Wojna polsko-bolszewicka

08.08.2010 aktualizacja 31.07.2016

Feliks Dzierżyński (1877-1926)

Feliks Dzierżyński. Źródło: Wikimedia Commons Feliks Dzierżyński. Źródło: Wikimedia Commons

Feliks Dzierżyński urodził się 11 września 1877 r. w Oziembłowie na Wileńszczyźnie (obecnie Dzierżynowo na Białorusi) w polskiej rodzinie szlacheckiej.

Z socjaldemokracją związał się czasie edukacji w wileńskim gimnazjum.

Od 1895 r. w Litewskiej Socjal-Demokracji. W Kownie redagował nielegalne pismo „Robotnik Kowieński”. Tu w 1897 r. został po raz pierwszy aresztowany.

W następnych latach, do wybuchu rewolucji w 1917 r., sześć razy trafiał za kraty, dwukrotnie zesłany na Syberię. Podczas jednej ze zsyłek poznał Lwa Trockiego.

W 1900 r.  należał do założycieli Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL), partii o charakterze marksistowskim. Przebywając w Berlinie wchodził w skład Komitetu Zagranicznego SDKPiL.

W latach 1905-1907 kierował rewolucją w Królestwie Polskim.

W czasie rewolucji lutowej w 1917 r. poprał bolszewików. Wyjechał do Piotrogrodu, tam został jednym z bliskich współpracowników Lenina. Wszedł do władz partii bolszewickiej.

Przełomowym momentem w jego karierze politycznej stał się wybór na szefa Wszechrosyjskiej Nadzwyczajnej Komisji do Walki z Kontrrewolucją, Sabotażem i Spekulacją (WCzK) w grudniu 1917 r. W tym samym czasie pełnił również funkcję komisarza spraw wewnętrznych.

W czasie wojny domowej w Rosji stał  się inicjatorem tzw. czerwonego terroru.

WCzK, przekształconą następnie w Państwowy Zarząd Polityczny (GPU) i Zjednoczony Zarząd Polityczny (OGPU), kierował aż do śmierci.

Policja polityczna pod jego kierownictwem stała się wykonawcą brutalnej polityki państwowego terroru. Jest wiele relacji mówiących o tym, jak Dzierżyński osobiście, z zimna krwią mordował tzw. wrogów ludu.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej był członkiem Rady Wojennej przy Michaile Tuchaczewskim. Wchodził także w skład Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski, utworzonego na rozkaz Lenina 30 lipca 1920 r. w Białymstoku.

Poza Czeka, Dzierżyńskiemu powierzono komisariat ludowy komunikacji (1921 - 1924) i przewodnictwo Najwyższej Radzie Gospodarczej (1924 r.).

Po śmierci Lenina w 1924 r. opowiedział się po stronie Stalina, któremu pomógł w rozgrywce przeciw Trockiemu.

Feliks Dzierżyński zmarł na atak serca 20 lipca 1926 r. w Moskwie, podczas posiedzenia Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii. (PAP)

mjs

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL