Kultura i sztuka po 1989 roku

06.03.2017

Breyten Breytenbach laureatem Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta

Jury Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta: Jurij Andruchowycz (2P), Edward Hirsch (4P), Jarosław Mikołajewski (5P), Mercedes Monmany (3P) i sekretarz jury Andrzej Franaszek (P) podczas ogłoszenia  Breytena Breytenbacha laureatem Nagrody. Fot. PAP/L. Szymański Jury Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta: Jurij Andruchowycz (2P), Edward Hirsch (4P), Jarosław Mikołajewski (5P), Mercedes Monmany (3P) i sekretarz jury Andrzej Franaszek (P) podczas ogłoszenia Breytena Breytenbacha laureatem Nagrody. Fot. PAP/L. Szymański

Breyten Breytenbach, południowoafrykański poeta, przeciwnik apartheidu, wieloletni więzień polityczny został laureatem Międzynarodowej Breyten Breytenbach, południowoafrykański poeta, przeciwnik apartheidu, wieloletni więzień polityczny został laureatem Międzynarodowej nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta. Uroczystość wręczenia odbędzie się 25 maja w Warszawie.

W tym roku Międzynarodową Nagrodę Literacką im. Zbigniewa Herberta przyznano po raz piąty. Wyróżnieniem uhonorowano Breytena Breytenbacha, południowoafrykańskiego poetę, prozaika, eseistę oraz malarza, przeciwnika apartheidu, wieloletniego więźnia politycznego. Jury uznało, że połączenie walorów artystycznych jego twórczości oraz bezkompromisowej postawy moralnej, zaangażowania po stronie krzywdzonych, jest doskonałym wcieleniem postawy najbliższej Zbigniewowi Herbertowi, autorowi słynnych słów „Gniew twój bezsilny niech będzie jak morze/ ilekroć usłyszysz głos poniżonych i bitych”.

Breytenbach jest, obok J. M. Coetzee’go najbardziej znanym twórcą wywodzącym się z Republiki Południowej Afryki. Opublikował około 50 książek. Pierwszą tomem poezji Breytena Breytenbacha opublikowanym po polsku był „Cały czas” (1980). W 2016 r. Breytenbach brał udział w Festiwalu im. Czesława Miłosza, z tej okazji wydano zbiór „Refren podróżny. Wiersze wybrane”.

Urodził się 16 września 1939 r. w niewielkiej miejscowości Bonnievale w RPA, studiował filologię oraz malarstwo na Uniwersytecie w Kapsztadzie. Na początku lat 60., coraz bardziej krytyczny wobec polityki apartheidu (brał udział w studenckich protestach przeciwko niedopuszczaniu do nauki czarnoskórej młodzieży afrykańskiej), ale też szukając dla siebie malarskiej drogi, wyjechał do Paryża. Tam w 1962 r. poznał Yolande Ngo Thi Hoang Lien, córkę ambasadora ówczesnego Wietnamu Południowego. Wzięli ślub, naruszając obowiązującą w RPA ustawę zabraniającą małżeństw mieszanych rasowo, co przyniosło im zakaz wjazdu do RPA.

W latach 60., mieszkając we Francji, Breytenbach zaangażował się w działania przeciwko apartheidowi w RPA. W 1975 r. posługując się fałszywym paszportem, wrócił do ojczyzny by pomagać czarnoskórej ludności tworzyć związki zawodowe. Został aresztowany, oskarżony o działalność terrorystyczną i skazany został na 9 lat więzienia.

Dzięki międzynarodowym protestom zwolniono go po 7 latach, wyjechał do Francji i przyjął francuskie obywatelstwo. Od tego czasu został laureatem wielu nagród literackich, wykładał m.in. na New York University, wystawiał obrazy w galeriach na całym świecie. Obecnie mieszka we Francji i w RPA.

„Mój mąż zawsze podkreślał, że o formacie pisarza świadczy nie tylko jego talent, ale również, a może nawet przede wszystkim, charakter, moralna postawa. Jednemu ze swych młodszych kolegów dał nawet radę: +nigdy nie zabłądzisz, jeśli będziesz z tymi, których biją, i z tymi, których mniej+. Cieszę się, że w tym roku jury wybrało twórcę, który połączył wybitny talent z tak bezkompromisową postawą, opowiedzeniem się po stronie krzywdzonych” – powiedziała Katarzyna Herbert, wdowa po poecie i założycielka Fundacji jego imienia.

Laureata Nagrody wskazało międzynarodowe jury, w skład którego weszli poeci, eseiści, tłumacze i wydawcy: Jurij Andruchowycz (Ukraina), Edward Hirsch (USA), Michael Krueger (Niemcy), Jarosław Mikołajewski (Polska) oraz Mercedes Monmany (Hiszpania).

„Breytenbach jest wybitnym poetą i wybitnym człowiekiem. Cechą jego wierszy i poematów jest moralne napięcie, rozległość i dynamika wyobraźni. Cechą jego człowieczeństwa – nakaz bycia po stronie słabszych, niezgoda na przemoc, dyskryminację. Wartość ludzka przyniosła mu podziw i siedem lat więzienia. Wartość poetycka przynosi mu dzisiaj Nagrodę im. Zbigniewa Herberta” – uzasadniał wybór jury Jarosław Mikołajewski. Jurij Andruchowycz podkreślał, że Breytenbach pisze wiersze w kilku językach, także w afrikaans - języku, któremu grozi dziś zniknięcie z powierzchni ziemi. "Breytenbach przedłuża jego istnienie tworząc poezję, czyniąc ją niejako cząstką ruchu oporu” - mówił ukraiński pisarz.

Uroczystość wręczenia nagrody odbędzie się 25 maja 2017 r. w Warszawie.

Międzynarodowa Nagroda Literacka im. Zbigniewa Herberta jest przyznawana od 2013 r. za wybitne dokonania artystyczne i intelektualne, nawiązujące do idei, które przyświecały twórczości polskiego poety. Jej dotychczasowymi laureatami byli: William Stanley Merwin, Charles Simic, Ryszard Krynicki i  Lars Gustafsson. (PAP)

aszw/ pat/

 

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL