Stan wojenny

29.06.2011 aktualizacja 30.08.2016
Fot. PAP Fot. PAP

13 grudnia 1981 r. o godzinie szóstej rano Polskie Radio nadało wystąpienie gen. Wojciecha Jaruzelskiego, w którym informował on Polaków o ukonstytuowaniu się Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego i wprowadzeniu na mocy dekretu Rady Państwa stanu wojennego na terenie całego kraju.

W ogromnej operacji policyjno-wojskowej użyto w sumie 70 tys. żołnierzy, 30 tys. milicjantów, 1750 czołgów, 1900 wozów bojowych i 9 tys. samochodów.

Władze komunistyczne jeszcze 12 grudnia przed północą rozpoczęły zatrzymywanie działaczy opozycji i "Solidarności". W sumie w pierwszych dniach stanu wojennego internowano około 5 tys. osób, które przetrzymywano w 49 ośrodkach odosobnienia na terenie całego kraju. Łącznie w czasie stanu wojennego liczba internowanych sięgnęła 10 tys. W więzieniach znalazła się znaczna część krajowych i regionalnych przywódców "Solidarności", doradców, członków komisji zakładowych dużych fabryk, działaczy opozycji demokratycznej oraz intelektualistów związanych z "Solidarnością".

O godzinie pierwszej w nocy w Belwederze zebrali się członkowie Rady Państwa, teoretycznie najważniejszego urzędu PRL. Większość z nich nie wiedziała jednak, jaki był cel tego nocnego spotkania. Po półtoragodzinnych obradach członkowie Rady Państwa przyjęli przedstawiony im dekret o wprowadzeniu stanu wojennego oraz towarzyszące mu dokumenty, przeciwko głosował jedynie przewodniczący PAX - Ryszard Reiff. Wszystkie przyjęte dokumenty były antydatowane i nosiły datę 12 grudnia 1981 r.

Dekret o wprowadzeniu stanu wojennego był niezgodny z obowiązującym wówczas prawem, ponieważ Rada Państwa mogła wydawać dekrety jedynie między sesjami Sejmu. Tymczasem sesja taka trwała, a najbliższe posiedzenie izby wyznaczone było na 15 i 16 grudnia.

Dokładna liczba osób, które w wyniku wprowadzenia stanu wojennego poniosły śmierć, nie jest znana. Przedstawiane listy ofiar liczą od kilkudziesięciu do ponad stu nazwisk. Nieznana pozostaje również liczba osób, które straciły w tym okresie zdrowie na skutek prześladowań, bicia w trakcie śledztwa czy też podczas demonstracji ulicznych. 

Kalendarium

12 grudnia – Na posiedzeniu Sztabu Generalnego LWP powstaje tzw. Wojskowa Rady Ocalenia Narodowego, której przewodniczącym zostaje gen. Wojciech Jaruzelski. O godz. 23 przerwane zostają połączenia telefoniczne w całym kraju; przestają nadawać radio i telewizja. Zaczynają się pierwsze internowania w ramach rozpoczętej o północy akcji „Jodła”. Wojsko opuszcza koszary. W operacji wprowadzenia stanu wojennego bierze udział ok. 80 tys. żołnierzy Wojska Polskiego, 30 tys. funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa, 1750 czołgów, 1400 pojazdów opancerzonych, 500 wozów bojowych piechoty oraz ponad 9 tys. samochodów.

 

13 grudnia – W nocy Rada Państwa uchwala dekret o wprowadzeniu stanu wojennego. Jedynym jej członkiem, który odmówił podpisania dekretu był Ryszard Reiff. W ramach operacji „Azalia” wojsko zajmuje gmachy radia i telewizji. Następnie media transmitują przemówienie gen. Wojciecha Jaruzelskiego, I sekretarza KC PZPR, szefa rządu i MON. "Ojczyzna nasza znalazła się nad przepaścią" - mówi, uzasadniając stan wojenny. Internowanie tysięcy działaczy "Solidarności", w tym przewodniczącego Lecha Wałęsy.

 

14 grudnia - W ok. 250 zakładach pracy na terenie całej Polski zaczynają się strajki. Protesty zorganizowano m.in. w KWK „Wujek” w Katowicach, KWK „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu Zdroju, Stoczni Gdańskiej im. Lenina, Hucie im. Lenina w Nowej Hucie, Porcie Gdańskim, Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego, Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie. 40 strajków zostaje zdławionych siłą.

 

14 grudnia - Z inicjatywy prymasa Józefa Glempa w Warszawie powstaje Prymasowski Komitet Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom.

 

15 grudnia - Pacyfikacja kopalni "Manifest Lipcowy" w Jastrzębiu Zdroju, 4 górników zostaje postrzelonych przez MO. W Warszawie konstytuuje się Komitet Oporu Społecznego.

 

16 grudnia - W czasie ataku ZOMO na kopalnię "Wujek" zastrzelonych zostaje 9 górników, 21 jest rannych. Pacyfikacje Stoczni Gdańskiej, Huty im. Lenina, Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w Mielcu. Walki uliczne w Trójmieście.

 

17 grudnia - Podczas walk z ZOMO w Gdańsku zostaje zastrzelona jedna osoba, dwie inne są ranne. W wielu miastach w Polsce oddziały milicyjne rozpędzają manifestacje.

 

18 grudnia - Jan Paweł II w liście do gen. Wojciecha Jaruzelskiego apeluje o przerwanie stanu wojennego „z usilną prośbą i zarazem gorącym wezwaniem o zaprzestanie działań, które przynoszą ze sobą rozlew krwi polskiej (...). Ogólnoludzkie pragnienie pokoju przemawia za tym, ażeby nie był kontynuowany stan wojenny w Polsce” – pisze papież.

 

20 grudnia - Do Warszawy przybywa z Watykanu abp Luigi Poggi.

 

21 grudnia - Ambasador PRL w USA Romuald Spasowski prosi o azyl polityczny. W wystąpieniu telewizyjnym krytykuje decyzję o wprowadzeniu stanu wojennego uznając ją za pogwałcenie praw człowieka. Z apelem o ich poszanowanie występuje również sekretarz generalny ONZ Kurt Waldheim.

 

22 grudnia – Oświadczenie krajów członkowskich Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej uznające wypadki w Polsce za złamanie Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie w Helsinkach z 1 sierpnia 1975 r.

 

23 grudnia - W reakcji na wprowadzenie stanu wojennego prezydent USA Ronald Reagan ogłasza sankcje gospodarcze wobec PRL. Podobne kroki wobec Polski podejmują w następnych tygodniach inne kraje zachodnie.

 

24 grudnia - Zniesienie na jedną noc godziny milicyjnej z okazji Wigilii Bożego Narodzenia i pasterki.

 

27 grudnia - Lech Wałęsa zostaje wybrany „Człowiekiem Roku 1981” przez amerykański magazyn „Time”.

 

28 grudnia - W kopalni "Piast" kończy się ostatni strajk okupacyjny w proteście przeciw stanowi wojennemu.

 

28 grudnia - Ambasador PRL w Japonii Zdzisław Rurarz występuje o azyl polityczny, w wyniku czego sąd wojskowy PRL skaże go na karę śmierci.

 

30 grudnia – Decyzją WRON-u wprowadzono obowiązek pracy dla mężczyzn w wieku 18-45 lat.

 

31 grudnia – Zawieszenie na jedną dobę godziny milicyjnej.

 

 

1982

 

5 stycznia - Początek śledztwa we Wrocławiu w sprawie 80 mln zł, które przed wprowadzeniem stanu wojennego podjął z konta NSZZ „Solidarność” skarbnik Regionu Dolny Śląsk, Józef Pinior.

 

6 stycznia - Likwidacja przez władze Niezależnego Zrzeszenia Studentów.

 

9 stycznia - Prymas Józef Glemp spotyka się z gen. Jaruzelskim.

 

9 stycznia - W kraju powstają Obywatelskie Komitety Ocalenia Narodowego (OKON).

 

10 stycznia - Przywrócenie połączeń telefonicznych w miastach. Rozmowy są oficjalnie podsłuchiwane, po wykręceniu numeru słychać w słuchawce komunikat: "Rozmowa kontrolowana".

 

13 stycznia - Aktorzy rozpoczynają bojkot Polskiego Radia i Telewizji.

 

25 stycznia - Sejm uchwala ustawę "o szczególnej regulacji prawnej w okresie stanu wojennego" i zatwierdza dekret o stanie wojennym. Przeciw głosuje tylko jeden poseł - Romuald Bukowski z Gdańska.

 

5 lutego - W Świdniku na wezwanie władz "Solidarności" zaczynają się masowe spacery w porze nadawania Dziennika TV o 19.30. Z czasem do podobnej akcji przystępują mieszkańcy innych miejscowości.

 

8 lutego - Wznowienie zawieszonych po wprowadzeniu stanu wojennego zajęć na wyższych uczelniach.

