Yehudi Menuhin podczas próby z orkiestrą "Sinfonia Varsovia", 1996 r. Fot. REMIGIUSZ SIKORA
W repertuarze koncertu jubileuszowego z okazji 42. urodzin Sinfonii Varsovii znajdą się dzieła Prokofiewa, Wajnberga, Panufnika i Szostakowicza. 15 marca w Teatrze Wielkim - Operze Narodowej w Warszawie orkiestrę poprowadzi niemiecki dyrygent Thomas Sanderling.
Solistą wieczoru będzie wiolonczelista Marcel Markowski.
Dobór repertuaru koncertu koncentruje się na kompozytorach, których biografie zostały naznaczone przez wydarzenia historyczne pierwszej połowy XX wieku. Wajnberg, Panufnik i Szostakowicz, przedstawicie tego samego pokolenia, mierzyli się z ograniczeniami nakładanymi przez systemy autorytarne i totalitarne.
Mieczysław Wajnberg (1919–1996) wyjechał z Warszawy we wrześniu 1939 roku na Wschód; na stałe osiadł w ZSRR. Andrzej Panufnik (1914–1991) zdecydował się na ucieczkę na Zachód w 1954 roku w akcie buntu przeciwko metodom rządów w PRL-u. Z kolei Dymitr Szostakowicz (1906–1975) pozostał w ojczyźnie, mimo że system sowiecki dwukrotnie – w 1936 i 1948 roku – podejmował próby zniszczenia jego dorobku kompozytorskiego.
Wieczór zainauguruje najstarszy z prezentowanych twórców, Siergiej Prokofiew (1891–1953), swoją I Symfonią D-dur „Klasyczną” op. 25. Jest to najczęściej wykonywane dzieło tego kompozytora. Pisana od 1916 roku, miała swoje prawykonanie w kwietniu 1918 roku, tuż po rewolucji bolszewickiej. „Jak sam przyznawał – chciał skomponować »symfonię w stylu Haydna«. I taka właśnie jest Klasyczna: lekka, dowcipna, przejrzysta i pełna najprostszej radości” – zaznacza dziennikarka muzyczna Agata Kwiecińska w tekście pt. „Między Wschodem a wolnością” zapowiadającym koncert Sinfonii Varsovii.
Następnie publiczność usłyszy Koncert wiolonczelowy c-moll op. 43 Wajnberga. Dzieło to powstawało w trudnym dla kompozytora okresie. W 1948 roku jego twórczość została zakazana. W 1953 r. Wajnberg został uwięziony w wyniku wielkiej antysemickiej prowokacji, skierowanej głównie przeciwko żydowskim lekarzom. „Po śmierci Stalina w marcu powoli zaczęto zwalniać aresztowanych w »spisku lekarzy«, a 25 kwietnia – po kolejnej interwencji Szostakowicza – amnestia objęła także Wajnberga. W 1956 r. kompozytor powrócił do swojego Koncertu wiolonczelowego – rozbudował go wówczas i przygotował do prawykonania” – przypomniała Kwiecińska.
W programie znalazła się również kompozycja Panufnika – „Procession for Peace” (Procesja dla pokoju) z 1983 roku. Utwór powstał na zamówienie Lorda Birketta i Rady Miejskiej Wielkiego Londynu. Dzieło opatrzone jest dedykacją dla „miłujących pokój ludzi wszelkich ras, religii, poglądów politycznych i filozoficznych”. Panufnik, który po emigracji został wymazany z oficjalnej historii muzyki polskiej, był objęty zakazem wykonywania utworów aż do lat 70.
Koncert zamknie IX Symfonia Es-dur op. 70 Szostakowicza. Mimo oczekiwań władz radzieckich, które w 1945 roku liczyły na monumentalne, triumfalne dzieło wieńczące wojnę, Szostakowicz stworzył symfonię o lekkim charakterze. „Większość krytyków w ZSRR podkreślała nieadekwatność nastroju i przekazu symfonii do sytuacji politycznej. Rozczarowania nie kryli także, co ciekawe, krytycy po amerykańskiej premierze. Znając poprzednie symfonie Szostakowicza, spodziewali się, że kolejna będzie zbliżona pod względem rozmiarów i wyrazu, a dostali dziełko krótkie, zabawne, może nawet prześmiewcze, fragmentami o wręcz slapstickowym charakterze” - pisze Kwiecińska. W 1948 roku symfonia ta, wraz z VIII Symfonią, została oficjalnie zakazana.
Orkiestrę poprowadzi w niedzielę Thomas Sanderling, dyrygent nagrywający dla takich wytwórni jak Deutsche Grammophon czy Sony Classical. Sanderling urodził się w 1942 roku w ZSRR i dorastał w Leningradzie. Szostakowicz powierzył mu m.in. przygotowanie niemieckich wersji tekstów do swoich symfonii. Sanderling jest także uznanym propagatorem twórczości Mieczysława Wajnberga. W latach 2017–2022 pełnił funkcję dyrektora artystycznego Orkiestry Filharmonii w Nowosybirsku, z której zrezygnował w proteście przeciwko rosyjskiej agresji na Ukrainę.
Koncert Sinfonii Varsovii z okazji 42. urodzin orkiestry odbędzie się w Sali Moniuszki Teatru Wielkiego - Opery Narodowej 15 marca o godz. 18. (PAP)
abe/ miś/
