Ratko Mladić podczas procesu w Hadze w 2021 r. Fot. Peter Dejong (PAP/EPA)
W Hadze zmarł w czwartek były dowódca Serbów bośniackich gen. Ratko Mladić, zbrodniarz wojenny powszechnie określany mianem „rzeźnika Bałkanów”, który odpowiadał m.in. za ludobójstwo w Srebrenicy, czyli dokonany w 1995 roku największy masowy mord w Europie po zakończeniu II wojny światowej.
Mladić urodził się w 1943 roku w miejscowości Bożanovici koło Kalinovika w Bośni i Hercegowinie (BiH). Ukończył Akademię Wojskową w Belgradzie i pełnił czynną służbę wojskową w Jugosłowiańskiej Armii Ludowej (JNA).
Przed wybuchem wojen na terytorium byłej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ) w 1991 roku awansował do stopnia generała majora, a w kwietniu 1992 roku – na samym początku wojny w Bośni i Hercegowinie – do stopnia generała porucznika.
W czerwcu 1991 roku, jako dowódca 9. Korpusu JNA, został skierowany do Kninu w Chorwacji w czasie walk toczonych między siłami JNA a siłami chorwackimi. Na początku marca 1992 roku udał się do Sarajewa, gdzie przejął dowodzenie, obejmując funkcję dowódcy 2. Okręgu Wojskowego JNA.
OSW: mimo upływu lat spór wokół ludobójstwa w Srebrenicy zdecydowanie się zaostrzył
W maju 1992 roku, na wniosek przywódcy samozwańczej Republiki Serbskiej w BiH Radovana Karadżicia, Mladić został mianowany dowódcą jej armii. Funkcję tę pełnił do 1996 roku.
Pod dowództwem Mladicia siły Serbów bośniackich brały udział w operacjach na terenie całej BiH. Wojnie towarzyszyły czystki etniczne, zabójstwa, stosowane systemowo gwałty, oblężenia miast, w tym wieloletnie oblężenie Sarajewa (1992-95), oraz uznana przez międzynarodowy trybunał za ludobójstwo masakra bośniackich mężczyzn i chłopców w Srebrenicy w lipcu 1995 roku.
Pierwszy akt oskarżenia przeciwko Mladiciowi wniesiono 25 lipca 1995 roku. Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii (ICTY) postawił mu zarzuty obejmujące m.in. ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości oraz naruszenia praw i zwyczajów wojennych. W akcie oskarżenia zarzucono mu odpowiedzialność za zbrodnie popełnione przez siły Serbów bośniackich w trakcie konfliktu, w tym za mord w Srebrenicy.
Mimo oskarżenia Mladić przez blisko 16 lat pozostawał na wolności. Przypuszczano, że korzystał z ochrony przedstawicieli serbskich służb bezpieczeństwa i nadal cieszył się wpływami w niektórych środowiskach serbskich nacjonalistów, którzy do dziś uznają go za bohatera.
Ostatecznie został aresztowany w Serbii 26 maja 2011 roku, a kilka dni później trafił do Hagi.
W 2017 roku Mladicia uznano za winnego ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości oraz naruszeń praw i zwyczajów wojennych. Skazano go na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Po apelacji trybunał haski podtrzymał wyrok w 2021 roku, utrzymując w mocy karę dożywocia. Obrona Mladicia, rodzina oraz władze Serbii i Republiki Serbskiej w BiH, powołując się na pogarszający się stan zdrowia skazanego, wnioskowały w ostatnim czasie o jego przeniesienie do Serbii. Wnioski były konsekwentnie odrzucane.
Cytowany przez serbskiego nadawcę B92 syn Mladicia, Darko Mladić, powiedział we wtorek, że jego ojciec jest w skrajnie ciężkim stanie, dodając, że wszystko zaczęło się 10 kwietnia tego roku od pierwszego udaru.
Mladić zmarł w szpitalu w Hadze w czwartek w wieku 84 lat.
Jakub Bawołek (PAP)