 

9 lutego - Ojciec Święty Jan Paweł II przyjmuje delegację członków „Solidarności”, złożoną z działaczy przebywających na Zachodzie; podczas audiencji mówi m.in.: „Wolny i Niezależny Związek +Solidarność+ jest organizacją legalną, którą oficjalnie uznały władze polskie”.

 

11 lutego - Aby ukrócić protestacyjne spacery w Świdniku, organizowane w porze Dziennika, władze wprowadzają godzinę milicyjną od godz. 19.30.

 

18 lutego - W Warszawie, w tramwaju, członkowie organizacji Siły Zbrojne Polski Podziemnej, Robert Chechłacz i Tomasz Łupanow próbują rozbroić funkcjonariusza MO, sierżanta Zdzisława Karosa. W wyniku szamotaniny milicjant zostaje postrzelony, a po pięciu dniach umiera w szpitalu.

 

1 marca - Szef MSW gen. Czesław Kiszczak podaje, że od 13 grudnia 1981 r. do 26 lutego 1982 r. internowano 6,6 tys. osób.

 

19 marca - Likwidacja przez władze Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich; weryfikacja dziennikarzy.

 

29 marca - Przywrócenie międzymiastowej łączności telefonicznej, zawieszonej po wprowadzeniu stanu wojennego.

 

12 kwietnia - W Warszawie po raz pierwszy nadaje podziemne Radio "Solidarność".

 

22 kwietnia - Powstaje podziemna Tymczasowa Komisja Koordynacyjna "Solidarność" w składzie: Zbigniew Bujak, Władysław Frasyniuk, Władysław Hardek i Bogdan Lis.

 

1 maja - demonstracje i kontrpochody w wielu miastach Polski, rozbijane przez ZOMO.

 

3 maja - ZOMO brutalnie rozbija wielotysięczne manifestacje, m.in. w Gdańsku, Warszawie, Elblągu, Szczecinie, Krakowie i Toruniu. Liczne aresztowania.

 

26 maja - SB zatrzymuje ukrywającego się działacza Solidarności Jana Narożniaka; zostaje on postrzelony w czasie próby ucieczki.

 

7 czerwca - Ranny Narożniak zostaje "wykradziony" ze szpitala przez podziemie. Władze ogłaszają, że uciekł "szczególnie niebezpieczny przestępca".

 

21 lipca - W przededniu święta PRL zostaje zwolnionych z internowania ok. tysiąc osób, w tym wszystkie kobiety.

 

31 sierpnia - W rocznicę podpisania Porozumień Sierpniowych dochodzi do licznych demonstracji. W Lubinie MO zabija z broni palnej trzy osoby, 11 zostaje rannych. Jedna osoba na skutek pobicia umiera we Wrocławiu. W Gdańsku od uderzenia petardą ginie jeden z demonstrantów.

 

8 października - Sejm uchwala ustawę o związkach zawodowych - następuje rozwiązanie wszystkich związków zawodowych działających do stanu wojennego. Oznacza to likwidację prawną NSZZ "Solidarność".

 

9 października - Rząd USA zawiesza wobec Polski klauzulę najwyższego uprzywilejowania w handlu.

 

13 października - Podczas zamieszek w Nowej Hucie oficer SB zabija demonstranta, 20-letniego Bogdana Włosika.

 

10 listopada - Lech Wałęsa zwolniony z internowania.

 

18 grudnia - Sejm przyjmuje ustawę o "szczególnej regulacji prawnej w okresie zawieszenia stanu wojennego", która utrzymuje represyjne ustawodawstwo stanu wojennego.

 

19 grudnia - Rada Państwa uchwala zawieszenie stanu wojennego od 31 grudnia 1982.

 

 

1983

 

14 maja - W komisariacie na stołecznym Starym Mieście milicjanci bestialsko biją maturzystę Grzegorza Przemyka, syna opozycyjnej poetki Barbary Sadowskiej. Ofiara umiera w szpitalu. W sfingowanym procesie władze oskarżają o pobicie załogę karetki pogotowia.

 

19 maja - Pogrzeb Grzegorza Przemyka na Powązkach przeradza się w wielką demonstrację.

 

16-23 czerwca - Druga pielgrzymka papieża Jana Pawła II do Polski.

 

22 lipca - Formalne zniesienie stanu wojennego. Likwidacja WRON. Amnestia dla więźniów politycznych.

 

(PAP)

sta/ wmk/

 

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL