Oznaczenie grobu powstańca polskiego "Tobie Polsko". Fot. IPN
IPN oznaczył w poniedziałek znakiem pamięci „Tobie Polsko” grób Waleriana Fajfera, uczestnika powstań śląskich, który spoczywa na cmentarzu parafialnym w Dankowicach koło Bielska-Białej – podała rzecznik katowickiego oddziału Instytutu Monika Kobylańska.
- Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli władz samorządowych, IPN oraz gości – powiedziała Kobylańska.
Dr Bartosz Szostek z Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach podał, że Walerian Fajfer urodził się 8 grudnia 1906 roku w Dankowicach. Uczestniczył w drugim i trzecim powstaniu śląskim. Walczył w 6. kompanii 2. Pułku Piechoty Pszczyńskiego. Należał do Związku Powstańców Śląskich, Związku Weteranów Powstań Śląskich oraz Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Został odznaczony Śląskim Krzyżem Powstańczym.
W II Rzeczpospolitej był zawodowym żołnierzem i służył w 19. Pułku Ułanów Wołyńskich w Ostrogu na Wołyniu, gdzie ukończył szkołę podoficerską, a także w 21. Dywizji w Bielsku jako wachmistrz kawalerii oraz instruktor przysposobienia obronnego. We wrześniu 1939 roku uczestniczył w walkach obronnych na terenie Czechowic oraz Dziedzic. Był odpowiedzialny za wywiezienie część maszyn i tajnych dokumentów z Walcowni Metali Dziedzice. Mimo nalotów dostarczył je do Dębicy.
Po udziale w wojnie obronnej w 1939 roku wstąpił do konspiracji ZWZ, w której działał aktywnie od listopada do 25 maja 1940 roku. Pełnił funkcję zastępcy dowódcy plutonu.
W maju 1940 roku został aresztowany przez gestapo w Dziedzicach, a następnie przewieziony do Bielska i Berlina. Jako podejrzany o napady zbrojne na funkcjonariuszy niemieckich i działalność antyhitlerowską został poddany brutalnym przesłuchaniom. 28 grudnia 1940 roku Niemcy zwolnili go, ale w styczniu następnego roku ponownie zatrzymali. W latach 1942-1945 był robotnikiem przymusowym w Berlinie i więźniem obozu w Nordenham.
Do Dankowic wrócił w sierpniu 1945 roku. Został aresztowany przez UB w Dziedzicach i przewieziony do aresztu w Świdnicy, gdzie został poddany torturom podczas przesłuchań. Po zwolnieniu w 1950 roku pracował w kamieniołomach. Później został zatrudniony między innymi jako księgowy.
- W wyniku traumatycznych przeżyć do końca życia zmagał się z licznymi poważnymi chorobami – podał Szostek.
Walerian Fajfer zmarł w dniu 16 stycznia 1984 roku. Pośmiertnie został mianowany na stopień podporucznika.
Znak „Tobie Polsko” został opracowany przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach. Ma formę proporczyka. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 roku w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu. (PAP)
szf/ dki/
