18 CZERWCA

• 1936 / 90 lat

  W Giszowcu (obecnie dzielnicy Katowic) urodził się Erwin Sówka - górnik i malarz zaliczany do prymitywistów, członek Grupy Janowskiej. Osiągnął światowy rozgłos dzięki obrazom, na których przedstawiał głównie kobiece akty i pejzaż Nikiszowca - robotniczej dzielnicy Katowic. 

• 1826 / 200 lat

  W Warszawie poświęcony został kościół pod wezwaniem św. Aleksandra. Autorem projektu był Piotr Aigner, a inicjatorem budowy był car (a jednocześnie król Polski) Aleksander I. 

• 2023 / 3 lata

  Zmarła Jolanta Wadowska-Król, lekarz - pediatra, nazywana "Matką Boską Szopienicką", bo zwróciła uwagę władz na spowodowaną działaniem przemysłu ołowicę dzieci. W wyniku podjętych przez nią (i jej przełożoną - prof. Bożenę Hager-Małecką) chore dzieci wysłano do sanatoriów, a mieszkające najbliżej huty ołowiu rodziny przeprowadzono. Na kanwie tej historii nakręcony został serial "Ołowiane dzieci".

• 2012 / 14 lat

  W Londynie zmarł gen. Kazimierz Draczyński, oficer kawalerii w wojnie obronnej 1939 r., oficer Armii Krajowej, walczył w Powstaniu Warszawskim. Po 1945 r. działał w szeregach środowisk kombatanckich w Londynie. W 2007 r. prezydent Lech Kaczyński nadał mu stopień generała brygady.

• 2010 / 16 lat

  Na hiszpańskiej wyspie Lanzarote zmarł Jose Saramago, portugalski pisarz, autor powieści „Baltazar i Blimunda”, „Historia oblężenia Lizbony” i „Miasto ślepców”; laureat literackiej Nagrody Nobla (1998).

• 2010 / 16 lat

  W Krakowie zmarła Halina Gryglaszewska, aktorka teatralna i filmowa, reżyser teatralny, profesor PWST w Krakowie.

• 1998 / 28 lat

  Sejm RP przyjął uchwałę potępiającą totalitarny system komunistyczny.

• 1997 / 29 lat

  Prezydent Aleksander Kwaśniewski podpisał ustawę lustracyjną uchwaloną przez Sejm w kwietniu 1997 roku; ustawa weszła w życie 1 sierpnia 1997 roku.

• 1992 / 34 lata

  W Warszawie zmarł Janusz Kruk, muzyk, wokalista, kompozytor, lider zespołu 2 plus 1.

• 1992 / 34 lata

  Rozpoczęła działalność pierwsza polska sieć analogowej telefonii komórkowej PTK Centertel.

• 1990 / 36 lat

  W Warszawie zmarł Henryk Leliwa-Roycewicz, pułkownik WP, jeździec, wicemistrz olimpijski w WKKW z Berlina (1936); uczestnik kampanii 1939 r.; żołnierz Armii Krajowej, w czasie Powstania Warszawskiego dowódca batalionu „Kiliński”.

• 1989 / 37 lat

  Odbyła się druga tura wyborów parlamentarnych; do urn wyborczych udało się 25 proc. uprawnionych do głosowania; ostatecznie kandydaci Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” zdobyli w czerwcowych wyborach wszystkie spośród 161 mandatów, które mogli uzyskać w Sejmie oraz 99 mandatów na 100 w Senacie; łącznie 260 miejsc w 560 osobowym Zgromadzeniu Narodowym.

• 1979 / 47 lat

  Prezydent USA Jimmy Carter i przywódca ZSRR Leonid Breżniew podpisali Wiedniu układ SALT II - o ograniczeniu zbrojeń strategicznych o charakterze nuklearnym.

• 1969 / 57 lat

  W Warszawie tragiczną śmiercią zmarł Jerzy Zawieyski, pisarz, dramaturg, publicysta i działacz katolicki związany ze środowiskiem „Tygodnika Powszechnego”, współzałożyciel i prezes Klubu Inteligencji Katolickiej, poseł na Sejm oraz wieloletni członek Rady Państwa.

• 1959 / 67 lat

  W Krakowie urodził się Jan Rokita, w PRL-u działacz Ruchu „Wolność i Pokój” oraz NZS. W stanie wojennym internowany, w latach 1989–2007 poseł na Sejm, w rządzie Hanny Suchockiej szef Urzędu Rady Ministrów, jedna z czołowych postaci w komisji sejmowej badającej aferę Rywina. Związany kolejno z Unią Demokratyczną, Unią Wolności, Stronnictwem Konserwatywno-Ludowym i Platformą Obywatelską.

• 1955 / 71 lat

  W Warszawie zmarł Aleksander Zelwerowicz, aktor, reżyser teatralny, pedagog; związany przez wiele lat z Teatrem Polskim w Warszawie; zagrał m.in. w filmach „Rok 1863”, „Księżna Łowicka”, „Serce matki”; dyrektor teatrów w Łodzi, Warszawie i w Wilnie.

• 1951 / 75 lat

   Premier Józef Cyrankiewicz ogłosił zasady Narodowej Pożyczki Rozwoju Sił Polski.

• 1949 / 77 lat

  W Warszawie urodził się Jarosław Kaczyński, prawnik i polityk. W PRL-u opozycjonista, a od 1989 r. parlamentarzysta: w latach 1989-1991 senator, a od 1991 r. (z przerwą w latach 1993-1997) poseł. Premier w latach 2006-2007. Za prezydentury Lecha Wałęsy szef kancelarii (do 1991 r.), założyciel i prezes Porozumienia Centrum, a następnie PiS.

• 1949 / 77 lat

  W Warszawie urodził się Lech Kaczyński, prawnik i polityk. W PRL-u działacz opozycji demokratycznej, a później wiceprzewodniczący „Solidarności” (do 1991 r.), minister stanu ds. bezpieczeństwa narodowego w Kancelarii prezydenta Wałęsy, prezes NIK (1992–1995), minister sprawiedliwości (2000–2001), prezydent Warszawy (2002–2005), a w latach 2005-2010 prezydent RP. Zginął w katastrofie smoleńskiej.

• 1945 / 81 lat

  W Moskwie rozpoczął się proces przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, podstępnie aresztowanych przez NKWD.

• 1945 / 81 lat

  W nocy z 18 na 19 czerwca w pobliżu wioski Horni Moštenice pod Přerovem pochodzący ze Słowacji żołnierze czechosłowackich sił zbrojnych zamordowali 265 Niemców spiskich; wśród ofiar było 120 kobiet i 74 dzieci.

• 1942 / 84 lata

  W prawosławnym kościele św. Cyryla i Metodego w Pradze otoczeni przez oddziały SS zginęli czescy spadochroniarze, którzy przeprowadzili zamach na Reinharda Heydricha, szefa Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy i zastępcę protektora Czech i Moraw.

• 1942 / 84 lata

  Urodził się Paul McCartney, gitarzysta, wokalista i kompozytor, członek słynnego zespołu The Beatles, dla którego napisał m.in. przebój Yesterday. 

• 1941 / 85 lat

  W Zaklikowie na Lubelszczyźnie urodził się Leszek Długosz, aktor, literat, kompozytor.

• 1940 / 86 lat

  Gen. Charles de Gaulle na antenie radia BBC wygłosił apel do Francuzów o kontynuowanie walki z Niemcami: „Cokolwiek się stanie, płomień francuskiego oporu nie powinien zgasnąć i nie zgaśnie” – mówił de Gaulle.

• 1940 / 86 lat

  Generalny gubernator Hans Frank wydał rozporządzenie o wznowieniu działalności szkół podstawowych i zawodowych z bardzo ograniczonym programem nauczania.

• 1940 / 86 lat

  W wyniku niemieckiego bombardowania stacji kolejowej w Thouars we francuskiej Akwitanii zginęło i zmarło z ran 36 polskich żołnierzy, w tym 28 oficerów.

• 1938 / 88 lat

  W Warszawie zmarł Stanisław Car, prawnik, polityk obozu piłsudczykowskiego, jeden z przywódców BBWR, współtwórca Konstytucji kwietniowej, marszałek Sejmu (1935–1938).

