Starożytny pochówek. Fot. domena publiczna
W Uzbekistanie archeolodzy odkryli czaszkę kilkuletniego dziecka z epoki brązu noszącą ślady trepanacji. Zdaniem badaczy jest to najstarszy znany dowód zabiegu chirurgicznego w Azji Centralnej i jeden z najstarszych przykładów chirurgii w całej Azji – poinformował turecki portal popularnonaukowy Arkeofili.
Odkrycia dokonał zespół archeologów z Uzbekistanu i Włoch podczas wykopalisk w stanowisku archeologicznym Dżarkutan w obwodzie surchandaryjskim na południu Uzbekistanu, niedaleko granicy z Afganistanem. Znaleziony tam grób zawierał szczątki dwojga dzieci – jednego w wieku około trzech lat i drugiego, które zmarło w wieku około pięciu lat.
Na czaszce starszego dziecka badacze zidentyfikowali wyraźne ślady trepanacji przy użyciu narzędzi wykonanych z kamienia lub kości. Zabieg ten należy do najstarszych znanych zabiegów chirurgicznych w historii ludzkości.
Szczątki datowane są na koniec III tysiąclecia p.n.e. Archeolodzy wiążą je z cywilizacją Oxus, znaną również jako Baktryjsko-Margiański Kompleks Archeologiczny (BMAC), która rozwijała się na terenach dzisiejszego Uzbekistanu, Turkmenistanu, Afganistanu, Tadżykistanu i Iranu między około 2300 a 1700 r. p.n.e.
Badacze podkreślają, że odkrycie świadczy o wysokim poziomie wiedzy anatomicznej i umiejętności praktycznych ówczesnych mieszkańców Azji Centralnej. Nie wiadomo jednak, dlaczego zdecydowano się przeprowadzić tak skomplikowany i ryzykowny zabieg u małego dziecka. Jak twierdzą naukowcy, trepanację stosowano w różnych starożytnych społeczeństwach. Mogła mieć na celu leczenie urazów głowy, epilepsji, silnych bólów głowy lub innych schorzeń neurologicznych. W społeczeństwach prehistorycznych granica między praktykami medycznymi a rytuałami religijnymi była jednak często nieostra, dlatego nie można wykluczyć także motywów obrzędowych.
Kierujący wykopaliskami archeolog z Uniwersytetu Salento we Włoszech, Enrico Ascalone, ocenił, że znalezisko stawia nowe pytania o poziom rozwoju medycyny w starożytnej Azji Centralnej, kwalifikacje osób wykonujących takie zabiegi oraz przyczyny podjęcia interwencji chirurgicznej u pięcioletniego dziecka. Dalsze badania antropologiczne i paleogenetyczne mają pomóc w wyjaśnieniu tych kwestii.
Portal Times of Central Asia komentujący doniesienia Arkeofili zwrócił uwagę, że odkrycie to jest kolejnym dowodem na to, że ludy zamieszkujące w starożytności dzisiejszą Azję Środkową odegrały istotną rolę w rozwoju społeczeństw. W ubiegłym roku inny międzynarodowy zespół archeologów odkrył ślady świadczące o tym, że społeczności łowców-zbieraczy w dolinie rzeki Surchan-darii na południu Uzbekistanu zbierały dziki jęczmień około 9200 lat temu. Zdaniem badaczy odkrycie to podważa długo utrzymujący się pogląd, zgodnie z którym początki rolnictwa były związane niemal wyłącznie z obszarem Żyznego Półksiężyca, czyli ziemiami położonymi na Bliskim Wschodzie, na terytorium dzisiejszego Izraela, Iraku, Syrii, Turcji i Libanu. (PAP)
wgb/ agt/
