„Gwiaździsta noc” Vincenta van Gogha/Źródło: Wikipedia
Obraz „Gwiaździsta noc” Vincenta van Gogha przedstawia nie fantazję malarza, a rzeczywisty układ obiektów na niebie - uważają koreańscy naukowcy. Określili nawet datę, w której taka konfiguracja obiektów astronomicznych była widoczna. Wyniki opublikowali w „Scientific Reports”.
Obraz został namalowany podczas pobytu van Gogha w miejscowości Saint-Rémy-de-Provence we Francji, gdzie poddał się leczeniu psychiatrycznemu. Przedstawia widok sierpa Księżyca i Wenus w otoczeniu rozgwieżdżonego nieba. Na obrazie widać też wioskę oraz cyprysy.
Od ponad stu lat zagadką pozostaje czy niebo pokazane na obrazie jest wytworem fantazji artysty, czy bardziej realnym odwzorowaniem układu obiektów na niebie. Wcześniejsze analizy astronomiczne stosowały ograniczenie powszechnie przyjętego założenia, że obraz powstał w czerwcu 1889 roku. W efekcie prowadziły do sprzecznych wniosków z puntu widzenia astronomii.
W nowym badaniu zespół naukowców, którym kierował Elijah Jeong-hyun Kim z Uniwersytetu Kyung Hee w Korei Południowej, zastosował inne podejście. Ustalono ramy czasowe, w których Księżyc i Wenus mogły znajdować się w polu widzenia malarza. Potem dopasowano widok gwiazd, uwzględniono dane meteorologiczne, warunki bioklimatyczne i przeanalizowano zachowaną korespondencję artysty.
Metodę najpierw przetestowano na obrazach innych malarzy: Adama Elsheimera (1578-1610) i Jeana-Françoisa Milleta (1814-1875) oraz zweryfikowano na dwóch obrazach nocnych van Gogha z 1888 roku, dla których znane jest dokładne miejsce powstania.
Znany jest szkic tego samego terenu w Saint-Rémy-de-Provence, wykonany wcześniej przez malarza. Nałożono go na widok nieba z 1889 roku. Okazało się, że o świcie około 22 lipca 1889 roku odpowiednie obiekty astronomiczne znajdują się w obrębie tego kadru: Księżyc w fazie malejącego sierpa, Wenus oraz gromada Hiady. Na tę samą datę wskazuje geometria układu gwiazd, historyczne zapisy stanu pogody, a także listy artysty.
Autorzy publikacji uważają, że stanowi to mocny argument podważający dotychczasowe datowanie obrazu „Gwiaździsta noc” na czerwiec 1889 roku. Wskazują też, że podobną metodologię można będzie zastosować w badaniach innych historycznych obrazów przedstawiających nocne niebo.
W artykule wskazano również możliwe ograniczenia metody. Uzyskany wniosek nie rozstrzyga, kiedy rozpoczęta została praca artysty nad obrazem, ani czy dokonano późniejszych przeróbek. Autorzy nie upierają się przy konkretnej dacie 22 lipca, ale przypuszczają, że inspiracją dla malarza mogły być wrażenia obserwacyjne z kilku kolejnych nocy w okolicach tej daty.
Podkreślono także, że niski współczynnik skalowania w dopasowaniu kształtów metodą Prokrustesa (technika analizy statystycznej przeznaczona do porównywania kształtów, opierająca się na minimalizacji sumy kwadratów odległości pomiędzy odpowiadającymi sobie punktami dwóch figur), którą zastosowano, sam w sobie nie jest rozstrzygającym dowodem.
Vincent van Gogh (1853-1890) to holenderski malarz postimpresjonistyczny. Największą sławę zyskał po śmierci i jest obecnie uznawany za jednego najważniejszych artystów w historii sztuki. W publicznie dostępnych kolekcjach muzealnych i galeriach sztuki znajdują się setki obrazów van Gogha. Obraz „Gwiaździsta noc” znajduje się w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nowym Jorku w Stanach Zjednoczonych. (PAP)
cza/ agt/
