Bartosz Panek. Fot. PAP/Mateusz Marek
Niebieski „Ołówek”, większością głosów 19 Klubów Moczarskiego, zdobyła w tym roku książka Bartosza Panka „Zboże rosło jak las. Pamięć o pegeerach” (Wydawnictwo Czarne).
Podczas uroczystej gali w Bibliotece Narodowej w Warszawie młodzież wręczyła swoją nagrodę, a Hanna Borowska z LXIV LO im S. Witkiewicza w Warszawie odczytała laudację uzasadniającą wybór Klubów:
„Książka Bartosza Panka przedstawia szeroką i wielowarstwową historię polskich PGR-ów – od ich powojennego powstania, przez lata funkcjonowania, aż po konsekwencje likwidacji w latach 90. Autor z dużą wrażliwością opisuje, dlaczego ludzie decydowali się na życie w państwowych gospodarstwach rolnych, często podkreślając, że u podstaw tej decyzji najczęściej leżała bieda oraz brak innych perspektyw. W pierwszej części książki poznajemy kontrastowe obrazy PGR-ów. Jedne zaniedbane, przesiąknięte brudem, alkoholizmem i przemocą, a inne dobrze zarządzane i dające mieszkańcom względne poczucie stabilizacji.
Panek porusza również temat nostalgii, którą część starszego pokolenia żywi wobec tamtego »prostszego życia«. Stara się zrozumieć każdą z przedstawianych postaw, zawsze zadając fundamentalne pytanie: »Dlaczego?« i szukając dla niego jak najszerszej odpowiedzi. Dzięki sięganiu do archiwalnych dokumentów pokazuje też, jak władza usiłowała tworzyć »pokazowe PGR-y«, często jedynie na papierze, podporządkowując rzeczywistość propagandzie.
Druga część książki dotyczy likwidacji PGR-ów na początku lat 90. oraz jej skutków społecznych. Panek opisuje dramat ludzi, którzy z dnia na dzień stracili nie tylko miejsca pracy, lecz także całe zaplecze socjalne, a wraz z nim poczucie bezpieczeństwa. Przywołuje historie rozczarowania wolną Polską, która okazała się inna od tej wyśnionej. Autor prowadzi narrację aż do czasów współczesnych, zestawiając obrazy opuszczonych zabudowań z odnowionymi dworami przerobionymi na luksusowe hotele. W ciekawy sposób rozprawia się też ze stereotypem »pochodzenia z PGR-u«, pokazując zarówno tych, którzy zdołali się od niego zdystansować, jak i tych, których upadek gospodarstw pozbawił wszystkiego. »Zboże rosło jak las« to książka ważna, potrzebna i bardzo rzetelnie opracowana. Stanowi wartościową syntezę historii polskiego rolnictwa państwowego – od powojennych początków aż po współczesność”.
Bartosz Panek (ur. 1983) – dziennikarz radiowy, reporter, producent i animator środowiska twórców audio. Współzałożyciel Fundacji Audionomia i Free Range Productions. Absolwent Instytutu Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego; studiował również na uniwersytecie w Trieście. Połowę życia spędził przed mikrofonem, od marca 2024 roku redaktor naczelny Studia Reportażu i Dokumentu Polskiego Radia, wcześniej dziennikarz Programu 2 PR. Autor setek audycji oraz kilkudziesięciu reportaży i dokumentów, z których wiele było prezentowanych także we Włoszech, Francji, Holandii, Chorwacji, Wielkiej Brytanii i na Litwie. Laureat Prix Italia, jednego z najważniejszych wyróżnień dla twórców radiowych na świecie. Stypendysta Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Miasta Stołecznego Warszawy. Autor reportażu o Tatarach w Polsce U nas każdy jest prorokiem. Zboże rosło jak las to jego druga książka. Reportaż ten otrzymał Nagrodę Młodzieżowych Klubów Historycznych im. Kazimierza Moczarskiego, nominację do nagrody Grand Press oraz znalazł się w finale Literackiej Nagrody Warmii i Mazur „Wawrzyn”
