Średniowiecze

15.10.2014 aktualizacja 18.07.2016

Dokument lokacyjny Krakowa na Liście Krajowej Programu „Pamięć Świata” UNESCO

Widok z Wisły na Wawel. Fot. PAP/J. Bednarczyk Widok z Wisły na Wawel. Fot. PAP/J. Bednarczyk

Dokument lokacyjny Krakowa z 1257 r. znajdzie się na pierwszej Liście Krajowej Programu „Pamięć Świata” UNESCO, która w piątek zostanie ogłoszona podczas uroczystości w Pałacu Prezydenckim.

Pierwsza lista obejmuje 11 zabytków piśmiennictwa przechowywanych w zbiorach dziewięciu instytucji z Warszawy, Krakowa, Gniezna, Poznania i Wrocławia. To najważniejsze dla historii, kultury i narodu polskiego dokumenty, m.in. Ustawa Rządowa z 3 maja 1791 r. znajdująca się w Archiwum Głównym Akt Dawnych.

„Dokument lokacyjny Krakowa z 1257 r. jest najstarszym spośród aktów lokacyjnych przechowywanych w Archiwach Państwowych. Bardzo cieszymy się, że trafił na listę Programu +Pamięć Świata+ UNESCO. Lista ta ma na celu promocję dziedzictwa dokumentarnego ludzkości, udostępnianie go wszystkim zainteresowanym oraz zabezpieczenie dla przyszłych pokoleń” - powiedziała PAP dyrektor Archiwum Narodowego Krakowie dr Barbara Berska.

Na listę wpisywane będą najcenniejsze dokumenty i zbiory znajdujące się w posiadaniu instytucji w Polsce lub poza granicami kraju, a mające szczególne znaczenie dla dziedzictwa kulturowego i tradycji naszego kraju.

Zgłoszeń dokonują szefowie polskich instytucji. Kryteria wpisu na listę określił Krajowy Komitet Programu UNESCO „Pamięć Świata”. Dokumenty są oceniane pod kątem ich: autentyczności, integralności i kompletności, reprezentatywności dla miejsca, w którym powstały, wartości dla okresu, w którym zostały wystawione, wpływu na przemiany i rozwój kultury człowieka, tradycje kulturowe i cywilizacyjne. „To wyjątkowe przykłady dokonań umysłu człowieka” – podkreśliła dr Berska.

Przechowywany w Archiwum Narodowym w Krakowie „Dokument lokacyjny miasta Krakowa” został wystawiony 5 czerwca 1257 r. przez Bolesława Wstydliwego. Na mocy tego dokumentu Kraków został lokowany na prawie magdeburskim na wzór Wrocławia. Stawał się gminą samorządową, na czele której stał dziedziczny wójt wraz z wybieraną wśród mieszczan ławą. W mieście funkcjonowała Rada Miejska kierowana przez burmistrza, wybieranego spośród jej członków. Władze nie tylko administrowały miastem, ale też pełniły funkcje sądownicze.

Akt lokacyjny wymienia liczne przywileje i nadania, które uzyskali zarówno wójtowie, jak i cała gmina miejska. Lokacja wprowadziła nowe założenia urbanistyczne i architektoniczne, wytyczono wówczas istniejący do dziś plan zabudowy Krakowa, z największym wśród miast średniowiecznych rynkiem pośrodku i odchodzącymi od niego ulicami.

Dokument spisany jest odręcznie w języku łacińskim na pergaminie. Obecnie jest on badany przez specjalistów. Akt lokacyjny Krakowa będzie można obejrzeć w najbliższą sobotę i niedzielę w siedzibie Archiwum Narodowego w Krakowie przy ul. Siennej 16.

W pierwszej edycji Listy Krajowej programu UNESCO „Pamięć Świata” znalazły się na niej także dwa inne dokumenty przechowywane w Krakowie: Kodeks „Banderia Prutenorum” Jana Długosza ze zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej zawierający opis 56 chorągwi krzyżackich oraz „Opis żup wielickiej i bocheńskiej” przechowywany w Bibliotece Naukowej PAU i PAN w Krakowie.

W ramach programu UNESCO „Pamięć świata” istnieje też lista światowa, na którą wpisane zostały m.in. rękopisy Fryderyka Chopina, Tablica 21 Postulatów Gdańskich z Sierpnia 1980 roku oraz Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu.(PAP)

wos/ agz/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL