Pierwsza polska arcymistrzyni szachowa Hanna Ereńska-Barlo kończy 80 lat

Urodzona 12 listopada 1946 roku w Poznaniu Hanna Ereńska to wyjątkowa zawodniczka w polskich szachach. W mistrzostwach kraju w latach 1970-1993 wystartowała w 18 finałach, zdobywając pięć złotych, trzy srebrne i trzy brązowe medale.

Wystąpiła w ośmiu olimpiadach szachowych — w 1980 roku w maltańskiej Valetcie wywalczyła dwa, pierwsze dla Polski, brązowe medale — z drużyną, którą tworzyły także Grażyna Szmacińska, Małgorzata Wiese i Agnieszka Brustman, oraz indywidualny na pierwszej szachownicy.

W 2007 roku w austriackim Gmunden została mistrzynią świata seniorek 50+, ma na koncie także po dwa srebrne i brązowe medale tych imprez oraz dwa tytuły mistrzyni Europy w tej kategorii.

Do niedawna należał do niej krajowy rekord liczby mistrzowskich tytułów w grze błyskawicznej. W latach 1978-95 zdobyła ich 11. Osiągnięcie to do 12 poprawiła w ostatnich dwóch sezonach Monika Soćko. 

Szachy poznała, mając sześć lat dzięki... szkarlatynie.

- Były jednym z silniejszych zainteresowań mojego ojca i starszego o 13 lat brata Przemysława, który również dobre rezultaty uzyskiwał w grze błyskawicznej, m.in. był wicemistrzem Polski. Zdarzyło się, że czworo dzieci, bo także dwóch moich braci i wychowujący się z nami kuzyn, zachorowało na szkarlatynę. Mój najstarszy brat nauczył mnie wtedy grać w szachy. Podobno zafascynowałam się tak dalece, że nie dawałam mu spokoju, ciągle chciałam grać — wspominała.

Mając 10 lat, zwyciężyła w turnieju szkół podstawowych Poznania, rywalizując z chłopcami.

- Potem moje zainteresowanie szachami przebiegało równolegle ze starszym o trzy lata Włodzimierzem Schmidtem, też Poznaniakiem. Przy czym mnie fascynowała także muzyka, bo uczyłam się gry na fortepianie, a potem, studiując stomatologię w Akademii Medycznej, jednocześnie kończyłam klasę śpiewu w szkole muzycznej. Był taki moment, że nie wiedziałam, co wybrać — szachy czy muzykę, bo stomatologię traktowałam jako dobry punkt zaczepienia. Tak się złożyło, że uzyskałam dyplom na wydziale wokalnym szkoły muzycznej i jednocześnie zdobyłam pierwsze mistrzostwo Polski w szachach. Uważałam, że sport jest wymierny, natomiast spełnianie się w sferze muzycznej zależy od wielu czynników, nie zawsze od samego artysty — tłumaczyła.

Kilka lat pracowała jako stomatolog, łącząc wykonywanie zawodu z grą w szachy. Potem już zdecydowała się na „królewską grę”, startując często w rozgrywkach krajowych w barwach Pocztowca Poznań, w reprezentacji w meczach międzypaństwowych oraz turniejach indywidualnych w Polsce i za granicą.

- Zostawiłam stomatologię, ale byłam na bieżąco, gotowa wrócić w każdym momencie, gdyby powinęła mi się noga w szachach. Wszyscy wiedzieli, że jestem dentystką. Kiedyś, podczas turnieju w dawnej Jugosławii, powiedziano, trochę w żartach: „udowodnij, że jesteś stomatologiem”. Dokonałam wtedy ekstrakcji zęba u jednego ze sponsorów imprezy. Wykazałam się umiejętnościami w gabinecie dentystycznym w mieście Jajce w Bośni — przypomniała.

W latach 80. najsilniejsze turnieje kobiece odbywały się właśnie w dawnej Jugosławii. Smederevska Palanka, Belgrad, Jajce — to miejsca prestiżowej rywalizacji szachistek. Z jednym z nich wiąże się wspomnienie bardzo udanej konfrontacji ze światową elitą.

- W Smederevskiej Palance w 1983 roku grały najsilniejsze szachistki świata — Nona Gaprindaszwili i Maja Cziburdanidze. Także Szwedka Pia Cramling, która zresztą wtedy triumfowała, ja byłam druga. Prowadziłam przed długi czas, aż doszło do dramatycznej partii z jugosłowiańską zawodniczką. Miałam pewną przewagę, chciałam ją zrealizować, żeby zachować szansę wygrania turnieju. Niestety, wpadłam w niedoczas i nie udało się, ale pamiętam miłe podejście Cramling, która powiedziała: „Haniu, to ty powinnaś wygrać ten turniej, ponieważ grałaś najlepiej” - opowiedziała.

