Kultura i sztuka w II RP

29.06.2011 aktualizacja 04.09.2016
Roman Kramsztyk "Portret Jana Lechonia". Ok. 1920. Fot. PAP Roman Kramsztyk "Portret Jana Lechonia". Ok. 1920. Fot. PAP

Spuścizna kulturalna okresu dwudziestolecia międzywojennego jest bogata i różnorodna, choć niejednolita. Z jednej strony pozostawiła wybitne dzieła literackie, znajdujące się w kanonie lektur Polaków, z drugiej filmy, będące co najwyżej przejawem ówczesnej kultury masowej. Była to jednak wolna kultura niepodległego narodu.

Literatura odkryła nowe tematy, stała się mniej odświętna, a bliższa życiu. Nieobca jej była parodia i groteska, jak i ostry rozrachunek z rzeczywistością odrodzonego państwa (Julian Kaden - Bandrowski, Stefan Żeromski). Powstały ważne powieści realistyczne (Zofia Nałkowska, Maria Dąbrowska), rozwijała się literatura pamiętnikarska, literatura społeczno-dokumentacyjna i środowiskowa (Pola Gojawiczyńska, Gustaw Morcinek, Jalu Kurek, Henryk Worcell), twórczość przekładowa (Tadeusz Boy Żeleński, Leopold Staff), eseistyka i reportaż, którego prekursorem i niedościgłym mistrzem jest Melchior Wańkowicz.

Poezja eksperymentowała, dając upust najrozmaitszym postawom i przekonaniom. Z tego okresu pochodzą takie grupy poetyckie jak Skamander (Julian Tuwim, Jan Lechoń, Antoni Słonimski, Kazimierz Wierzyński, Jarosław Iwaszkiewicz), Awangarda krakowska (Julian Przyboś), Awangarda lubelska (Józef Czechowicz), Żagary (Czesław Miłosz), czy nurty ekspresjonistów (Stanisław Przybyszewski), futurystów (Bruno Jasieński, Aleksander Watt), symbolistów (Bolesław Leśmian) i inn.

Do najwybitniejszych malarzy należeli mieszkające we Francji Józef Pankiewicz i Tadeusz Makowski, w kraju Witkacy, Leon Chwistek i Władysław Strzemiński. Wśród kompozytorów najbardziej znanym był Karol Szymanowski, autor opery wystawianej do dziś Król Roger i baletu Harnasie.

Znakomicie rozwijała się scena teatralna, na której nowatorskimi inscenizacjami wybijali się Leon Schiller i Wilam Horzyca, obaj propagujący teatr monumentalny. Wśród najwybitniejszych aktorów polskiego teatru byli Irena Eichlerówna, Stefan Jaracz, Juliusz Osterwa, Józef Węgrzyn i Aleksander Zelwerowicz. Teatr pozostał jednak dość elitarną rozrywką. W 1929 r. teatry odnotowały zaledwie 200 tys. widzów, a tylko nieliczne sztuki utrzymywały się na afiszu dłużej niż przez 30 wieczorów. Na taki sukces mogły liczyć przede wszystkim komedie.

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL