Pogrzeb prof. Andrzeja Paczkowskiego, fot. PAP/ autor: Leszek Szymański
Pogrzeb historyka, działacza opozycji demokratycznej w okresie PRL, członka Kolegium IPN, a także miłośnika gór, taternika prof. Andrzeja Paczkowskiego odbył się 19 stycznia na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Badał historię, ale nie walczył historią - powiedział o nim Piotr Osęka.
Profesora Paczkowskiego pożegnała rodzina, przyjaciele, duże grono warszawskich historyków reprezentujących różne instytucje i placówki badawcze oraz himalaiści, alpiniści i taternicy.
- Andrzej badał historię, ale nie walczył historią – mówił, żegnając zmarłego historyka, dyrektor Instytutu Studiów Politycznych PAN dr. hab. Piotr Osęka. Podkreślał, że prof. Paczkowski przez całe swoje życie zawodowe przywiązywał ogromną wagę do badania archiwów. A tym, co cechowało jego pisarstwo, „była powściągliwość w kreowaniu sądów”. - Był dla nas autorytetem – ocenił.
- Łączyła nas pasja, praca i bardzo podobne poglądy na temat przyszłości Polski – wspominał początki swojej współpracy z Paczkowskim prof. Andrzej Friszke. Podkreślił, że w swej pracy historyka i popularyzatora tej nauki „nigdy nie przybierał pozy sędziego, prokuratora i publicysty”. – Andrzej był po prostu dobrym człowiekiem – oznajmił.
Andrzej Paczkowski urodził się 1 października 1938 r. w Krasnymstawie. Studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim zakończył egzaminem magisterskim w 1960 r. Sześć lat później uzyskał tytuł doktora, habilitację obronił w roku 1975. W latach 1966-74 był pracownikiem naukowym Pracowni Dziejów Czasopiśmiennictwa Polskiego i Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, później - od 1975 do 1980 r. - pracował w Bibliotece Narodowej. W latach 1980-90 powrócił do PAN, najpierw do Instytutu Historii, a następnie objął funkcję kierownika Zakładu Historii Najnowszej w Instytucie Studiów Politycznych. W okresie od 1990 do 2000 r. był wicedyrektorem ds. naukowych Instytutu Studiów Politycznych PAN. W roku 1991 otrzymał tytuł profesora. Był także wykładowcą w stołecznym Collegium Civitas.
Przez lata Paczkowski uprawiał aktywnie taternictwo. W latach 1960-74 należał do Zarządu Głównego Klubu Wysokogórskiego, od 1974 do 1995 r. pełnił funkcję prezesa Polskiego Związku Alpinizmu, a w latach 1988-1991 był wiceprezesem Międzynarodowej Unii Organizacji Alpinistycznych.
W roku 1980 został członkiem „Solidarności” i rozpoczął działalność w Komisji Zakładowej przy Instytucie Historii PAN. W 1981 r. zaangażował się także w wykłady we Wszechnicy Robotniczej przy Zarządzie Regionu Mazowsze. W tamtym okresie przyczynił się również do powstania deklaracji ideowej Klubów Rzeczpospolitej Samorządnej „Wolność - Sprawiedliwość - Niepodległość”.
Współpracował z organem prasowym Regionu Mazowsze „Niezależność”, biuletynem „Informacja Solidarności”, „Tygodnikiem Wojennym”, kwartalnikiem „Krytyka”, dwutygodnikiem „KOS”, a także był redaktorem merytorycznym w niezależnym Wydawnictwie „In Plus”. W 1983 r. współtworzył również „Archiwum Solidarności”. W latach 1983-89 uczestniczył w pracach podziemnego Społecznego Komitetu Nauki. W latach 80. często przywoził z zagranicy wydawnictwa i fundusze dla organizacji podziemnych.
„Historyk nie powinien nigdy nikogo osądzać” - sylwetka prof. Andrzeja Paczkowskiego
W 1999 r. dzięki rekomendacji Unii Wolności prof. Paczkowski został członkiem Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej, którą to funkcję kontynuował od roku 2007, wybrany jako kandydat Platformy Obywatelskiej. W 2011 r. został wybrany do nowo powołanej Rady IPN, a następnie powołany na jej przewodniczącego; organ ten został jednak zniesiony nowelizacją ustawy o IPN w 2016 r.
W 2002 r. zasiadł w Radzie Konsultacyjnej Centrum Monitoringu Wolności Prasy Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, a w 2013 r. został powołany w skład Rady Muzeum Historii Żydów Polskich „Polin” w Warszawie. Prof. Paczkowski był autorem wielu prac naukowych dotyczących powojennej historii Polski. Był także laureatem wielu stypendiów międzynarodowych, m.in. w Wiedniu, Waszyngtonie i w Oslo oraz licznych wyróżnień m.in. Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Nagrody Publicystycznej im. Juliusza Mieroszewskiego przyznawanej przez paryską „Kulturę”.
W 1980 r. został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi, w 2000 r. Krzyżem Kawalerskim, a w 2011 r. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. W 2005 r. otrzymał Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Jako badacz historii prasy i historii ruchu ludowego w Polsce prof. Paczkowski wydał m.in. publikacje: „Prasa polityczna ruchu ludowego (1918-1939)” (1970), „Prasa II Rzeczypospolitej 1918-1939 w: Zarys historii prasy polskiej” (1972), „Prasa i społeczność polska we Francji (1920-1940)” (1979).
Najnowszej historii politycznej Polski dotyczą jego książki: „Pół wieku dziejów Polski 1939-1989” (1995), „Od sfałszowanego zwycięstwa do prawdziwej klęski: szkice do portretu PRL” (1999), „Strajki, bunty, manifestacje jako »polska droga« przez socjalizm” (2003), „Wojna polsko-jaruzelska” (2006). Publikował również dokumenty dotyczące tej tematyki, m.in. „Gomułka i inni. Dokumenty z Archiwum KC PZPR” (1986), „Referendum z 30 czerwca 1946 roku” (1993) czy „Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Strategia i taktyka” (1994).
Ostatnią książkę, napisaną wspólnie z prof. Pawłem Machcewiczem, „Wina, kara, polityka. Rozliczenia ze zbrodniami II wojny światowej”, wydał w 2021 r.
Prof. Andrzej Paczkowski zmarł w sobotę 3 stycznia. (PAP)
wnk/ miś/ lm/
