W Archiwum Państwowym w Płocku (Mazowieckie) otwarto wystawę „Dla Was, niezapomnianych...” poświęconą żydowskim rodzinom związanym z tym miastem. Przygotowana przez Fundację Nobiscum ekspozycja upamiętnia 85. rocznicę deportacji Żydów z płockiego getta
W Archiwum Państwowym w Płocku (Mazowieckie) otwarto w piątek wystawę „Dla Was, niezapomnianych...” poświęconą żydowskim rodzinom związanym z tym miastem. Przygotowana przez Fundację Nobiscum ekspozycja upamiętnia 85. rocznicę deportacji Żydów z płockiego getta.
W otwarciu wystawy uczestniczyli przybyli specjalnie na tę okazję z zagranicy, razem z najbliższymi, potomkowie płockich Żydów, w tym z rodzin Bomzonów, Brygartów, Winogronów i Minców. Na ekspozycji zobaczyć można w sumie 70 zdjęć, również z ich rodzinnych zbiorów.
Wystawa prezentuje też dokumenty z zasobów płockiego Archiwum Państwowego, przybliżające dzieje miejscowej społeczności żydowskiej w latach 1939-1945. Są to m.in. archiwalia z zespołów akt miasta, starostwa powiatowego i sądu grodzkiego, zwłaszcza z okresu II wojny światowej.
- Jesteśmy w Płocku, gdzie w 1941 r. cała społeczność Żydów została deportowana. To brutalnie przerwało ich życie tutaj, ale nie wymazało z historii tego miasta - powiedział dorastający w RPA, a następnie mieszkający w Izraelu Ze’ev Bomzon, którego dziadek Julius pochodził z Płocka.
Podkreślił, że rodzina Bomzonów, spokrewniona z płocką rodziną Brygartów, mieszkała w tym mieście do II wojny światowej od sześciu pokoleń.
- Jesteśmy dumni z tak bogatego dziedzictwa. Jesteśmy dumni z naszych polskich, żydowskich korzeni. Mamy nadzieję spędzić tu jeszcze wiele czasu, poznać naszą rodzinę i naszą wspólną historię - mówił następnie Robert Winogron, który przyjechał do Płocka z Kanady.
Dzieląc się historią swojej rodziny, wspominał, że jego dziadek Jakub był w Płocku lekarzem, który odpowiadał za opiekę medyczną w tamtejszych szkołach, a ojciec Ryszard, urodzony w tym mieście w 1922 r., w sierpniu 1939 r., mając 17 lat, wstąpił jako ochotnik do wojska polskiego i w czasie walk z Niemcami trafił do niewoli, a potem do kolejnych obozów jenieckich.
Muzeum Żydów Mazowieckich ma 5 lat - powstało z inicjatywy mieszkańców miasta
Tytuł wystawy upamiętniającej 85. rocznicę deportacji Żydów z płockiego getta - jak wyjaśniła wiceprezeska Fundacji Nobiscum Gabriela Nowak-Dąbrowska, zarazem historyczka, genealożka i badaczka historii lokalnej społeczności żydowskiej - nawiązuje do fotografii przedstawiającej Chawę Papierczyk, z domu Lichtensztajn, z córką Rachelką i dziadkiem Ickiem Grosmanem, opatrzonej datą 13 czerwca 1940 r. i dedykacją: „Na pamiątkę dla rodzeństwa i mężowi, dla Was niezapomnianych...”.
Nowak-Dąbrowska zwróciła uwagę, że dziś w przestrzeni publicznej do głosu dochodzą osoby, które zaprzeczają zbrodniom nazistowskim, kwestionują istnienie komór gazowych w Auschwitz, skalę zagłady Żydów podczas II wojny światowej i głoszą antysemickie hasła. Podkreśliła jednocześnie, że słowa z fotografii Chawy Papierczyk, adresowane do najbliższych, stają się aktualnie czymś więcej.
- My wszyscy tu obecni chcemy i będziemy pamiętać. Sprzeciwiamy się kłamstwom i antysemityzmowi - powiedziała Nowak-Dąbrowska. Jak zaznaczyła, przygotowana we współpracy z płockim Archiwum Państwowym wystawa jest przede wszystkim dla tych niezapomnianych 8,7 tys. płockich Żydów, których imiona, a wraz z nimi pamięć o nich Fundacja Nobiscum stara się przywracać od wielu lat.
W czasie II wojny światowej, we wrześniu 1940 r., Niemcy utworzyli getto w Płocku, do którego przesiedlali również Żydów z okolicznych wsi i miasteczek. 21 lutego 1941 r. rozpoczęli jego likwidację, która trwała do początku marca. Prawie wszyscy deportowani zginęli w niemieckich obozach zagłady.
Powstała interaktywna mapa dot. płockich Żydów
Społeczność żydowska w Płocku należała do najstarszych w Polsce. W 1939 r. płoccy Żydzi obchodzili 700. rocznicę obecności w tym mieście - stanowili wtedy tam ok. 30 proc. ludności. Holokaust przeżyło kilkuset płockich Żydów. Po zakończeniu II wojny światowej zaczęli wracać do rodzinnego miasta, jednak większość z nich w kolejnych latach wyemigrowała z Polski, głównie do Izraela i Stanów Zjednoczonych.
Projekt wystawy „Dla Was, niezapomnianych...” poświęconej żydowskim rodzinom związanym z Płockiem otrzymał dofinansowanie Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce. Fundacja Nobiscum, dzięki wsparciu Forum Dialogu, opracowała również okolicznościową broszurę i nową bazę danych, która zostanie udostępniona na stronie jewishplock.eu - zaktualizowana baza z imionami i nazwiskami płockich Żydów powstała na podstawie dokumentów archiwalnych z okresu II wojny światowej.
Fundacja Nobiscum powstała w 2018 r. W 2019 r. uruchomiła portal jewishplock.eu, gdzie umieszczono kilkaset fotografii i reprodukcji dokumentów, w tym pochodzących z rodzinnych archiwów potomków płockich Żydów mieszkających obecnie za granicą, które wcześniej nie były publikowane. Także w 2019 r. zainicjowano projekt „Pamięć. Płock 1939”, portalu upamiętniającego imiennie Żydów mieszkających w tym mieście do II wojny światowej.
W 2023 r. Fundacja Nobiscum wydała „Małą księgę imion” 1680. dzieci z płockiego getta. W 82. rocznicę jego likwidacji przez Niemców wszystkie odczytano na tamtejszym Cmentarzu Żydowskim. Na pomniku poświęconym ofiarom Holokaustu złożono wówczas kamyki z imionami dzieci z płockiego getta.
W ramach upamiętnienia płockich Żydów, ofiar Holokaustu - jak zapowiedział tamtejszy samorząd - w sobotę, 21 lutego, w południe na rogu ul. Bielskiej i ul. Kwiatka, w dawnym sercu historycznej dzielnicy żydowskiej, odegrany zostanie uroczyście hejnał miasta. (PAP)
