Zabytkowe zapisy nutowe przedstawione podczas konferencji prasowej nt. projektu Musica Warmiensis w Bibliotece Hosianum w Olsztynie. Fot. PAP/Tomasz Waszczuk
Kolekcję rękopiśmiennych zapisów nutowych z XVIII i XIX wieku z Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego Hosianum w Olsztynie poddano konserwacji. Jak ocenił metropolita warmiński abp Józef Górzyński, zbiór dzieł to świadectwo wielowiekowego dziedzictwa Warmii.
We wtorek podczas konferencji prasowej podsumowano projekt Musica Warmiensis, który był realizowany w latach 2020-26 uzyskując dofinansowanie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego.
Jak podkreślili uczestnicy konferencji, opracowanie rękopisów wykazało, że region ten nie stanowił w minionych wiekach „białej plamy” na muzycznej mapie Polski, lecz był istotnym ośrodkiem życia muzycznego i kulturalnego w granicach Rzeczpospolitej. Abp Józef Górzyński podkreślił, że projekt Musica Warmiensis to przykład, jak powinno być przywracane dziedzictwo. - Takich przykładów w zbiorach kościelnych mamy wiele. Niech to dzieło, które zostało podjęte, posłuży jako inspiracja dla innych badaczy - podkreślił.
Jak przekazał koordynator projektu ks. dr Tomasz Garwoliński, uporządkowano unikatową w skali regionu kolekcję rękopiśmiennych zapisów nutowych wydobytych z zabytkowej kolekcji Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego Metropolii Warmińskiej Hosianum w Olsztynie. Dodał, że wyjątkowa wartość artystyczna i historyczna tych materiałów została potwierdzona przez prof. dr hab. Danutę Popinigis, muzykologa z Gdańska, która wraz z zespołem badawczym opracowała katalog tematyczny rękopisów muzycznych Biblioteki Hosianum.
W kolekcji rękopisów muzycznych przechowywanych w Hosianum znajduje się 59 manuskryptów, w tym 42 pojedyncze (30 autorskich i 12 anonimowych twórców) oraz 17 zbiorczych. Największą grupę stanowią rękopisy związane z kolegiatą w Dobrym Mieście. Liczą 25 wyodrębnionych rękopisów pojedynczych i zbiorczych oraz cztery luźne karty i okładki. Od XVI wieku dokumenty kościelne poświadczają działalność kapeli kolegiackiej. W jej skład wchodzili starsi uczniowie, wikariusze, kościelny i dzwonnik. Na czele zespołu stał kantor lub nauczyciel, a niekiedy podczas procesji ulicznych przewodził organista.
Kapela uświetniała przede wszystkim większe święta, takie jak Boże Narodzenie, Wielkanoc czy Boże Ciało. W 1811 roku, w wyniku kasaty kapituły przez rząd pruski, szkoła zmieniła status na miejską. Po tym wydarzeniu, prawdopodobnie po 1820 roku, kapela wznowiła działalność jako zespół parafialny. Najstarsza datą odnotowaną w zachowanej grupie rękopisów jest rok 1747.
Repertuar kapeli z Dobrego Miasta obejmował kompozycje autorów lokalnych, polskich, niemieckich, austriackich, czeskich i włoskich. Zachowany dobromiejski repertuar obejmuje msze, requiem, ofertoria, litanie, opracowanie antyfon, nieszpory, symfonie, a także pieśni w języku łacińskim i niemieckim oraz arię operową w języku włoskim. Utwory przeznaczone są na zespół muzyczny nieodbiegający od zwyczajowego składu kapel znanych z innych ośrodków religijnych w Polsce. Obejmuje czterogłosowy chór, solistów, grupę instrumentów smyczkowych, dętych oraz organy, łącznie od kilku do maksymalnie 17 muzyków.
W zbiorze znajdują się także zapisy nutowe z innych miast. Z Królewca pochodzą trzy księgi głosowe chorałów przeznaczone dla sopranu, tenoru i basu (brak księgi altu), oprawione i datowane według okładki na 1753 rok. Z Braniewa wywodzi się antyfonarz, który nosi znak pieczętny Królewskiego Liceum Hosianum, utworzonego po kasacie zakonu jezuitów i działającego w latach 1818-1912. Niewykluczone, że księga ta należała do dawnych zbiorów kolegium jezuickiego lub zbiorów klasztorów bernardynów z Barczewa, Stoczka lub Kadyn, których część trafiła do biblioteki liceum. Powstała natomiast w klasztorze oliwskim, na co wskazuje inskrypcja widoczna na lewym marginesie pierwszej karty.
Inny z rękopisów wywodzi się z Dzierzgonia, stanowiąc świadectwo działalności tamtejszego towarzystwa śpiewaczego św. Cecylii. Na najpóźniej datowanym rękopisie widnieje rok 1898 i nazwa Szczuczyn, być może potwierdzając muzyczną działalność kapeli w tamtejszym kościele pod wezwaniem Imienia Najświętszej Marii Panny.
Projekt Musica Warmiensis nie ograniczył się tylko do prac konserwatorskich. Chodziło także o to, by zaprezentować współcześnie żyjącym ówczesne utwory. Powstały specjalne opracowania przygotowane na podstawie oryginalnych rękopisów. Powołany został zespół wokalno-instrumentalny Cappela Warmiensis Restituta. Muzycy grają na kopiach historycznych instrumentów i specjalizują się w wykonawstwie muzyki dawnej. Nagrano już 4 płyty a w tym roku nagrywana jest piąta. Muzyki można będzie także posłuchać na żywo: 21 sierpnia w kolegiacie w Dobrym Mieście a 22 sierpnia w archikatedrze we Fromborku. (PAP)
ali/ aszw/
