Arboretum w Kórniku (z kwitnącymi w kwietniu magnoliami). Fot. PAP/Marek Zakrzewski
Cały 2026 rok potrwają obchody 200-lecia istnienia Arboretum Kórnickiego. Zlokalizowane w Kórniku arboretum jest najstarszym w Polsce i jednym z najbogatszych w Europie Środkowej; stanowi obecnie część Instytutu Dendrologii Polskiej Akademii Nauk.
Jubileusz zainauguruje 19 stycznia seminarium w Instytucie Dendrologii PAN w Kórniku. Arboretum założył w 1826 roku Tytus Działyński na terenie parku przy kórnickim zamku.
155 lat temu zmarł Adam Tytus Działyński - twórca Biblioteki Kórnickiej
Arboretum jest miejscem badań dendrologicznych, a także edukacji przyrodniczej i turystyki. Park można zwiedzać samodzielnie lub z przewodnikiem; odbywają się tu również zajęcia edukacyjne. Na jego terenie znajdują się m.in. polana edukacyjna i ścieżki tematyczne oraz plac zabaw. Corocznie organizowane są wydarzenia poświęcone wybranym grupom roślin, m.in. dni magnolii, lilaków, różaneczników i azalii. Co roku arboretum odwiedza ponad 100 tys. osób.
– Jesteśmy obiektem sędziwym, a możliwość podziwiania w Kórniku 200 lat nieprzerwanej historii to coś wyjątkowego. Wiele drzew zgromadzonych w arboretum pochodzi jeszcze z czasów Tytusa i Jana Działyńskich, twórców tego miejsca. Jednocześnie kolekcja dendrologiczna nie jest zamknięta – proces jej tworzenia jest ciągły, a obiekt, którym się opiekujemy, jest żywy i stale się zmienia – powiedziała PAP kierownik Arboretum i Lasu Doświadczalnego dr inż. Kinga Nowak.
W lutym odbędzie się wspólne, oficjalne rozpoczęcie obchodów 200-lecia Biblioteki Kórnickiej, 600-lecia zamku w Kórniku oraz 200-lecia Arboretum Kórnickiego. W wydarzeniu wezmą udział przedstawiciele władz państwowych i samorządowych oraz świata nauki i kultury.
W ramach obchodów zaplanowano m.in. konkurs plastyczny i fotograficzny dla dzieci i młodzieży, szkolny konkurs na miniprojekty badawcze oraz ogrodnicze warsztaty dla dzieci. Wydany zostanie także jubileuszowy przewodnik po arboretum, prezentujący jego historię, kolekcje oraz najciekawsze gatunki drzew i krzewów. Planowana jest również wystawa fotograficzna oraz prezentacja dorobku hodowlanego arboretum – odmian drzew i krzewów powstałych w Kórniku.
Zaplanowano spotkania edukacyjne w szkołach, przedszkolach i bibliotekach oraz liczne wydarzenia plenerowe poświęcone m.in. zwiastunom wiosny z kolekcji arboretum, magnoliom, a także kwitnącym różanecznikom i azaliom. W maju odbędzie się Święto Narodowej Kolekcji Lilaków.
Głównym wydarzeniem jubileuszowego roku będzie majowa konferencja naukowa pt. „200 lat Arboretum Kórnickiego” z udziałem przedstawicieli władz oraz instytucji naukowych i kulturalnych.
W lipcu odbędzie się „Wielki dzień otwarty w Arboretum” – całodniowe wydarzenie popularyzujące naukę i przyrodę. Na uczestników, w tym całe rodziny, czekać będą warsztaty, wykłady, zielone lekcje, pokazy arborystyczne i florystyczne, stoiska edukacyjne, wystawy oraz atrakcje dla dzieci.
– 19 lipca w ciągu jednego dnia postaramy się zaprezentować wszystko, czym zajmujemy się w arboretum. Pokażemy, jak opiekować się starymi drzewami, zaprezentujemy różne prace ogrodnicze oraz nasz park maszynowy. Zaprosimy także do zwiedzania i podziwiania dorobku hodowlanego ośrodka, w którym powstało wiele odmian drzew i krzewów – powiedziała Kinga Nowak.
Program jubileuszowego roku uzupełnią plenery malarskie i fotograficzne, premiera filmu dokumentalnego, impreza biegowa oraz letni cykl spotkań rekreacyjnych wśród drzew „Joga na 200 lat Arboretum” i marsz dendro walking. Zaplanowano także rodzinny Dzień Dziecka z grami terenowymi i warsztatami przyrodniczymi oraz - w lipcu - jubileuszowy koncert plenerowy w ramach cyklu „Muzyka z Kórnika”.
Dr inż. Kinga Nowak podkreśliła, że program wydarzeń został tak ułożony, by każdy zainteresowany miał okazję odwiedzić arboretum przynajmniej raz w miesiącu, aż do końca jubileuszowego roku.
