkim przedpoborowa młodzież, głównie rzemieślnicza i z obszarów wiejskich. Prowadził działalność z zakresu wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego, a także pełnił funkcję oświatową, organizując różnego typu kursy, pogadanki i odczyty oraz umożliwiając korzystanie z bibliotek i czytelni. Związek, związany blisko z obozem piłsudczyków, podlegał Ministerstwu Spraw Wojskowych, należał także do Polskich Związków Sportowych.

Struktura organizacji pokrywała się z wojskowo-administracyjnym podziałem kraju, składała się z 3 tys. oddziałów w ponad 140 obwodach i 15 okręgach. Tuż przed wybuchem II wojny do Związku należało ok. 500 tys. członków, którzy aktywnie uczestniczyli w działaniach zbrojnych.

Obecnie działa kilka organizacji paramilitarnych odwołujących się do ideałów Związku Strzeleckiego m.in. Związek Strzelecki i Związek Strzelecki "Strzelec" Organizacja Społeczno-Wychowawcza. (PAP)

akn/ ls/
 

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL