Wojna polsko-bolszewicka

13.08.2011 aktualizacja 30.08.2016

Bitwa Warszawska rozegrana została zgodnie z planem operacyjnym, który na podstawie ogólnej koncepcji Józefa Piłsudskiego opracowali szef sztabu generalnego Tadeusz Rozwadowski, płk Tadeusz Piskor i kpt. Bronisław Regulski. Głównym celem operacji było odcięcie korpusu Gaj-Chana od armii Tuchaczewskiego i od zaplecza oraz wydanie skoncentrowanej bitwy na przedpolu Warszawy.

Operacja składała się z trzech skoordynowanych, choć oddzielonych faz: obrony na linii Wieprza, Wkry i Narwi - co stanowiło rodzaj działań wstępnych; rozstrzygającej ofensywy znad Wieprza (na północ, na skrzydło sił bolszewickich) oraz wyparcia Armii Czerwonej za Narew, pościgu, osaczenia i rozbicia armii Tuchaczewskiego.

W czasie polskich przygotowań do ostatecznego rozstrzygnięcia bolszewicy zbliżali się do Warszawy. Sądzili, że podda się ona w ciągu kilku godzin. Bitwa Warszawska rozpoczęła się 13 sierpnia walką o przedpole stolicy, m.in. o Radzymin, który kilkanaście razy przechodził z rąk do rąk.

14 sierpnia działania zaczepne na linii Wkry podjęła 5. Armia gen. Władysława Sikorskiego, mająca przeciw sobie siły sowieckiej IV i XV armii. Ciężkie boje, zakończone polskim sukcesem, miały miejsce również pod Pułtuskiem i Serockiem. 16 sierpnia gen. Sikorski śmiałym atakiem zdobył Nasielsk. Mimo to inne jednostki sowieckie nie zaprzestały marszu w kierunku Brodnicy, Włocławka i Płocka.

15 sierpnia trwały zacięte walki wojsk polskich z Armią Czerwoną m.in. pod Radzyminem, Ossowem i Zielonką. Ostatecznie polscy żołnierze, za cenę wielkich strat, utrzymali Radzymin i inne miejscowości, odrzucając bolszewików daleko od swoich pozycji.

16 sierpnia dzięki działaniom marszałka Piłsudskiego nastąpił przełom. Dowodzona przez niego tzw. grupa manewrowa, w skład której wchodziło pięć dywizji piechoty i brygada kawalerii, przełamała obronę bolszewicką w rejonie Kocka i Cycowa, a następnie zaatakowała tyły wojsk bolszewickich nacierających na Warszawę. Tuchaczewski musiał wycofać się nad Niemen.

W wyniku Bitwy Warszawskiej straty strony polskiej wyniosły: ok. 4,5 tys. zabitych, 22 tys. rannych i 10 tys. zaginionych. Straty zadane Sowietom nie są znane. Przyjmuje się, że ok. 25 tys. żołnierzy Armii Czerwonej poległo lub było ciężko rannych, 60 tys. trafiło do polskiej niewoli, a 45 tys. zostało internowanych przez Niemców.

Według odnalezionych w ostatnich latach i ujawnionych w sierpniu 2005 r. dokumentów Centralnego Archiwum Wojskowego, już we wrześniu 1919 r. szyfry Armii Czerwonej zostały złamane przez por. Jana Kowalewskiego. Manewr polskiej kontrofensywy udał się zatem m.in. dzięki znajomości planów i rozkazów nieprzyjaciela, a także umiejętności wykorzystania tej wiedzy przez polskie dowództwo.

Kalendarium

1919

5 stycznia

Armia Czerwona zajęła Wilno.

14 lutego

 

Początek wojny polsko-sowieckiej. Pierwsze starcia oddziałów Wojska Polskiego i Armii Czerwonej na Białorusi i Polesiu.

5 marca

Wojska polskie zajęły Pińsk.

16 kwietnia

Początek ofensywy polskiej na Wileńszczyznę.

21 kwietnia

Po zaciętych trzydniowych walkach z Armią Czerwoną wojska polskie zajęły Wilno.

22 kwietnia

Naczelnik Państwa Józef Piłsudski wydał odezwę "Do Mieszkańców byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego".

29 kwietnia

Sejm Ustawodawczy uchwalił włączenie ziemi wileńskiej do Polski.

18 maja

Początek polskiej ofensywy w Galicji Wschodniej.

24 maja

Umowa o współpracy wojskowej między rządem RP i Dyrektoriatem Ukraińskiej Republiki Ludowej.

25 czerwca

Rada Najwyższa Konferencji Pokojowej w Paryżu upoważniła Polskę do zorganizowania tymczasowej administracji wojskowej w Galicji Wschodniej po rzekę Zbrucz.

22 lipca

Rozpoczęły się tajne rokowania polsko-sowieckie w Białowieży (22-29 VII).

8 sierpnia

Wojska polskie zajęły Mińsk.

14 sierpnia

WP zajęło linię Wilno-Baranowicze-Sarny-Równe.

1 września

Układ o rozejmie i linii demarkacyjnej pomiędzy Polską a Dyrektoriatem Ukraińskiej Republiki Ludowej.

10 września

WP zajęły Borysów.

21 listopada

Rada Najwyższa Konferencji Pokojowej w Paryżu przyznała Polsce 25-letni mandat nad Galicją Wschodnią pod nadzorem Ligi Narodów.

30 grudnia

Podpisane zostało polsko-łotewskie porozumienie wojskowe dotyczące wspólnej akcji zaczepnej przeciwko Armii Czerwonej w Łatgalii – dawnych Inflantach Polskich.

1920

styczeń

Zdobycie Dyneburga przez wojska polskie.

10 marca

Głównodowodzący sił zbrojnych Rosji Sowieckiej Siergiej Kamieniew zatwierdził plan uderzenia na Zachód przez Polskę.

21 kwietnia

W Warszawie rząd polski podpisał umowę sojuszniczą z Semenem Petlurą.

24 kwietnia

Podpisano konwencję wojskową pomiędzy Polską i reprezentującym Ukraińską Republikę Ludową Semenem Petlurą, dotyczącą ścisłej współpracy militarnej w wojnie z Rosją Sowiecką.

25 kwietnia

Początek ofensywy wojsk polskich na Ukrainie, tzw. wyprawy kijowskiej.

7 maja

3 Armia dowodzona przez gen. Edwarda Rydza-Śmigłego zajęła Kijów.

14 maja

Front Zachodni pod dowództwem Michaiła Tuchaczewskiego rozpoczął sowiecką ofensywę na Białorusi.

27 maja

Kontrofensywa Armii Czerwonej na Ukrainie.

10 czerwca

Armia dowodzona przez gen. Edwarda Rydza-Śmigłego opuściła Kijów i walcząc wycofywała się w kierunku Żytomierza.

23 czerwca

Powołano rząd Władysława Grabskiego.

1 lipca

Sejm wobec zagrożenia sowieckiego powołał Radę Obrony Państwa. W jej skład weszli: Naczelnik Państwa (jako przewodniczący), marszałek Sejmu, 10 posłów wybranych przez Sejm, premier, 3 ministrów wybranych przez rząd oraz 3 przedstawicieli armii wybranych przez Naczelnego Wodza.

4 lipca

Generalna kontrofensywa Armii Czerwonej na Białorusi: w wyniku przerwania polskich linii obronnych nad Autą i Berezyną nastąpił odwrót wojsk polskich na całym froncie.

5 lipca

Rada Obrony Państwa wystosowała apel do obradującej w Spa konferencji Rady Najwyższej Ententy o udzielenie Polsce pomocy.

9 lipca

WP opuściły Płoskirów.

10 lipca

W Spa podpisany został układ pomiędzy państwami Ententy a Polską, która zobowiązała się do podjęcia rokowań i podpisania rozejmu z Rosją Sowiecką. Wojska polskie miały się cofnąć za tzw. linię Curzona, biegnącą wzdłuż Bugu.

Armia Czerwona zajęła Bobrujsk.

11 lipca

Armia Czerwona zajęła Mińsk.

12 lipca

Rząd litewski podpisał z Rosją Sowiecką traktat, który przewidywał przekazanie stronie litewskiej zajętego przez Armię Czerwoną Wilna. W zamian Litwa zgodziła się na przemarsz wojsk sowieckich przez jej terytorium.

14 lipca

Armia Czerwona zajęła Wilno.

15 lipca

Sejm Ustawodawczy przyjął ustawę o reformie rolnej.

19 lipca

Armia Czerwona zajęła Grodno.

20 lipca

Głównodowodzący Armii Czerwonej Siergiej Kamieniew wydał dowództwom Frontu Zachodniego i Południowo-Zachodniego rozkaz wykonania decydującego uderzenia na Warszawę.

23 lipca

Nowy rozkaz głównodowodzącego Armii Czerwonej Siergieja Kamieniewa: Front Zachodni uderzać ma na Warszawę, natomiast Front Południowo-Zachodni ma atakować Lwów.

24 lipca

Powstał Rząd Obrony Narodowej pod przewodnictwem Wincentego Witosa.

25 lipca

1 Armia Konna przerwała front polski pod Brodami i wyszła na przedpola Lwowa.
Do Warszawy przyjechała francusko-brytyjska misja wojskowo-polityczna. W jej składzie
Znaleźli się m.in. gen. Maxime Weygand oraz ambasador brytyjski w Berlinie lord Edgar Vincent d`Abernon.

27 lipca

Armia Czerwona zajęła Ossowiec.

28 lipca

Armia Czerwona zajęła Białystok.

29 lipca

Armia Czerwona zajęła Łomżę.

30 lipca

W Białymstoku utworzony został Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski. W jego skład weszli: Julian Marchlewski (przewodniczący), Edward Próchniak, Feliks Dzierżyński, Feliks Kon i Józef Unszlicht.

1 sierpnia

Armia Czerwona zdobyła Brześć nad Bugiem.

7 sierpnia

Początek przegrupowania wojsk polskich (7-12 VIII).

11 sierpnia

Wojska sowieckie docierają do Wisły.

12 sierpnia

Armia Czerwona rozpoczęła ofensywę na przedmoście Warszawy. Od północy wojska sowieckie nacierały na Płock, Toruń i Włocławek.

13 sierpnia

Walki o Radzymin, Ossów, Nieporęt, Okuniew.

14 sierpnia

Rozpoczęcie działań zaczepnych znad Wkry 5 Armii gen. Władysława Sikorskiego.

15 sierpnia

Kontruderzenie oddziałów gen. Lucjana Żeligowskiego odbiło z rąk sowieckich Radzymin.

16 sierpnia

Początek polskiej kontrofensywy znad Wieprza.

19 sierpnia

Bitwa pod Lwowem.

Wojska polskie odzyskały Brześć.

20 sierpnia

Początek odwrotu Armii Czerwonej na Froncie Południowo-Zachodnim.

22-24 sierpnia

Wojska polskie odzyskały Łomżę i Białystok.

25 sierpnia

Wojska litewskie zajęły Wilno, po wycofaniu się z niego Armii Czerwonej.

31 sierpnia

W bitwie pod Komarowem polska kawaleria odniosła zwycięstwo nad sowiecką 1 Armią Konną.

1 września

Wojska polskie odzyskały Suwałki.

1-3 września

Walki polsko-litewskie w rejonie Suwałk, Sejn i Augustowa.

2 września

Przeniesienie polsko-sowieckich rozmów pokojowych z Mińska do Rygi.

16 września

Polskie oddziały wkroczyły do Łucka i Równego.

20 września

Początek zwycięskiej dla Wojska Polskiego bitwy nad Niemnem (20-28 IX).

21 września

Początek konferencji pokojowej w Rydze.

9 października

"Zbuntowana" dywizja gen. Lucjana Żeligowskiego zajęła Wilno.

15 października

Wojska polskie zajęły Mińsk.

18 października

Zawieszenie broni: na całym froncie polsko-sowieckim wstrzymano działania wojenne.

1921

18 marca

W Rydze podpisany został traktat pokojowy pomiędzy Polską a sowieckimi republikami Rosji i Ukrainy.

 

 

 

 

 

 

Postacie

  • Gen. Józef Haller. Fot. CAW

    Haller Józef

    -
  • Józef Piłsudski. Fot. CAW

    Piłsudski Józef

    -
  • Gen. Tadeusz Rozwadowski. Fot. CAW

    Rozwadowski Tadeusz

    -
  • Marszałek Edward Rydz-Śmigły. Fot. CAW

    Rydz-Śmigły Edward

    -
  • Władysław Sikorski. Fot. CAW

    Sikorski Władysław

    -
  • Kazimierz Sosnkowski. Fot. CAW

    Sosnkowski Kazimierz

    -
  • Gen. Stanisław Szeptycki. Fot. CAW

    Szeptycki Stanisław

    -
  • Wincenty Witos. Fot. PAP/CAF/Reprodukcja

    Witos Wincenty

    -
  • Lucjan Żeligowski

    Żeligowski Lucjan

    -
Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL