1929 r. Dom Narodowy w Cieszynie. Fot. NAC
125. rocznica otwarcia Domu Narodowego w Cieszynie, który był ośrodkiem polskości na Śląsku Cieszyńskim, przypadła 20 stycznia. Inicjatorem jego powstania był działacz narodowy, luterański ksiądz Franciszek Michejda. Obecnie Dom Narodowy jest placówką kultury.
Łukasz Bielski z Cieszyńskiego Ośrodka Kultury Dom Narodowy powiedział, że jubileusz uświetnią we wtorkowy wieczór prelekcje Władysławy Magiery i Władysława Żagana oraz koncert Orkiestry Kameralnej Towarzystwa Przyjaciół Filharmonii Śląskiej.
Historia budynku, w którym mieści się Dom Narodowy sięga 1496 r., gdy książę cieszyński Kazimierz II założył nowy rynek. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1646 r. Obecny kształt zyskał w latach 1867-1869, gdy został przebudowany przez Ignatza Eisnera według projektu Josefa Grossa.
Adam Cieślar, dyrektor Cieszyńskiego Ośrodka Kultury, który ma siedzibę w historycznym obiekcie, powiedział, że myśl o założeniu Domu Narodowego pojawiła się pod koniec XIX w. Podjął ją w 1882 r. ks. Franciszek Michejda. Jego inicjatywa zyskała realny kształt w 1887 r., kiedy to powstało Towarzystwo Domu Narodowego, którego prezesem został Andrzej Cinciała.
Zabiegi o pozyskanie funduszy przyspieszyły dekadę później, gdy w przedsięwzięcie zaangażował się przedsiębiorca Franciszek Górniak. W 1897 r. w imieniu Towarzystwa Domu Narodowego kupił budynek mieszczący się w rynku. Opracował plany przebudowy, dostarczył cegłę oraz zatrudnił robotników. Prace ruszyły wiosną 1899 r. i trwały do lipca 1900 r. Jesienią towarzystwa narodowe zajęły przydzielone im lokale.
Uroczyste otwarcie budynku, pierwotnie nazwanego Domem Polskim, nastąpiło 20 stycznia 1901 r. Po oficjalnej inauguracji ośrodek włączył się w życie społeczności na Śląsku Cieszyńskim. Na parterze mieściły się restauracja, kawiarnia, sklep spożywczy i papierniczy. Nieco później działał tam również złotnik i zegarmistrz. Lokale gastronomiczne stanowiły zaplecze dla spotkań, narad, konferencji i innych wydarzeń.
Dom stał się ośrodkiem polskiego życia towarzyskiego i kulturalnego w Cieszynie. Siedzibę znalazły w nim instytucje i stowarzyszenia kulturalne, oświatowe i gospodarcze. Wśród nich były m.in. wydział Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Macierz Szkolna dla Księstwa Cieszyńskiego, Czytelnia Ludowa, Towarzystwo Oszczędności i Zaliczek, a także Towarzystwo Rolnicze. Działał również ludowy teatr amatorski.
W okresie I wojny działalność kulturalna wyhamowała. Nadal kładziono jednak duży akcent na edukację i wychowanie narodowe. Celem było rozbudzenie świadomości narodowej, jej utrwalanie oraz przybliżenie polskiego dziedzictwa kulturowego. Do tego doszły pierwiastki wychowania patriotycznego. Trend ten dominował aż do zakończenia działań wojennych.
Dom Polski był siedzibą powstałej 19 października 1918 r. Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego, pierwszego polskiego organu władzy terenowej. Na jej czele stanęli: katolicki ksiądz Józef Londzin, wywodzący się z ewangelickiej rodziny dr Jan Michejda oraz socjalista Tadeusz Reger. Po odzyskaniu niepodległości stał się oparciem dla polskich instytucji, organizacji i stowarzyszeń. Odbywały się koncerty, a także wieczorki i zabawy taneczne, sylwestrowe i karnawałowe.
W okresie międzywojennym Dom Polski zmienił nazwę na Dom Narodowy. - W tamtym okresie bywanie na imprezach w nim organizowanych było nie tylko w dobrym tonie, ale również podkreślało przynależność narodową i poczucie polskości uczestników – podkreślił dyrektor Domu Narodowego Adam Cieślar.
W trakcie II wojny budynek został zajęty przez Niemiecki Front Pracy. Wzywano do niego mieszkańców w celu podpisywania tzw. volkslist. 3 maja 1945 r. budynek zajęła utworzona samorzutnie Polska Milicja Obywatelska. Po kilku dniach formacja została rozbrojona przez oddziały Milicji Obywatelskiej i Urzędu Bezpieczeństwa z Katowic. W 1949 r. po MO do budynku wprowadziła się PZPR.
Przez lata władze lokalne i działacze starali się odzyskać Dom Narodowy dla celów kulturalnych. Stało się to możliwe po Październiku 1956 r. W budynku przywrócono miejską działalność kulturalną. Powstały chóry, stowarzyszenia i kluby, teatrzyki, a nawet orkiestra. Odbywały się m.in. kursy językowe, tańca i modelarstwa.
Po przemianach politycznych w 1989 r. pojawił się pomysł, by przywrócić dawną nazwę. „Z inicjatywy Jerzego Hermy od 1 stycznia 1990 r. ośrodek kultury uzyskał dodatkowy człon nazwy. Obecnie to: Cieszyński Ośrodek Kultury Dom Narodowy” – powiedział Łukasz Bielski. (PAP)
szf/ dki/
