28-07-2011 DEKADA GIERKA

10 lat temu zmarł Edward Gierek

I sekretarz KC PZPR Edward Gierek. Fot. PAP/J. Morek

29 lipca 2001 r. w Cieszynie zmarł Edward Gierek, działacz komunistyczny, wieloletni I sekretarz KW PZPR w Katowicach. W latach 1970-1980 I sekretarz KC PZPR.

„+Przerwana dekada+, dziesięciolecie panowania Gierka, zakończyła się bezprzykładnym krachem ekonomicznym i politycznym. Nie tylko nie umocnił on i nie unowocześnił systemu komunistycznego, ale przyspieszył wydatnie, acz nieświadomie jego erozję, odgrywając rolę podobną do tej, jaką w jakiś czas później spełnił w Związku Sowieckim Michaił Gorbaczow. – w ten sposób historyczną rolę I sekretarza KC PZPR Edwarda Gierka ocenił prof. Paweł Wieczorkiewicz. („Kto rządził Polską?”)

Prof. Wieczorkiewicz: „Przerwana dekada", dziesięciolecie panowania Gierka, zakończyła się bezprzykładnym krachem ekonomicznym i politycznym. Nie tylko nie umocnił on i nie unowocześnił systemu komunistycznego, ale przyspieszył wydatnie, acz nieświadomie jego erozję, odgrywając rolę podobną do tej, jaką w jakiś czas później spełnił w Związku Sowieckim Michaił Gorbaczow.

Edward Gierek urodził się 6 stycznia 1913 r. w Porąbce koło Sosnowca, w rodzinie górniczej. W dzieciństwie stracił ojca, który zginął w wypadku w kopalni. W 1923 r. wyemigrował z matką i ojczymem do Francji, gdzie od 13 roku życia pracował jako górnik.

Od 1931 r. działał we Francuskiej Partii Komunistycznej. W 1934 r. za udział w strajku został wydalony przez władze francuskie do Polski. W 1937 r., po odbyciu służby wojskowej, Gierek wyjechał do Belgii. Przez następne lata pracował w górnictwie, działając jednocześnie w partii komunistycznej i w organizacjach polonijnych.

W 1948 r. powrócił do Polski. W latach 1949-54 i 1956-1970 był I sekretarzem Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Katowicach.

Od 1954 r. był również członkiem KC PZPR, pełniąc wiele funkcji partyjnych na najwyższym szczeblu.

W drugiej połowie lat 60. zaczął być postrzegany jako jeden z potencjalnych następców Władysława Gomułki.

W czasie studenckich demonstracji w marcu '68 wygłosił w Katowicach głośne przemówienie skierowane przeciw ówczesnym opozycjonistom, w którym stwierdził m.in. „śląska woda nigdy nie będzie wodą na ich młyn, śląska woda pogruchocze im kości".

W czasie słynnego partyjnego mitingu w warszawskiej Sali Kongresowej zebrani działacze skandowali „Gierek! Gierek!", co było odebrane jako wycofanie zaufania wobec Gomułki i wezwanie do zastąpienia go przez katowickiego szefa partii. W grudniu 1970 r., w trakcie masakry robotników na Wybrzeżu, Gierek, m.in. z Wojciechem Jaruzelskim i Stanisławem Kanią, odegrał czołową rolę w „pałacowym przewrocie", który obalił Gomułkę. Został I sekretarzem KC PZPR.

Za jego rządów podjęto wiele dużych inwestycji, finansowanych z zachodnich kredytów. Wybudowano m.in. Hutę Katowice i Port Północny. Rozwinięto konsumpcję, w ciągu kilku lat zauważalnie wzrosła stopa życiowa. Częściowo otwarto granice, dając tysiącom Polaków możliwość wyjazdów turystycznych na Zachód.

Jednak jak pisał dr Andrzej Zawistowski z IPN: „Dobrobyt na kredyt nie mógł trwać wiecznie – zagraniczni wierzyciele zaczęli domagać się zwrotu pożyczek. Polityka podnoszenia płac przy jednoczesnym zamrożeniu cen zaowocowała pojawieniem się w połowie lat 70. tzw. nawisu inflacyjnego – czyli pieniędzy gotowych do wydania w momencie +upolowania+ w sklepie jakiegokolwiek atrakcyjnego towaru. Ludzie bali się bowiem deprecjacji oszczędności i podwyżek cen. Ze sklepów znikały więc towary, zaczęły pojawiać się puste półki” („Gospodarka, towarzysze!” - ekonomiczne podłoże kryzysu 1980 r.”, dzieje.pl).

W 1975 r. zmieniono konstytucję PRL, wpisując do niej zapisy o kierowniczej roli PZPR i o sojuszu z ZSRR. Stało się to początkiem kampanii protestu, będącej pierwszym działaniem kształtującej się opozycji.

W 1976 r. gierkowska polityka załamała się, gdy - w obliczu gospodarczych niepowodzeń - władze przeprowadziły podwyżkę cen artykułów spożywczych. Spowodowało to strajki i demonstracje robotnicze m.in. w Radomiu i Ursusie. Zostały one stłumione bardzo brutalnie (wielu zatrzymanych ciężko i wielokrotnie pobiła milicja), jednak bez użycia broni.

Kostikow: Gierek i jego ekipa (…) znaleźli się w potrzasku. Z radzieckiego garnituru wyrastali, na nowy nie było ich stać.

Władze odwołały podwyżki, ale na osobiste polecenie Gierka na terenie całej Polski zorganizowano kampanię masowych wieców, na których doprowadzane przymusowo załogi zakładów pracy „uchwalały" deklaracje potępienia dla „warchołów z Radomia i Ursusa". Bardzo wielu zatrzymanych demonstrantów wyrzucono z pracy, wielu po sfingowanych procesach skazano na kary więzienia.

Akcję pomocy dla represjonowanych zorganizowała kształtująca się opozycja, która powołała Komitet Obrony Robotników, a następnie Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela.

Milicja i Służba Bezpieczeństwa zwalczały opozycję, częste były zatrzymania na 48 godzin i pobicia, zdarzały się kary kilkumiesięcznego aresztu. Gierek nie zdecydował się jednak na zdecydowaną likwidację opozycji poprzez masowe aresztowania zakończone procesami i wyrokami więzienia.

Również w czasie strajków robotniczych w lipcu i sierpniu 1980 r. Gierek nie zdecydował się na rozwiązanie siłowe.

Po powstaniu „Solidarności" został zmuszony do ustąpienia.

W lipcu 1981 r. usunięto go z partii, jako osobę współodpowiedzialną za kryzys polityczny i gospodarczy. W stanie wojennym był internowany. Nie podjął próby powrotu do polityki i zamieszkał w Ustroniu.

Edward Gierek zmarł 29 lipca 2001 r. w Cieszynie.

Cytowany wcześniej prof. Wieczorkiewicz, dokonując bilansu jego rządów, przytoczył opinie kierownika sektora polskiego w KC KPZR Piotra Kostikowa, który stwierdził: „Gierek i jego ekipa (…) znaleźli się w potrzasku. Z radzieckiego garnituru wyrastali, na nowy nie było ich stać”. (PAP)

mjs/ mab/ ls/

1 - słaby, 5 - znakomity
Wersja do wydruku
SKOMENTUJ

KOMENTARZE: 2

28-07-2011
patriot

...a komunonostalgia wciąż żywa

10-10-2013
Gość

Tia... a od czasów upadku komunizmu kolejne rządy wspierają budżet sprzedając/prywatyzując to co Gierek wybudował. Nabrał kredytów ale coś wybudował, potem kredyty brano ale już nic nie powstało...

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.