Kultura i sztuka 1945-1989

20.02.2012 aktualizacja 31.07.2016

Jerzy Andrzejewski (1909-1983)

Jerzy Andrzejewski. Fot. PAP Jerzy Andrzejewski. Fot. PAP

Jerzy Andrzejewski urodził się 19 sierpnia 1909 r. w Warszawie.

Jako prozaik debiutował w 1932 r. w dzienniku „ABC”. Z pismem tym związał się ściślej w latach 1935-1937, kiedy to recenzował przedstawienia teatralne na jego łamach. Do 1938 r. był kierownikiem działu literackiego w tygodniku „Prosto z mostu”.

W 1936 r. wstąpił do Związku Literatów Polskich. Dwa lata później opublikował pierwszą powieść – „Ład serca”, za którą został uhonorowany Nagrodą Młodych Polskiej Akademii Literatury oraz nagrodą czytelników "Wiadomości Literackich".

Po wybuchu II wojny światowej rozpoczął działalność konspiracyjną; pracował w Delegaturze Rządu na Kraj, aktywnie działał na rzecz rozwoju twórczego okupowanej Warszawy, będąc m.in. uczestnikiem wielu literackich spotkań autorskich oraz wydając publikując tajnie w 1942 r. antologię poezji „Pieśń niepodległa”.

Od 1945 do 1949 r. publikował w „Odrodzeniu” i „Kuźnicy”. Największą sławę przyniosła mu jednak powieść „Popiół i diament”, którą wydał w 1948 r. Stała się ona pierwowzorem filmu Andrzeja Wajdy pod tym samym tytułem nakręconego dziesięć lat później.

Od 1950 r. członek PZPR, a od 1952 do 1957 r. poseł na Sejm PRL. W latach 50. był m.in. redaktorem naczelnym „Przeglądu Kulturalnego”, kierownikiem literackim zespołu filmowego "Syrena". Zamieszczał teksty w „Twórczości” i „Nowej Kulturze”. W 1957 r. wystąpił z partii komunistycznej, co było reakcją na zamknięcie przez władze pisma „Europa”.

W latach 60. rozpoczął działalność opozycyjną. W 1964 r. sygnował List 34 będący protestem wobec polityki kulturalnej państwa oraz cenzurze. W 1968 r. podpisał List pisarzy do rektora UW, którzy wstawili się za prześladowanymi przez władzę uczestnikami manifestacji marcowych. Od tego roku współpracował z paryską „Kulturą”. W 1969 r. wstąpił do polskiego Pen Clubu. W latach 1972-1979 członek redakcji „Literatury”.

Był jednym ze współzałożycieli Komitetu Obrony Robotników. W 1976 r. napisał list otwarty Do prześladowanych uczestników robotniczego protestu. W latach 1977-1981 publikował na łamach niezależnego pisma „Zapis”.

Jerzy Andrzejewski zmarł 20 kwietnia 1983 r. w Warszawie.

Oprócz „Popiołu i diamentu” Andrzejewski był autorem wielu zbiorów opowiadań i powieści, m.in. "Bramy raju" (1960), "Idzie skacząc po górach" (1963). W 1979 r. nakładem niezależnego wydawnictwa ukazała się jego ostatnia powieść „Miazga”.

Laureat Nagrody Młodych Polskiej Akademii Literatury (1939), Miasta Krakowa (1946), tygodnika „Odrodzenie” (1948), nowojorskiej Fundacji Jurzykowskiego (1968), odznaczony Orderem Sztandaru Pracy I klasy (1950), pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2006). (PAP)

wmk

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL