PRL

15.02.2019

Plan dzielnic centralnych m.st. Warszawy z 1955 roku – topografie na cenzurowanym

20.02.2019 Źródło: Muzeum Warszawy Źródło: Muzeum Warszawy

Muzeum Warszawy przedstawia nową publikację Plan dzielnic centralnych m.st. Warszawy z 1955 roku. Spotkanie premierowe publikacji odbędzie się 20 lutego o godzinie 18.00 na Rynku Starego Miasta 28–42 (wejście przez kamienicę nr 32). Spotkanie z autorami opracowania – dr. Andrzejem Skalimowskim, dr. Pawłem E. Weszpińskim oraz kartografem Witoldem Pietrusiewiczem – poprowadzi dr hab. Mikołaj Madurowicz.

Pierwsza powojenna mapa stolicy to niezwykły dokument swoich czasów, który opowiada o rozpoczętych inwestycjach, socrealistycznych marzeniach, cenzurze 
i propagandzie. To również historia życia jej mieszkańców, a także ich prywatnej topografii miasta. Nowe wydawnictwo z serii Plany Warszawy właśnie trafiło do sprzedaży. 
W 1955 roku liczba mieszkańców Warszawy przekroczyła milion. Zaledwie dziesięć lat od zakończenia wojny, w miejscu ruin i pogorzelisk, powstało wielkie miasto – stolica nowego, socjalistycznego państwa, zamieszkała prawie w połowie przez ludność napływową. Zakończono już odbudowę Starego Miasta, na gruzach getta stanął Muranów, gotowa była Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa, a w centrum, jako wielki symbol nowych czasów bezpowrotnie przekreślający przedwojenny obraz stolicy, wznosił się gigantyczny Pałac Kultury i Nauki. Warszawa szykowała się na organizowany w mieście V Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów – po raz pierwszy miała gościć ludzi z całego świata, wystąpić w roli normalnego, europejskiego miasta, zdolnego do organizacji wielkich międzynarodowych imprez. 

W takich okolicznościach ukazał się Plan dzielnic centralnych m.st. Warszawy, przygotowany przez Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych w lipcu 1955 roku. Był pierwszym planem stolicy wydanym po pięcioletniej przerwie, stanowił więc szczególny dokument zmian, które dokonały się w międzyczasie – zarówno w tkance miejskiej, jak i w sposobie funkcjonowania państwa. Przechowywany w zbiorach kartograficznych Muzeum Warszawy, doczekał się właśnie publikacji i naukowego opracowania. Składają się na nie reprint planu z 1955 roku w oryginalnej obwolucie wraz ze spisem ulic, tenże plan z naniesioną siatką ulic i placów z 2018 roku, książka z tekstami Pawła E. Weszpińskiego i Andrzeja Skalimowskiego oraz zestawienie nazw ulic i placów uwzględnionych w wydaniu z 1955 roku, uzupełnione informacjami o ich aktualnych nazwach i przebiegu.  

Plan dzielnic centralnych m.st. Warszawy to historyczne świadectwo polityki okresu zimnej wojny, cenzury i propagandy. Wydany po to, aby uczestnikom festiwalu umożliwić orientację i dostarczyć informacji o mieście, celowo niektóre informacje ukrywa, zaciera i przekłamuje. Zawarte w publikacji analizy odsłaniają zdumiewające szczegóły planu, który lokalizował dworce przy nieistniejących ulicach, ukazywał miasto bez lotniska i bez linii kolejowych, z rzeką zalewającą elektrociepłownię na Żeraniu,
z ulicami o nieprawdziwym przebiegu. 

Publikacja ujawnia paradoksalność działań dysfunkcyjnej władzy totalitarnej, której życzenia i obsesje uniemożliwiają wypełnianie własnych celów. Pośrednio mówi też wiele o sytuacji mieszkańców Warszawy, którzy pozbawieni wiarygodnych danych tworzyli własne, prywatne topografie, uparcie przechowywali pamięć dawnych nazw, rozwijali umiejętność czytania między wierszami i nabywali chronicznej podejrzliwości do linii prostych.

Źródło: Muzeum Warszawy

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL