Nagroda historyczna Polityki. Fot. Materiały tygodnika Polityka
Osiem książek naukowych i popularno-naukowych wydanych w 2025 r. zostało nominowanych do nagrody historycznej tygodnika „Polityka”. To jedno z najbardziej prestiżowych wyróżnień przyznawane jest już od ponad 60 lat.
O tytułach nominowanych do nagrody książek i ich autorach poinformował we wtorek (28 kwietnia) tygodnik „Polityka”.
Kapituła, w skład której wchodzili czołowi polscy historycy (dr hab. Barbara Klich-Kluczewska, prof. Jerzy Kochanowski, prof. Dariusz Stola, dr hab. Bożena Szaynok, prof. Wiesław Władyka (przewodniczący), dr hab. Marcin Zaremba) oceniała w tym roku dwieście książek naukowych i popularnonaukowych.
Tygodnik „Polityka” przyznał Nagrody Historyczne za 2016 r.
Spośród tych książek osiem otrzymało nominacje do nagrody w trzech różnych kategoriach.
W kategorii prace naukowe nominowana została książka Ireny Grudzińskiej-Gross „Wielka karuzela. Życie Aleksandra Weissberga-Cybulskiego” (ukazała się nakładem Wydawnictwa Znak”.
Jak przypomniał w rekomendacji tego opracowania Marcin Zaremba, Weissberg-Cybulski miał niespotykane szczęście wychodzenia z najgorszych opresji. Przeżył zarówno więzienie w ZSRR – gdzie został aresztowany przez NKWD podczas Wielkiej Czystki, jak i więzienia w okupowanej przez Niemców Polsce, a tym także osławiony Pawiak.
105 tytułów ubiega się o Nagrodę Historyczną m.st. Warszawy im. Kazimierza Moczarskiego
W tej samej kategorii do nagrody historycznej „Polityki” kapituła nominowała też książkę Pawła Machcewicza „Partyzanci” Moczara. Narodowy komunizm po polsku (ukazała się nakładem Wydawnictwa Krytyki Politycznej).
Jak wyjaśniła Barbara Klich-Kluczewska książka Pawła Machcewicza jest nie tylko rekonstrukcją personalnych sporów i zależności w elitach PRL-u, ale też analizą tego jak „partyzantom” czyli nacjonalistycznej frakcji w PZPR udało się wpłynąć na sferę idei, symboli i zbiorowych emocji. „To fascynujący i ważny wycinek z długiej historii polskich lęków, politycznego zarządzania pamięcią, nacjonalizmu i antysemityzmu” - napisała Klich-Kluczewska.
Do nagrody „Polityki” w tej samej kategorii nominację otrzymała też książka Karoliny Panz „Chciałabym opowiedzieć jak zginęło miasto... Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu” (nakładem Centrum Badań nad Zagładą Żydów).
„Opisując świat podhalańskich Żydów, ociera się o magię. Wydobywa detale, które, wydawałoby się, są nie do odtworzenia, postaci, o których zapomniano. Nikt w polskiej historiografii w ten sposób nie wyczarował żydowskiego miasta i nie opisał jego zagłady, jak zrobiła to autorka. Odnosi się wrażenie, że każdą osobę otacza uważnością, śledząc jej losy i śmierć” – napisał o tej książce Marcin Zaremba.
Trzy książki zostały nominowane do nagrody historycznej „Polityki” w kategorii prace popularno-naukowe.
Dwie z nich ukazały się nakładem Wydawnictwa Czarne.
Nominację otrzymała w tej kategorii książka Marty Grzywacz „Radość Soboty. Archiwum życia i śmierci”. Jak wyjaśniła Barbara Klich-Kluczewska to reporterski portret zbiorowy członków konspiracyjnej grupy Oneg Szabat (Radość Soboty).
Nakładem Wydawnictwa Czarne ukazała się także nominowana w tej kategorii do nagrody „Polityki” książka Antonina Tosiek „Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet”.
To opowieść o niektórych spośród 90 tys. kobiet, które pomiędzy 1933 a 1995 r. brały udział w konkursach pamiętnikarskich.
Do nagrody „Polityki” w kategorii prace popularno-naukowe nominowana została też książka Kamila Piskały „Zredukowani. O społecznych skutkach Wielkiego Kryzysu” (ukazała się nakładem Muzeum Historii Polski).
„Ciekawe obserwacje, wciągający sposób pisania pozwalają czytelnikowi poznać ciemniejsze strony młodej, niepodległej ojczyzny, w której zapałkę dzielono na czworo” – napisała o tej książce Bożena Szaynok.
Dwie książki zostały nominowane przez kapitułę w kategorii debiuty.
Nominowana została książka Agnieszka Kajczyk „Kinor. Filmy żydowskie w powojennej Polsce 1945–1950. Geneza, konteksty, znaczenia” (ukazała się nakładem Żydowskiego Instytutu Historycznego). Autorka opowiada nie tylko o filmie tuż po II wojnie światowej, ale przedstawia też losy twórców - aktorów i reżyserów żydowskiego pochodzenia - w okresie wcześniejszym. O tym, jak bardzo były one różne pokazuje na przykładach Michała Waszyńskiego (filmowca w armii gen. Andersa) i Aleksandra Forda (który służył w Dywizji Kościuszkowskiej).
Nominację otrzymała też książka Izabeli Mrzygłód „Uniwersytety w cieniu kryzysu. Nacjonalistyczna radykalizacja studentów Warszawy i Wiednia w okresie międzywojennym” (ukazała się nakładem Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika).
Jak przypomniał Jerzy Kochanowski na obu przeanalizowanych w tej książce uczelniach dominowała nacjonalistyczna prawica, której przyświecał podobny cel: wykluczenie Żydów.
W najbliższych dniach kapituła poda też tytuły książek nominowanych do nagrody w kategoriach Źródła oraz Pamiętniki, a 13 maja ogłoszeni zostaną laureaci.
Patronem nagrody historycznej „Polityki” jest zmarły w 2025 r. Marian Turski - wieloletni redaktor tego tygodnika.
PAP