• 1938 / 88 lat

  W Warszawie prezydent Ignacy Mościcki otworzył nowy gmach Muzeum Narodowego, zaprojektowany przez Tadeusza Tołwińskiego i Antoniego Dygata.

• 1935 / 91 lat

  W Londynie podpisany został brytyjsko-niemiecki układ morski; Niemcy mogły zbudować flotę wojenną wielkości 35 proc. floty brytyjskiej, liczba niemieckich okrętów podwodnych mogła być równa liczbie okrętów brytyjskich; układ przekreślał kolejne ograniczenia wprowadzone przez Traktat Wersalski dotyczące zbrojeń Niemiec.

• 1930 / 96 lat

  W Chybiu koło Cieszyna urodził się Henryk Machalica, aktor, występował w Teatrze Narodowym, a także na innych warszawskich scenach: w Teatrze Dramatycznym, Powszechnym, Polskim, Ochoty i Ateneum; znany m.in. z serialu „Złotopolscy”, zagrał również w filmach „Pensja pani Latter”, „Wilczyca”, „Wierna rzeka”.

• 1929 / 97 lat

  W Duesseldorfie urodził się Juergen Habermas, filozof, socjolog.

• 1928 / 98 lat

  W Arktyce zaginął Roald Amundsen, norweski badacz polarny, który jako pierwszy człowiek stanął na biegunie południowym.

• 1923 / 103 lata

  W Łucku urodził się Szymon Szurmiej, aktor, reżyser, scenarzysta, działacz organizacji  żydowskich; dyrektor naczelny i artystyczny Teatru Żydowskiego w Warszawie (1969–2014).

• 1913 / 113 lat

  W Zakopanem urodził się Stanisław Marusarz, wszechstronny narciarz, czterokrotny uczestnik igrzysk olimpijskich, wicemistrz świata w skokach narciarskich w 1938 r.; w czasie II wojny światowej kurier tatrzański, aresztowany przez gestapo w 1940 r., uciekł z więzienia przy ul. Montelupich w Krakowie i przedostał się na Węgry.

• 1905 / 121 lat

  Początek kilkudniowych walk robotników z rosyjskim wojskiem i kozakami w Łodzi. Łącznie w wyniku starć trwających do 23 czerwca w mieście zginęło około 160 osób, a kilkakrotnie więcej zostało rannych.

• 1896 / 130 lat

  W Jaworowie w województwie lwowskim urodził się Władysław Langner, generał WP, w czasie kampanii 1939 r. dowodził odcinkiem „Węgry” w Armii „Karpaty”, a następnie obroną Lwowa.

• 1868 / 158 lat

  W Kenderes na Węgrzech urodził się Miklos Horthy, admirał, dowódca floty austro-węgierskiej (1918); w latach 1920–1944 jako regent sprawował faktyczną władzę dyktatorską na Węgrzech.

• 1861 / 165 lat

  Car Aleksander II wydał ukaz ustanawiający w Królestwie Polskim Radę Stanu oraz samorząd gubernialny i powiatowy.

• 1846 / 180 lat

  Urodził się Paweł Chrzanowski - generał wojska rosyjskiego pochodzący z rodziny polskiego oficera wojen napoleońskich. Po przejściu w stan spoczynku założył w Warszawie przy ul. Smolnej 30 pierwszą szkołę z polskim językiem wykładowym. Kontynuatorką tradycji tej placówki jest XVIII LO im. Jana Zamoyskiego.

• 1815 / 211 lat

  Pod Waterloo Napoleon Bonaparte pokonany został przez połączone siły angielsko-pruskie księcia Wellingtona i marszałka Gebharda von Bluechera; cztery dni później cesarz Napoleon ponownie abdykował.

• 1792 / 234 lata

  Pod Zieleńcami wojska polskie dowodzone przez ks. Józefa Poniatowskiego pokonały wojska rosyjskie; dla uczczenia zwycięstwa król Stanisław August Poniatowski ustanowił Order Wojenny Virtuti Militari – najwyższe polskie odznaczenie wojskowe.

• 1574 / 452 lata

  Król Henryk Walezy na wieść o śmierci brata – Karola IX, króla Francji – potajemnie opuścił Polskę, aby objąć tron francuski.

• 1155 / 871 lat

  W Rzymie Fryderyk I Barbarossa koronowany został na cesarza.