16.01.2013 aktualizacja 31.08.2016

150. rocznica Powstania Styczniowego

22.01.1863 Obraz "Bój leśny", Artur Grottger. Fot. PAP/J. Ochoński Obraz "Bój leśny", Artur Grottger. Fot. PAP/J. Ochoński

22 stycznia 1863 r. Manifestem Tymczasowego Rządu Narodowego rozpoczęło się Powstanie Styczniowe, największy w XIX w. polski zryw narodowy. Pochłonęło ono kilkadziesiąt tysięcy ofiar i w ogromnym stopniu wpłynęło na dążenia niepodległościowe następnych pokoleń.

"Zauroczenie klęską". Powstanie Styczniowe jako mit narodowy

"Niewątpliwie, w odniesieniu do dziejów Polski można nieraz mówić o fascynacji klęską. W polskim XIX w. daje się zauważyć prawidłowość kolejnych walk o niepodległość co parę dziesiątków lat. Bardzo często uczestnicy poprzedniego powstania byli sceptyczni wobec aktualnych zrywów – tak było w przypadku Powstania Listopadowego. Oficerowie napoleońscy, generałowie listopadowi, nie wierzyli w powodzenie walk z Rosjanami. Powstanie Styczniowe na dłużej, bo mniej więcej 50 lat, zatrzymało polskie dążenia do wolności. Stworzyło jednak ich niepodległą legendę" - mówi PAP Tomasz Łubieński.

Stulecie odzyskania niepodległości

 

Kalendarium

6 kwietnia - Likwidacja Towarzystwa Rolniczego z inicjatywy Wielopolskiego

8 kwietnia - Wojsko strzela w Warszawie do manifestantów. Śmierć ponosi co najmniej 200 osób, 500 zostało rannych.

14 października - Wprowadzenie przez władze carskie stanu wojennego w Warszawie.

15 października – Nabożeństwa żałobne w rocznicę śmierci Tadeusza Kościuszki. Wojsko rosyjskie usuwa siłą wiernych ze świątyń w Warszawie.

17 października - Powstaje Komitet Miejski ugrupowania ”czerwonych”, mający przygotować powstanie, przekształcony w 1862 w Centralny Komitet Narodowy.

październik – Wielopolski podaje się do dymisji.

grudzień – Powstaje Dyrekcja Krajowa „białych”.

 

1862

 

22 maja – Car Aleksander II mianuje A. Wielopolskiego naczelnikiem rządu cywilnego Królestwa Polskiego. Namiestnikiem zostaje wielki książę Konstanty.

lipiec-sierpień – Nieudane zamachy na Konstantego i Wielopolskiego.

14 lipca - Aresztowanie Jarosława Dąbrowskiego, jednego z przywódców „czerwonych”, autora wojskowego planu rozpoczęcia powstania.

6 października - Zapowiedź branki – poboru wytypowanych osób, która według intencji Wielopolskiego miała rozbić konspirację i uniemożliwić wywołanie powstania.

 

1863

 

Noc z 14 na 15 stycznia – Początek branki w Warszawie

15 stycznia - Zapada decyzja Komitetu Centralnego Narodowego o wybuchu powstania w nocy z 22 na 23 lutego.

19 stycznia - Komitet Centralny Narodowy uchwalił powierzenie dyktatury i naczelnego dowództwa powstania gen. Ludwikowi Mierosławskiemu.

22 stycznia - Początek powstania. KCN przekształca się w Tymczasowy Rząd Narodowy, który wydaje Manifest o wolność i równości obywateli, zapowiada też uwłaszczenie chłopów. Nieudany atak powstańców pod dowództwem Zygmunta Padlewskiego na Płock.

6-7 lutego - Dwudniowe walki powstańców z wojskami rosyjskimi w Siemiatyczach, zakończone sukcesem Rosjan i spaleniem przez nich miasteczka.

17 lutego - Do Królestwa Polskiego przybywa Ludwik Mierosławski, obejmując dyktaturę.

19 lutego - Przegrana potyczka Mierosławskiego pod Krzywosądzem, po kilku dniach wyjeżdża za granicę.

24 lutego – Ciężka bitwa gen. Mariana Langiewicza w Małogoszczy, z której powstańcy muszą się wycofać.

11 marca – Langiewicz obejmuje dyktaturę.

18 marca - Krwawa, zwycięska dla Polaków bitwa korpusu Langiewicza pod Grochowiskami.

19 marca - Podczas próby przejścia przez granicę Langiewicz zostaje zatrzymany przez Austriaków. Władze nad powstaniem obejmuje Tymczasowy Rząd Narodowy.

12 kwietnia - Władze rosyjskie ogłaszają amnestię dla powstańców, jeśli złożą w określonym czasie broń. W pojedynku ginie Stefan Bobrowski, jeden z najzdolniejszych politycznych przywódców powstania.

17 kwietnia – Noty dyplomatyczne Anglii, Austrii, Francji do Rosji w sprawie polskiej.

7 maja – Bitwa zgrupowania Zygmunta Sierakowskiego w Medejkach.

10 maja - Tymczasowy Rząd Narodowy przekształca się w Rząd Narodowy

15 maja - Stracenie w Płocku Zygmunta Padlewskiego, jednego z przywódców powstańczych.

6 i 8 czerwca - Wykradzenie pieniędzy na cele powstania z Kasy Głównej Królestwa Polskiego.

27 czerwca – Egzekucja Zygmunta Sierakowskiego w Wilnie.

czerwiec – Wielopolski składa podanie o urlop i w lipcu na zawsze wyjeżdża z Królestwa Polskiego.

8 sierpnia – Zwycięska potyczka pod Żyrzynem oddziału gen. Michała Heydenricha.

sierpień – Wielki książę Konstanty przestaje być namiestnikiem.

17 października - Romuald Traugutt obejmuje dyktaturę.

6 listopada – Ginie w walce Dionizy Czachowski, jeden z dowódców powstania.

15 grudnia - Rozkaz o reorganizacji powstańczych sił zbrojnych.

 

1864

 

21 lutego - Walki w Opatowie, jedna z ostatnich większych bitew. Powstańcy ponoszą klęskę.

2 marca – Ukazują się rosyjskie dekrety w sprawie uwłaszczenia chłopów.

11 kwietnia - Aresztowanie Traugutta

5 sierpnia - Egzekucja Traugutta i czterech jego współpracowników na stokach Cytadeli Warszawskiej.

(PAP)

tst/ mjs/ ls/

Postacie

  • Stefan Bobrowski. Źródło: CBN Polona

    Bobrowski Stefan

    -
  • Dionizy Czachowski. Źródło: CBN Polona

    Czachowski Dionizy

    -
  • Józef Hauke-Bosak. Źródło: CBN Polona

    Hauke-Bosak Józef

    -
  • Gen. Marian Langiewicz. Źródło: CBN Polona

    Langiewicz Marian

    -
  • Ludwik Mierosławski. Fot. PAP/Reprodukcja

    Mierosławski Ludwik

    -
  • Zygmunt Padlewski. Źródło: CBN Polona

    Padlewski Zygmunt

    -
  • Henryka Pustowójtówna. Źródło: CBN Polona

    Pustowójtówna Henryka

    -
  • Zygmunt Sierakowski. Źródło: CBN Polona

    Sierakowski Zygmunt

    -
  • Józef Śmiechowski. Źródło: CBN Polona

    Śmiechowski Józef

    -
  • Fot. PAP

    Traugutt Romuald

    -
  • Margrabia Aleksander Wielopolski. Źródło: CBN Polona

    Wielopolski Aleksander

    -
Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL