Wiceminister kultury i Generalny Konserwator Zabytków Bożena Żelazowska (w środku), przeor Jasnej Góry o. Grzegorz Prus (z prawej) i historyk sztuki Aleksander Broda (z lewej) w Klasztorze oo. Paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie. Fot. PAP/Waldemar Deska
Wiceminister kultury Bożena Żelazowska powiedziała podczas czwartkowych obchodów Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków na Jasnej Górze, że resort pracuje nad corocznym wzrostem kwot na ratowanie dziedzictwa. Przypomniała, że w pierwszym naborze resortowego programu „Ochrona zabytków 2026” rozdzielono 167 mln zł między 412 obiektów.
Wiceminister Żelazowska, będąca też Generalnym Konserwatorem Zabytków, wzięła udział w czwartkowej konferencji prasowej, zorganizowanej na Jasnej Górze w związku z obchodzonym 18 kwietnia Międzynarodowym Dniem Ochrony Zabytków. Jak zaznaczyła, to święto konserwatorów, archeologów, urbanistów, architektów czy samorządowców: osób, które na co dzień opiekują się zabytkami.
Żelazowska uznała, że od niespełna trzech lat, kiedy pełni funkcję Generalnego Konserwatora Zabytków, „wiele się zmieniło”: są nowe rozwiązania i technologie, ale też resort pracuje nad tym „aby w każdym roku była większa kwota poświęcona na rzecz ratowania naszego narodowego dziedzictwa”.
Jak przypomniała wiceszefowa MKiDN, w pierwszym naborze programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Ochrona zabytków 2026” (na prace planowane) rozdysponowano 167 mln zł między 412 obiektów. Trwa również ocena wniosków w drugim naborze resortowego programu (na refundacje prac), w którym wnioski spływały do 31 marca br.
Wiceminister zaznaczyła, że największe zewnętrzne środki na kulturę i zabytki od czasu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej są dostępne w programie Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-27 - łącznie 3 mld zł. W rozstrzygniętym w poniedziałek trzecim naborze FENiKSa rozdysponowano 653 mln zł na 24 projekty. - To środki nie tylko dla dużych instytucji, ale też mniejszych, w mniejszych miastach, miasteczkach, często na wsiach, gdzie też są perełki wpisane nawet na listę UNESCO - przypomniała dodając, że już w czerwcu odbędzie się kolejny nabór do programu z Funduszy Norweskich, do którego też będzie można wnioskować pod kątem konserwacji zabytków, ochrony dziedzictwa materialnego i niematerialnego. - Przed nami również wiele zadań związanych z rozwiązaniami prawnymi i cieszę się, że dzisiaj właśnie tutaj w tym miejscu będziemy mogli o tym dyskutować - stwierdziła Żelazowska.
Wicedyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Karol Czajkowski, zwrócił uwagę, że choć zbliżające się święto ma w nazwie zabytki, pojęcie dziedzictwa lepiej oddaje to, co resort i instytut chcą chronić: sformułowanie to określa cały zespół zjawisk, które pozostają w przestrzeni, jak dziedzictwo materialne i niematerialne. W tym kontekście Czajkowski odwołał się do Jasnej Góry, gdzie krzyżują się różne drogi: piękne relikty architektoniczne, ale też blisko siedemsetletnie tradycje i obrzędy.
Nowy przeor Jasnej Góry, który obejmie obowiązki 1 maja br., o. Grzegorz Prus, podkreślił, że dla młodzieży wizyta w jasnogórskim klasztorze łączy przeżycie duchowe i edukację - można tu dotknąć, doświadczyć, zobaczyć, przeżyć w pewnym sensie to, co opisane zostało w podręcznikach, książkach czy filmach. - To jest bardzo wartościowe i cenne i uzupełnia doświadczenie religijne. W związku z tym, że mamy tak ważne miejsce, oczywiście jest wielka odpowiedzialność po stronie klasztoru paulińskiego na Jasnej Górze, którą dzielimy na całe szczęście z fachowcami - przyznał zakonnik.
O. Prus podkreślił, że nie sposób byłoby zabezpieczyć dziedzictwa Jasnej Góry, gdyby nie możliwość pozyskiwania wsparcia zewnętrznego - instytucjonalnego i bezpośredniego. Występujący też na czwartkowej konferencji b. dyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Aleksander Broda, przytoczył przykład odnowienia kilka lat temu jasnogórskiego Bastionu św. Barbary przy znacznym finansowym zaangażowaniu prywatnych darczyńców.
Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków ustanowiła w 1983 r. na 18 kwietnia Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków ICOMOS. Obchody dnia w Polsce organizuje Narodowy Instytut Dziedzictwa. Tegoroczne spotkanie wokół dnia odbywa się 16-17 kwietnia w klasztorze paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie, uznanym za pomnik historii.
NID akcentuje, że Jasna Góra to najważniejsze sanktuarium maryjne w Polsce, od 1382 r. pełni nieprzerwanie funkcję religijną i kulturową, a kompleks klasztorny jest świadectwem rozwoju architektury, od gotyckich początków, przez rozbudowę fortyfikacji w XVII wieku, po barokowe przekształcenia i późniejsze modernizacje.
Podczas tegorocznych obchodów dnia, poza dyskusją o zarządzaniu dziedzictwem czy wymianą doświadczeń, zaplanowano wręczenie odznaczeń MKiDN, w tym honorowych odznak „Zasłużony dla Kultury Polskiej” oraz odznak „Za opiekę nad zabytkami”.(PAP)
mtb/ aszw/
