W Biblioteki Kórnickiej skorzystać będzie można z pomocy asystenta opartego na AI

Do 2029 roku cyfrowa kolekcja PAN Biblioteki Kórnickiej powiększy się o ponad 29 tys.obiektów. Udostępniony zostanie także asystent czytelnika oparty na sztucznej inteligencji (AI). Dyrektorka Biblioteki prof. Magdalena Biniaś-Szkopek wyjaśniła, że pomoże on osobom, które nie wiedzą dokładnie, czego szukają w cyfrowych zbiorach biblioteki.

Przedsięwzięcie „Ocalone dziedzictwo odkryte na nowo. Zabezpieczenie, opracowanie i digitalizacja zbiorów Biblioteki Kórnickiej wpisanych na listy UNESCO oraz kontynuacja cyfryzacji najcenniejszych kolekcji” jest finansowane w ok. 80 proc. ze środków unijnych. Wartość projektu to ponad 14,5 mln zł.

W zbiorach PAN Biblioteki Kórnickiej znajdują się m.in. rękopisy dzieł Mickiewicza, Słowackiego i Norwida, a także prace i korespondencja Tadeusza Kościuszki, Juliana Ursyna Niemcewicza, Józefa Wybickiego oraz Napoleona. Biblioteka posiada także spuściznę Kazimiery Iłłakowiczówny, dużą część dorobku Romana Brandstaettera oraz innych polskich literatów.

Jak powiedziała PAP prof. Magdalena Biniaś-Szkopek, realizowany projekt jest kontynuacją trwającego od lat procesu digitalizacji zbiorów. Oceniła, że po zakończeniu projektu zdigitalizowanych będzie ok. 11 proc. zbiorów Biblioteki Kórnickiej. – Może to wydawać się niewiele, ale z drugiej strony pozwala zrozumieć, jak ogromną kolekcją dysponujemy – podkreśliła.

Projekt zapewni otwarty i bezpłatny dostęp cyfrowy do części najcenniejszych zbiorów PAN Biblioteki Kórnickiej. Udostępni nowoczesne narzędzia badawcze i edukacyjne dla naukowców, studentów i innych użytkowników, wspierające badania z zakresu humanistyki cyfrowej. Ma także zapewnić trwałą ochronę najcenniejszych zbiorów stanowiących część dziedzictwa narodowego.

W tym i przyszłym roku prowadzone będą digitalizacja i opracowanie najcenniejszych zbiorów, w tym kolekcji wpisanych na listę UNESCO. W ramach projektu powstanie ponad 500 tys. wysokiej jakości skanów. Opracowane zostaną m.in. dokumenty pergaminowe z XVI–XVII w., ok. 1,5 tys. starodruków tworzących bibliotekę braci czeskich, akta sporu o Morskie Oko, korespondencja rodu Działyńskich obejmująca ok. 3 tys. listów, ok. 7 tys. fotografii oraz kilkanaście tysięcy innych druków. Równolegle prowadzone będą także prace konserwatorskie obejmujące konserwację zachowawczą, stabilizację oraz rekonstrukcję obiektów wymagających zabezpieczenia.

– Jesteśmy jedną z bibliotek w Polsce, które prowadzą szeroko zakrojoną digitalizację swoich zbiorów. Obecnie realizujemy kolejny unijny projekt digitalizacyjny; poprzedni zakończyliśmy w 2019 r. Powstaje nowa platforma, która pozwoli łatwiej korzystać z naszych zdigitalizowanych zbiorów – od rękopisów po druki współczesne i czasopisma – powiedziała dyrektorka.

Ważnym elementem platformy będzie asystent czytelnika – narzędzie, które ma pomagać osobom, które nie korzystają ze zbiorów bibliotecznych zawodowo.

– Uzupełnimy wyszukiwarkę o funkcje, które będą wspierać użytkowników w wyszukiwaniu. Coraz częściej trafiają do nas osoby, które nie wiedzą dokładnie, czego szukają albo jak korzystać z profesjonalnego katalogu bibliotecznego. Pracownicy biblioteki bywają dziś traktowani jak wyszukiwarka Google – zamiast pytania o autora czy tytuł pojawia się hasło: „zbrodnie w XV wieku”. Przygotowywane narzędzie ma pomagać użytkownikowi odnaleźć właściwy trop w naszych zbiorach – powiedziała dyrektorka PAN Biblioteki Kórnickiej. Poza digitalizacją zbiory są także poddawane OCR, czyli optycznemu rozpoznawaniu tekstu.

Ze scyfryzowanych zbiorów Biblioteki Kórnickiej korzystają użytkownicy nie tylko z Polski, ale także z całej Europy, USA i Azji.

– Polski czytelnik sięga przede wszystkim po gazety z XIX i początku XX w. Odbiorców zagranicznych najbardziej interesuje natomiast nasza kolekcja starodruków. Mamy sporo unikatów i białych kruków – niekiedy to jedyny egzemplarz na świecie, a czasem jeden z kilku zachowanych – powiedziała prof. Biniaś-Szkopek.

W PAN Bibliotece Kórnickiej pracuje ponad 60 osób. W ramach projektu digitalizacji z instytucją współpracuje także około 20 dodatkowych specjalistów, którzy opracowują poszczególne typy zbiorów oraz odpowiadają za techniczne aspekty projektu. Wszystko, co zostanie objęte programem digitalizacji, ma być publicznie dostępne. Biblioteka posiada jednak także zbiory, które mimo zdigitalizowania nie zostały udostępnione w sieci. Chodzi m.in. o kolekcję materiałów drugiego obiegu wydawniczego z końca PRL. Zbiory te zdigitalizowano ze względu na jakość druku i papieru, które wymagają szczególnej ochrony. Materiały nie są jednak publicznie dostępne z powodu obecności danych osobowych oraz ograniczeń wynikających z praw autorskich.

Projekt przewiduje także udostępnienie mało znanych zbiorów fotografii historycznych związanych głównie z rodzinami Działyńskich, Zamoyskich i Czartoryskich. Jak podkreśliła dyrektorka Biblioteki Kórnickiej, duża część tej kolekcji nigdy wcześniej nie była pokazywana publicznie.

– Biblioteka Kórnicka kojarzona jest przede wszystkim z rękopisami i dziełami takich twórców, jak Mickiewicz, Kochanowski czy Kopernik. Znacznie mniej znana pozostaje kolekcja fotografii, dyplomów i dokumentów królewskich, dotąd kojarzona głównie przez pasjonatów i naukowców. Dzięki digitalizacji zbiory te mogą trafić do znacznie szerszego grona odbiorców – powiedziała.

Z udostępnienia zbiorów mają skorzystać m.in. historycy, literaturoznawcy, genealodzy oraz badacze kultury. Projekt zapewni dostęp do wysokiej jakości odwzorowań cyfrowych dokumentów wraz ze szczegółowymi opracowaniami. Dzieło prowadzone jest także z myślą o studentach i nauczycielach akademickich poszukujących materiałów źródłowych do badań i dydaktyki, a także o muzeach, bibliotekach i archiwach zainteresowanych dostępem do unikatowych zbiorów.

Projekt potrwa do końca lutego 2029 r. Jest finansowany z programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (FERC) 2021–2027. Wartość przedsięwzięcia wynosi 14,5 mln zł, w tym blisko 11,6 mln zł ze środków unijnych.

Do końca roku w siedzibie Biblioteki Kórnickiej można oglądać wybrane najcenniejsze obiekty w ramach jubileuszowej wystawy „Otoczone troską. Kórnickie dziedzictwo w dziewięciu odsłonach”.

Zbiory Biblioteki Kórnickiej liczą ponad 1,3 mln obiektów, w tym 40 tys. starodruków i 15 tys. rękopisów. Dotyczą głównie historii i literatury polskiej, a wiele z nich należy do najcenniejszych zabytków piśmiennictwa w kraju.

Wśród najcenniejszych obiektów Biblioteki Kórnickiej znajduje się m.in. XV-wieczne „Ars moriendi” w postaci niezwykle rzadkiego w polskich kolekcjach ksylografu. Kolekcja obejmuje także unikatowe egzemplarze wydań dzieł Jana Kochanowskiego, Mikołaja Reja, Mikołaja z Wilkowiecka i Mikołaja Sępa Szarzyńskiego, odpisy kronik Wincentego Kadłubka i Jana Długosza oraz jedyny w Polsce zbiór dokumentów dotyczących konfliktów polsko-krzyżackich z XIV i XV wieku.

W zbiorach Biblioteki Kórnickiej znajduje się wpisany na listę UNESCO leszczyński księgozbiór braci czeskich – ok. 1,5 tys. woluminów, głównie dzieł w językach niemieckim i łacińskim. Biblioteka posiada również wyjątkową kolekcję akt, map i dokumentów dotyczących procesu o Morskie Oko z lat 1883–1909. Zbiór został w 2016 r. wpisany na Polską Listę Krajową Programu UNESCO „Pamięć Świata”.

Biblioteka Kórnicka działa od 1826 r. Jej siedziba mieści się w Zamku w Kórniku w Wielkopolsce. Założycielem biblioteki był Tytus Działyński, a jego dzieło kontynuował syn Jan. W 1924 r. Władysław Zamoyski, wnuk Tytusa i ostatni właściciel majątku, rozpoczął tworzenie fundacji „Zakłady Kórnickie”, który został zamknięty rok później już po śmierci fundatora. Cały majątek Zamoyscy przekazali narodowi polskiemu. Od 1953 r. biblioteka działa w strukturach Polskiej Akademii Nauk. (PAP)

rpo/ dki/