Zbiory Biblioteki Kórnickiej. Fot. PAP
Ponad 29 tys. obiektów, w tym kolekcje wpisane na listę UNESCO, zdigitalizuje, opracuje i udostępni PAN Biblioteka Kórnicka. Projekt o wartości ponad 14,5 mln zł potrwa trzy lata.
Biblioteka Kórnicka ma swą główną siedzibę w Zamku w Kórniku, działa od 1826 r. Jej założycielem był Tytus Działyński. Dzieło ojca kontynuował syn Jan. Ostatni właściciel, Władysław Zamoyski, wnuk Tytusa, w 1925 r. utworzył fundację „Zakłady Kórnickie”, przekazując cały majątek narodowi polskiemu. W 1953 r. biblioteka weszła w skład Polskiej Akademii Nauk.
Przedsięwzięcie „Ocalone dziedzictwo odkryte na nowo. Zabezpieczenie, opracowanie i digitalizacja zbiorów Biblioteki Kórnickiej wpisanych na listy UNESCO oraz kontynuacja procesu cyfryzacji najcenniejszych kolekcji z zasobu” jest finansowane w ok. 80 proc. ze środków unijnych.
Dzięki realizacji projektu PAN Biblioteka Kórnicka zapewni pełną, otwartą i bezpłatną dostępność cyfrową zasobów kultury. Udostępni nowoczesne narzędzia badawcze i edukacyjne dla naukowców, studentów i innych użytkowników oraz wsparcie dla badań humanistyki cyfrowej. Projekt zapewni również trwałe zabezpieczenie najcenniejszych zbiorów dziedzictwa narodowego.
Instytucja poinformowała, że przez najbliższe dwa lata prowadzona będzie digitalizacja i opracowanie najcenniejszych zasobów, w tym kolekcji wpisanych na listę UNESCO. Wykonanych zostanie ponad 500 tys. skanów wysokiej jakości.
Opracowane zostaną m.in. dokumenty pergaminowe z XVI–XVII w., ok. 1,5 tys. starodruków składających się na bibliotekę braci czeskich, akta sporu o Morskie Oko, korespondencja rodu Działyńskich – ok. 3 tys. listów, ok. 7 tys. fotografii oraz kilkanaście tysięcy innych, wybranych druków.
Równolegle prowadzone będą działania konserwatorskie obejmujące konserwację zachowawczą, stabilizację oraz rekonstrukcję obiektów w złym stanie.
Projekt przewiduje także rozbudowę Platformy Cyfrowej PAN Biblioteka Kórnicka. Zyska ona m.in. system Asystent Czytelnika oparty na narzędziach wykorzystujących sztuczną inteligencję. W 2026 roku rozpoczną się działania promocyjne i popularyzujące przedsięwzięcie, w tym kampania medialna, publikacje, konferencje oraz lekcje edukacyjne.
Według PAN Biblioteki Kórnickiej na udostępnieniu zbiorów zyskają historycy, literaturoznawcy, genealodzy oraz badacze kultury i nauki. Dzięki projektowi badacze będą mieli do dyspozycji wysokiej jakości odwzorowania cyfrowe dokumentów wraz ze szczegółowymi opisami.
Przedsięwzięcie realizowane jest także z myślą o studentach i nauczycielach akademickich poszukujących materiałów źródłowych do prac naukowych i dydaktyki akademickiej, a także o muzeach, bibliotekach i archiwach zainteresowanych dostępem do unikatowych zbiorów. Nowoczesny system udostępniania danych ma być przyjazny dla pasjonatów historii, nauczycieli oraz niezależnych badaczy zainteresowanych polskim dziedzictwem kulturowym.
Projekt potrwa do końca lutego 2029 r. Jest finansowany w ramach programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (FERC) 2021–2027. Całkowity koszt przedsięwzięcia wynosi 14,5 mln zł, z czego blisko 11,6 mln zł stanowią środki unijne, a pozostała część pochodzi z budżetu państwa.
Zbiory Biblioteki Kórnickiej liczą ok. 450 tys. obiektów, w tym 40 tys. starych druków i 15 tys. rękopisów. Tematycznie dotyczą one głównie historii i literatury polskiej. Zawierają wiele unikatów i pozycji niezwykle cennych dla kultury polskiej.
Wśród zabytków rękopiśmiennych znajdują się m.in. autografy Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego i Cypriana Kamila Norwida, a także autografy prac i listów Tadeusza Kościuszki, Juliana Ursyna Niemcewicza, Józefa Wybickiego oraz Napoleona. Wśród cennych druków znajdują się m.in. jedyne egzemplarze dzieł Jana Kochanowskiego, Mikołaja Reja oraz Mikołaja Sępa Szarzyńskiego.
Biblioteka Kórnicka posiada wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO leszczyński księgozbiór braci czeskich – ok. 1,5 tys. woluminów, z których większość stanowią dzieła spisane w językach niemieckim i łacińskim. Jest tam także wyjątkowa kolekcja akt, map i dokumentów dotyczących procesu o Morskie Oko, toczonego w latach 1883–1909, która w 2016 roku została wpisana na Polską Listę Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata.
Specjalnością biblioteki są historia parlamentaryzmu polskiego, ruchy protestanckie w Polsce, dokumenty książęce i królewskie z XIII–XVIII w. oraz archiwum Wielkiej Emigracji. Zbiory biblioteczne – zgodnie z wolą ich fundatorów – są nadal uzupełniane, udostępniane i przechowywane dla kolejnych pokoleń Polaków. (PAP)
rpo/ mmu/
