Sowieckie represje do 1946 r. tematem konferencji w Instytucie Pileckiego w Augustowie

Historycy Instytutu Pileckiego, IPN, PAN oraz innych placówek badawczych z Polski i z zagranicy zostali zaproszeni do udziału w międzynarodowej konferencji naukowej pt. „Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939-1941/1944-1946”.

W programie pierwszego dnia konferencji (czwartek, 5 listopada) znalazły się następujące tematy:

Wpływ okupacji sowieckiej na łotewskich rybaków przybrzeżnych w latach 1940-1941 (Egīls Kļuss, Muzeum Okupacji Łotwy);

Polskie podziemie w regionie Augustowa w raportach operacyjnych NKWD BSRR: lata 1939–1941. Na podstawie materiałów Archiwum Narodowego Republiki Białorusi (Anatoli Vialiki, Instytut Historii Nauki PAN);

Z historii białostockiego więzienia „za pierwszego Sowieta” (Diana Maksimiuk, IPN Białystok);

Oficerowie kawalerii przedwojennego Wojska Polskiego - ofiary zbrodni katyńskiej (Bartosz Janczak, IPN Łódź); 

Stolica Apostolska wobec represji sowieckich na okupowanych ziemiach polskich w latach 1939-1941 (Ewelina Ślązak, IPN Łódź); 

Lato 1945. Obława Augustowska na tle innych represji sowieckich na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim (Barbara Bojaryn Kazberuk, Muzeum Podlaskie w Białymstoku);

Ofiary Obławy Augustowskiej. Portrety rodzinne (Danuta Kaszlej, Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Augustowie); 

Bój nad jeziorem Brożane w świetle źródeł polskich i sowieckich (Zbigniew Kaszlej, Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Augustowie);

Działalności litewskich partyzantów na pograniczu polsko-litewskim po drugiej wojnie światowej (Arūnas Bubnys, Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy);

Represje radzieckie wobec obywateli polskich po 1945 r. w polsko-radzieckich dokumentach dyplomatycznych (Wojciech Marciniak, Uniwersytet Łódzki);

Próby normalizacji stosunku sowieckich jednostek i żołnierzy do Polski i Polaków latem 1945 r. w świetle dokumentów Armii Czerwonej (Tadeusz Radziwonowicz, Augustowsko-Suwalskie Towarzystwo Naukowe). 

W programie drugiego dnia konferencji (piątek, 6 listopada) znalazły się następujące tematy:

„W szponach NKWD”: Deportacja ludności czechosłowackiej do Związku Radzieckiego przez NKWD i Smiersz w latach 1944-1945 (Michal Šmigeľ, Marek Syrný, Wydział Historii Uniwersytetu Mateja Bela w Bańskiej Bystrzycy, Słowacja); 

Sądowa ochrona sojuszu polsko-sowieckiego na przykładzie orzecznictwa Wojskowego Sądu Garnizonowego w Białymstoku w latach 1944-1946 (Mateusz Ułanowicz, IPN Białystok);

Obóz NKWD w Poznaniu (Marcin Jurek, IPN Poznań); 

Obóz filtracyjny NKWD we Lwowie 1944-1945. Refleksje wokół działalności aparatu bezpieczeństwa USRS w pierwszych miesiącach po zakończeniu niemieckiej okupacji Lwowa (Damian Markowski, Instytut Pileckiego);

„Wicemistrz” łagrowy. Ks. Bronisław Drzepecki w świetle wspomnień (Irena Wodzianowska, Instytut Historii KUL);

Przeciwko stalinizacji nauki. Działalność prof. Tadeusza Kotarbińskiego jako pierwszego rektora Uniwersytetu Łódzkiego (Artur Kuprianis, IPN Łódź). 

Oddział Instytutu Pileckiego w Augustowie pod nazwą Domu Pamięci Obławy Augustowskiej zainaugurował swoją działalność w lipcu 2025 r. Siedzibą placówki jest tzw. Dom Turka, gdzie krótko po II wojnie światowej znajdował się Urząd Bezpieczeństwa. Znajdująca się w tym miejscu ekspozycja muzealna, poświęcona tematyce obławy augustowskiej, stanowi podsumowanie czteroletniej działalności pracowników Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego. Jak przypominają gospodarze tej placówki udało się dotrzeć do wielu cennych materiałów oraz przekazów źródłowych, które wzbogaciły treść wystawy stałej.

Na tym jednak nie kończą się prace Instytutu Pileckiego. „W dalszej mierze chcemy poszerzać naszą wiedzę o sowieckim totalitaryzmie, nie tylko w perspektywie lokalnej, ale również w odniesieniu do całej Europy Środkowo-Wschodniej” - podkreślają gospodarze Instytutu Pileckiego w Augustowie.

Wstęp na wydarzenie jest wolny i całkowicie bezpłatny, bez obowiązku wcześniejszego zapisania się. Organizatorzy zaplanowali symultaniczne tłumaczenie tych wystąpień, które nie zostaną wygłoszone po polsku.

Organizatorami konferencji są Instytut Pileckiego i Wojskowe Biuro Historyczne, a portal Dzieje.pl jest jednym z patronów medialnych. (PAP)