Uroczystość złożenia kwiatów pod Pomnikiem Eksterminacji Ludności Żydowskiej (Ofiar Getta) przy ulicy Radziwiłłowskiej w Lublinie, 17 bm. Trwają obchody 84. rocznicy likwidacji getta i rozpoczęcia Akcji Reinhardt - zaplanowanej zagłady Żydów na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Fot. PAP/Karol Zienkiewicz
W 84. rocznicę likwidacji getta w Lublinie odbyły się uroczystości upamiętniające ofiary Akcji Reinhardt, w czasie której Niemcy wymordowali w sumie ok. 2 mln Żydów z Polski i innych krajów europejskich.
Kwiaty przed Pomnikiem Ofiar Eksterminacji Ludności Żydowskiej w Lublinie złożyli we wtorek: marszałek województwa Jarosław Stawiarski, dyrektor oddziału IPN Robert Derewenda, przedstawiciele miasta, wojewody i Państwowego Muzeum na Majdanku. W uroczystości wzięli też udział mieszkańcy i młodzież szkolna.
Upamiętniono mieszkańców lubelskiego getta, którego likwidacja rozpoczęła się w nocy z 16 na 17 marca 1942 r. Funkcjonariusze niemieckiej policji i formacji pomocniczych wypędzali ludzi z domów, zniedołężniałych i chorych zabijali na miejscu. Żydzi byli prowadzeni na bocznicę kolejową przy rzeźni miejskiej, a stamtąd wywożeni do obozu zagłady w Bełżcu.
Historyk z Państwowego Muzeum na Majdanku dr Jakub Chmielewski powiedział PAP, że likwidacja getta zaskoczyła lubelskich Żydów.
- Rok wcześniej – w marcu 1941 r. - Niemcy przeprowadzili dużą akcję wysiedleńczą Żydów z Lublina na prowincję dystryktu lubelskiego, ale kiedy rocznica tego wydarzenia minęła, w getcie zaczęło się rozprężenie. Mieszkańcy uznali, że nie grozi im niebezpieczeństwo, dlatego brutalna akcja władz niemieckich całkowicie ich zaskoczyła – stwierdził historyk.
Do połowy kwietnia 1942 r. Niemcy wywieźli z Lublina do obozu zagłady w Bełżcu od 26 do 28 tys. Żydów. Od likwidacji lubelskiego getta okupant rozpoczął ludobójczą operację opatrzoną kryptonimem „Einsatz Reinhardt”.
Sztab akcji znajdował się w Lublinie, a dowodził nim dowódca SS i policji w dystrykcie lubelskim Odillo Globocnik. Nazwa akcji pochodziła od Reinharda Heydricha, szefa Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy, jednego z głównych odpowiedzialnych za Holokaust. Heydrich zmarł 4 czerwca 1942 r., w wyniku zamachu na jego życie. W hołdzie dla niego naziści nazwali akcję eksterminacji Żydów jego imieniem.
- Akcja Reinhardt była częścią niemieckiego projektu tzw. ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej, czyli eksterminacji ludności żydowskiej w całej okupowanej Europie i w państwach satelickich. Ci ludzie zostali wysłani na śmierć tylko dlatego, że mieli żydowskie pochodzenie - powiedział dr Chmielewski.
W sumie podczas Akcji Reinhardt prowadzonej w Generalnym Gubernatorstwie od marca 1942 r. do listopada 1943 r. Niemcy wymordowali około 2 mln Żydów z Polski i innych krajów europejskich.
Mieszkańcy Lublina upamiętnili ofiary Akcji Reinhardt także podczas „Misterium Światła i Ciemności”, które w poniedziałek zorganizował Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”. Uczestnicy odczytali nazwiska przedwojennych mieszkańców dawnej dzielnicy żydowskiej i przeszli na Umschlagplatz, skąd odjeżdżały transporty do obozu zagłady. Instytut Pamięci Narodowej zainaugurował wystawę w IV Liceum Ogólnokształcącym przy ul. Szkolnej, gdzie na panelach przedstawione zostały m.in. cele niemieckiej polityki antyżydowskiej i etapy jej realizacji na okupowanych ziemiach polskich. We wtorek Państwowe Muzeum na Majdanku zorganizowało „Spacer pamięci” szlakiem miejsc związanych z lubelskim gettem.
Przed wojną wśród ponad 110 tys. mieszkańców Lublina blisko 40 tys. stanowili Żydzi. Dzielnica żydowska, w której hitlerowcy utworzyli getto, rozciągała się wokół Zamku. Po wywiezieniu jego mieszkańców do obozów zagłady dzielnica została zburzona, nigdy jej nie odbudowano. (PAP)
pin/ lm/
