Warszawa 1969 r. Muzeum Plakatu w Wilanowie. Fot. PAP/Afa Pixx/Mirosław Stankiewicz
Najstarsze muzeum plakatu na świecie zaprezentuje wystawę stałą „Plakat polski. Kolekcja” będącą przeglądem historii polskiego plakatu na przestrzeni 130 lat. Można na niej prześledzić losy Polski uwiecznione na 240 plakatach m.in. reklamowych, propagandowych i społecznych.
„Plakat polski. Kolekcja” ukazuje nie tylko historię, ale także rozwój tego medium w Polsce, jego miejsce w historii sztuki i współczesnym projektowaniu graficznym. To także przegląd wizualnych eksperymentów pobudzających wyobraźnię. Wystawa jest podzielona na sześć części: „Nowe medium” (przed 1918 rokiem), „Własne państwo” (1918-1939), „Wojna i pokój” (1939-1948), „Propaganda i autonomia” (1949-1964), „Sztuka plakatu” (1965-1989) i „Plakat na wolności” (po 1989 roku). Każda opowiada o wyodrębnionym przez kuratorów okresie historycznym i ilustruje rozwój sztuki plakatu w tym czasie.
"Wracamy do idei stałej ekspozycji, która towarzyszyła powstaniu Muzeum Plakatu w Wilanowie w 1968 roku. (...) Nastał moment, w którym w końcu możemy prezentować publiczności w odpowiedniej formie także najstarsze druki z naszej kolekcji."
„Nowe medium” przedstawia drogę, jaką przeszedł plakat, pokonując początkową niechęć środowisk artystycznych i zwyciężając walkę z innymi mediami o przestrzeń i publiczność. Drugi rozdział „Własne państwo” ukazuje walkę o tożsamość w 20-leciu międzywojennym, kiedy plakat stał się powszechnym narzędziem komunikacji wizualnej, sprawdzając się w roli nowoczesnego środka rozpowszechniania informacji. Trzecia część „Wojna i pokój” to prezentacja plakatów głównie o tematyce związanej z II wojną światową. Występują na nich symbole charakterystyczne dla danej strony konfliktu oraz hasła odnoszące się do walki. W rozdziale „Propaganda i autonomia” można prześledzić zarówno jak komuniści wcielali swoją wizję ustrojową i politykę kulturalną państwa za pośrednictwem plakatów propagandowych, jak i powstanie polskiej szkoły plakatu. To też pierwsze zwiastuny odwilży. „Sztuka plakatu” prezentuje bogactwo i różnorodność postaw twórczych. Ostatni rozdział - „Plakat na wolności” - ukazuje to medium w okresie przeobrażeń politycznych i kulturowych. To nie tylko ilustracja ważnych wydarzeń oraz tego, co mogliśmy zapamiętać z ulic polskich miast ostatnich lat, ale również przegląd współczesnej grafiki projektowej.
Pokaz został ułożony w porządku chronologicznym. Plakaty tworzą panoramę, prowadzą widza przez najważniejsze wydarzenia w kulturze, obyczajowości i historii Polski od końca XIX wieku. -Wskazujemy prace, które, naszym zdaniem, są najcenniejsze i najciekawsze. Nie wyróżniamy poszczególnych obszarów komunikacji, prezentując dyscyplinę w jej tematycznie różnorodnym bogactwie - powiedział w rozmowie z PAP jeden z kuratorów wystawy Michał Warda. Ocenił, że w powszechnej opinii plakat kojarzony jest reklamą i propagandą polityczną, choć od połowy lat 50. XX wieku polski plakat utożsamiano z rozpoznawalną i cenioną polską szkołą plakatu, która narodziła się z nowej formuły plakatu filmowego. Jak tłumaczył Warda, przełamywała ona obowiązującą wówczas konwencję reklamy kinowej.
- Przypominamy to zjawisko, pokazujemy najwybitniejsze realizacje i projekty, dzięki którym polscy projektanci i artyści byli swego czasu znani na całym świecie. Nie pomijamy jednak trudnych momentów w historii naszego kraju, kiedy propaganda ustroju komunistycznego dominowała na ulicach polskich miast również przy pomocy agitacji plakatowej - podkreślił.
To pierwsza od wielu lat wystawa historyczna poświęcona historii polskiego plakatu. - Wracamy do idei stałej ekspozycji, która towarzyszyła powstaniu Muzeum Plakatu w Wilanowie w 1968 roku - zaznaczył kurator. Dodał, że wcześniej realizacja tak zaawansowanego projektu nie była możliwa. - Nastał moment, w którym w końcu możemy prezentować publiczności w odpowiedniej formie także najstarsze druki z naszej kolekcji - podkreślił. Na wystawie można obejrzeć m.in. plakat „Wnętrze” Stanisława Wyspiańskiego z 1899 roku, projekty przedwojennego mistrza plakatu reklamowego Tadeusza Gronowskiego czy wzywający do walki w Powstaniu Warszawskim plakat Stanisława Miedzy-Tomaszewskiego pt. „W walce – odwet za krew tysięcy Polaków” z 1944 roku. Prace przybliżają zarówno ważne wydarzenia historyczne, jak i codzienność minionych dekad. Na ekspozycji znalazły się też prace m.in. Henryka Tomaszewskiego, Mieczysława Wasilewskiego, Romana Kalarusa, Lexa Drewinskiego, Sławomira Iwańskiego, Piotra Młodożeńca, Jerzego Skarżyńskiego, oraz Oli Jasionowskiej.
Na najbliższe lata nie zaplanowano pokazów czasowych, a prezentację kolejnych odsłon wystawy stałej. – Chcemy skupić się na razie rozwoju projektu stałej ekspozycji, który jest dla nas nowym wyzwaniem, ponieważ do tej pory muzeum organizowało liczne wystawy czasowe i monograficzne. Teraz, dzięki nowemu otwarciu zaczynamy działać w nowej formule. Jednocześnie nie wykluczamy organizacji wystaw poza naszym gmachem - powiedział Warda.
Jak wskazał głównym celem instytucji jest obecnie przypomnienie o najstarszym muzeum plakatu na świecie, a także historii osiągnięć polskich artystów i projektantów graficznych, którzy w XX wieku stworzyli jedno z najbardziej rozpoznawalnych zjawisk w światowej kulturze wizualnej - polską szkołę plakatu. - Chcemy również zainteresować naszą publiczność historią plakatu i projektowaniem graficznym, poprzez organizację wystaw i wydarzeń towarzyszących przybliżyć tę fascynującą i bogatą dyscyplinę - tłumaczył. Dodał, że plakat, choć często kojarzony z propagandą lub reklamą, jest także sztuką i cennym dokumentem epoki.
Choć wystawa jest stała, ekspozycja będzie podlegać zmianie co trzy miesiące z uwagi na zalecenia konserwatorskie. Plakaty są drukowane papierze, który ze względu na swój wiek wymaga odpowiednich warunków ekspozycyjnych, dlatego prezentowane będą jedynie przez kwartał. Organizatorzy pokazu uspokajają jednak, że wymowa i scenariusz wystawy pozostanie spójny, a eksponaty bezpieczne.
Wystawie towarzyszy program dla publiczności. To m.in. warsztaty i spotkania z twórcami, których plakaty znajdują się na ekspozycji. Raz w miesiącu odbywać się będą oprowadzania kuratorskie. 20 czerwca zainaugurowana zostanie druga odsłona wystawy. Będzie to także czas specjalnych wydarzeń z okazji święta plakatu w formule festiwalowej. Odbywać się będą koncerty, oprowadzania specjalne, warsztaty oraz spotkania z kuratorami.
Prezentacja twórczości Jerzego Treutlera w Muzeum Plakatu w Wilanowie
Muzeum przygotowało także obszerny katalog poszerzający prezentowane na niej wątki. Zawiera także historię samej instytucji oraz zbiór wszystkich plakatów prezentowanych w trzech odsłonach wystawy.
Warto także zwrócić uwagę na plakaty muzeum w przestrzeni miejskiej, m.in. na ulicznych kolumnach. W ramach projektu ARchiwum Plakatu, skanując telefonem znajdujący się na nich kod można cyfrowo przenieść się do Warszawy z czasu powstania danej grafiki. To nowoczesne, interaktywne doświadczenie polegające na umieszczeniu historycznych plakatów z powrotem do przestrzeni miejskiej.
Muzeum Plakatu otwarto 4 czerwca 1968 roku, jako oddział Muzeum Narodowego w Warszawie. To pierwsze na świecie muzeum w całości poświęcone sztuce plakatu. Ulokowane jest na terenie historycznego zespołu pałacowego w Wilanowie, co stanowi kontrast dla wystawianej w niej barwnej, nowoczesnej sztuki. Jego powstanie było związane z pojawieniem się polskiej szkoły plakatu cieszącej się międzynarodowym uznaniem. W 1966 roku powstanie muzeum poprzedziła inauguracja pierwszej edycji Międzynarodowego Biennale Plakatu w Warszawie, które do dziś pozostaje jednym z najważniejszych wydarzeń poświęconych tej dziedzinie sztuki.
Pierwszą pokazaną ekspozycją była wystawa laureatów I Międzynarodowego Biennale Plakatu, oraz prezentacja twórczości Wojciecha Zamecznika, który łączył fotografię z typografią i eksperymentem graficznym. Do tej pory w warszawskim Muzeum Plakatu odbyły się 282 wystawy czasowe. Jego zbiory liczą obecnie ok. 63 tysiące prac zarówno polskich, jak i zagranicznych autorów. Instytucja nie tylko chroni dziedzictwo polskiego plakatu, ale także uczestniczy w dyskusji o współczesnym designie. Jest symbolem polskiej tradycji projektowej.
Instytucja pozostawała zamknięta przez blisko pięć ostatnich lat. W tym czasie w jej wnętrzu odbywał się gruntowny remont. Modernizacji poddano salę wystawienniczą, którą zaadaptowano do współczesnych wymogów muzealniczych, a także fasadę i dziedziniec. Budynek dostosowano również w tym czasie do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Wygospodarowano też przestrzeń przeznaczoną do realizacji działań edukacyjnych. - Pojawiamy się znowu na mapie kulturalnej Warszawy w zupełnie nowym kostiumie. Będzie to muzeum nowoczesne i gościnne - podkreślił Warda.
Wystawę „Plakat polski. Kolekcja” można oglądać od 14 marca w Muzeum Plakatu w Warszawie.
Zuzanna Piwek (PAP)
zzp/ aszw/