– Praktycznie co tydzień w arboretum można zobaczyć coś nowego; każde z organizowanych przez nas wydarzeń, spotkań może więc być poświęcone innemu zagadnieniu. To obiekt, który w kolejnych miesiącach wygląda zupełnie inaczej. Wielu gości odwiedza nas wielokrotnie, by odkrywać arboretum w różnych porach roku – i w różnych barwach – powiedziała.
W Arboretum Kórnickim zgromadzono kolekcję drzew i krzewów pochodzących z umiarkowanej strefy półkuli północnej. Szczególnie licznie reprezentowane są flory drzewiaste wschodniej Azji i Ameryki Północnej. W kolekcjach rosną także gatunki z górskich obszarów Azji Środkowej i Kaukazu. Liczba gatunków i odmian w arboretum wynosi ponad 3 tys.
Szczególnie licznie reprezentowane są brzozy, suchodrzewy, topole, lilaki, tawuły oraz drzewa i krzewy iglaste. W arboretum zgromadzono także kolekcję krzewów ozdobnych, m.in. forsycje, różaneczniki, magnolie i jaśminowce.
Powstanie kolekcji dendrologicznej jest efektem działalności kilku pokoleń osób związanych z Kórnikiem. W drugiej połowie XVIII wieku Teofila z Działyńskich Potulicka urządziła przy zamku park w stylu francuskim, z regularnymi żywopłotami, kamiennymi figurami zwierząt i wodotryskami.
Kolejna przebudowa parku w latach 1826–1860 była prowadzona przez Tytusa Działyńskiego, który rozpoczął gromadzenie kolekcji drzew i krzewów na wzór podobnych obiektów w Anglii, Francji i Niemczech. Park urządzono w nowym wówczas stylu krajobrazowym, zwanym także angielskim, charakteryzującym się swobodnym układem grup drzew, rozległymi przestrzeniami łąk i dalekimi perspektywami. Do dziś zachował on wiele elementów takiej architektury ogrodowej.
Tytus Działyński, a następnie jego syn Jan, sprowadzali do Kórnika nasiona i sadzonki licznych drzew i krzewów, często nieznanych wówczas w Polsce, z renomowanych szkółek i zakładów ogrodniczych w Anglii, Francji, Holandii i Niemczech.
Jan Działyński w latach 1860–1880 zgromadził w Kórniku kolekcję liczącą około 1500 gatunków. Były to najbogatsze zbiory dendrologiczne na ziemiach polskich i jedne z największych w Europie.
Po śmierci Jana Działyńskiego Kórnik stał się własnością Władysława Zamoyskiego, który przed śmiercią w 1924 r. przekazał dobra kórnickie wraz z bezcennymi zbiorami muzealnymi, biblioteką i parkiem narodowi polskiemu, tworząc Fundację „Zakłady Kórnickie”. Zgodnie z wolą fundatora kolekcja dendrologiczna miała służyć badaniom naukowym na potrzeby leśnictwa i ogrodnictwa.
Pierwsza placówka badawcza – Zakład Badania Drzew i Lasu – powstała w 1933 r. Obecnie arboretum jest częścią Instytutu Dendrologii PAN. W 2011 r. arboretum wraz z zamkiem i kościołem parafialnym w Kórniku zostało uznane za Pomnik Historii.
W Arboretum Kórnickim rosną okazy rzadkich drzew i krzewów oraz liczne wiekowe drzewa krajowe. Za najstarsze uznaje się lipy rosnące w głównej alei biegnącej od zamku w kierunku południowym, liczące około 300 lat.
Drzewa i krzewy zgromadzone w kolekcji Arboretum Kórnickiego są obiektem wielokierunkowych badań prowadzonych przez Instytut Dendrologii. Obejmują one m.in. systematykę, aklimatyzację, fizjologię i genetykę. Wyniki tych prac są wykorzystywane w leśnictwie i ogrodnictwie oraz służą ochronie środowiska i idei zadrzewiania kraju. Arboretum Kórnickie odgrywa także istotną rolę w procesie introdukcji drzew i krzewów.
W grudniu 2025 roku czasopismo „Plants, People, Planet” wymieniło Arboretum Kórnickie wśród najczęściej cytowanych w badaniach naukowych. Kórnicki ośrodek zajął siódme miejsce na świecie i drugie w Europie. Instytut Dendrologii PAN został określony jako kluczowa w skali Europy jednostka prowadząca badania nad arboretami, istotne dla ochrony różnorodności biologicznej i edukacji.
Rok Jubileuszowy 200-lecia Arboretum Kórnickiego objęty został patronatem medialnym serwisu Nauka w Polsce. (PAP)
rpo/ bar/