Pierwszy w historii polskich szachów tytuł arcymistrzyni przyznał jej kongres FIDE 45 lat temu w Atlancie.

- Zawdzięczam go nieodżałowanej pamięci Włodkowi Schmidtowi. Od 1970 roku był moim trenerem, doradcą. Podczas wszystkich olimpiad, w których startowaliśmy, przygotowywał się sam do partii jako zawodnik męskiej reprezentacji, ale zawsze miał też czas dla mnie. Został pierwszym polskim męskim arcymistrzem tak, jak ja kobiecym. Niezwykle zorganizowany, przygotowujący fantastyczne notatki, które mi udostępniał, a w tamtych czasach nie było przecież internetu. Do wyników w sporcie doszedł swoją ogromną, samodzielną pracą, a ja przy jego pomocy. Nigdy tego nie zapomnę i zawsze będę podkreślać. On był stale skoncentrowany na szachach, ja patrzyłam też w inne strony — przyznała.

Grając w szachy Hanna Ereńska-Radzewska udowadniała swój kunszt medyczny, ale przyszło jej też pokazać, że pasja muzyczna również znalazła podatny grunt. W październiku 2002 roku, przy okazji mistrzostw świata seniorów w niemieckim Naumburgu (zdobyła tam złoty medal w grze błyskawicznej), wykonała podczas ceremonii otwarcia przepiękną arię sopranową z „Pasji według św. Mateusza” Jana Sebastiana Bacha.

- Ówczesny dyrektor turnieju, człowiek kultury — sam był poetą i wielkim miłośnikiem muzyki — organizował na początku mistrzostw, na które przyjeżdżało po 400 osób z całego świata, łącznie z Wyspami Dziewiczymi, mszę ekumeniczną. Wiedział, że kształciłam się na śpiewaczkę i zaproponował mi oraz innemu startującemu w turnieju, pochodzącemu z Naumburga Hubertowi Reimannowi (bas), który był zawodowym śpiewakiem, żebyśmy stworzyli oprawę tej uroczystości, poświęconej pamięci Irene Winter, szachistki z NRD, wiele razy grającej również w Polsce. Oczywiście zgodziłam się, jako że w moim repertuarze muzyki oratoryjno-kantatowej, szczególnie ulubionej, była aria, o której wykonaniu marzyłam. Przygotowałam bachowską siedmiominutową arię, wykonałam ją przy akompaniamencie organów. Słuchacze byli lekko zaskoczeni, ponieważ nie znali mnie z tej strony. Nie wiedzieli, że muzyka była i jest do tej pory ważną częścią życia — podkreśliła.

Od pewnego czasu wszechstronnie utalentowana i wykształcona arcymistrzyni szachowa występuje pod nazwiskiem Ereńska-Barlo. W 2014 roku zdobyła indywidualne mistrzostwo Niemiec seniorek 60+ w grze błyskawicznej.

- Podczas mistrzostw świata seniorów w 2007 roku oczarował mnie pewien niemiecki zawodnik i... zmieniłam swoje życie. Wyszłam za mąż, mieszkam teraz w obu krajach, krążę między Berlinem i Poznaniem — przekazała.

Pod koniec września w Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie doszło do jej kolejnego spotkania z legendarną gruzińską arcymistrzynią Noną Gaprindaszwili, która przez 16 lat zasiadała na szachowym tronie. Okazją  był finisaż wystawy „Historia figurami pisana” zorganizowanej z okazji 100-lecia Polskiego Związku Szachowego. Ich towarzyska partia zakończyła się remisem.

- To było spotkanie po kilkunastu latach, pierwsze od mistrzostw świata w kategorii 50+ w 2010 roku, ale wcześniej było ich bardzo dużo, chociażby przy okazji kolejnych Olimpiad Szachowych. Bardzo mile mnie przywitała. Czuło się, że to znajomość od wielu lat, oparta na wzajemnym szacunku — przyznała arcymistrzyni z Poznania, która podkreśla, że szachy, niezależnie od wieku, czy poziomu, jaki się reprezentuje, każdemu mogą przynosić radość z samej gry.

- Niekoniecznie trzeba być zawodowcem, żeby czerpać satysfakcję. To jest fantastyczna pasja na całe życie — podsumowała Ereńska-Barlo. (PAP)

cegl/ pp/ af/